Filmrecensie Werk Ohne Autor

Het drie uur lange epos over drie decennia Duitse geschiedenis verveelt geen moment, maar laat weinig over aan de verbeelding (drie sterren)

Tom Schilling in Werk ohne Autor.

Hoe vindt een kunstenaar zijn kunst? Het is de belangrijkste vraag in Werk ohne Autor (Never Look Away), waarin de talentvolle Oost-Duitse schilder Kurt Barnert (Tom Schilling) worstelt met zijn roeping. Voor Barnerts generatie is het niet vanzelfsprekend een eigen stem te hebben.

Als kind ziet hij een door de nazi’s ingerichte tentoonstelling over ‘entartete Kunst’. Werken van Marc Chagall en Wassily Kandinsky dienen er als afschrikwekkende voorbeelden van het morele verval van de moderne kunst. Na de Tweede Wereldoorlog dient kunst de communistische idealen uit te drukken. Barnert maakt als student muurschilderingen vol triomferende arbeiders.

Wanneer hij in 1961 vanuit de DDR naar West-Duitsland vlucht, voelt Barnert zich voor het eerst vrij om te maken wat hij wil. Die vrijheid werkt verlammend. Een docent aan de kunstacademie in Düsseldorf adviseert hem zo persoonlijk mogelijk te worden, anders is kunst niets waard.

Het is een twijfelachtige stelling (de docent in kwestie is gemodelleerd naar Joseph Beuys, die erom bekend stond zijn privégeschiedenis te verfraaien), maar regisseur en scenarioschrijver Florian Henckel von Donnersmarck lijkt het volledig te onderschrijven. Grote kunst is altijd autobiografisch, is de strekking van Werk ohne Autor. De film gaat diep in op het tumultueuze leven van Barnert. Zijn tante en schoonvader spelen daarin een belangrijke rol, de een als nazislachtoffer, de ander als dader.

Donnersmarck, die furore maakte met het Stasi-drama Das Leben der Anderen (in 2007 bekroond met een Oscar) en vervolgens de geflopte Hollywoodthriller The Tourist (2010) regisseerde, pakt flink uit met zijn drie uur durende derde film. Zwierig en met veel aplomb vertelt hij een verhaal dat drie decennia Duitse geschiedenis omspant. Zijn filmstijl, vol visueel effectbejag en aanzwellende muziek, laat weinig aan de verbeelding over.

Dat werkt tot op zekere hoogte uitstekend: het epos verveelt geen moment en kent indrukwekkende momenten. Niet voor niets werd Werk ohne Autor genomineerd voor twee Oscars (beste niet-Engelstalige speelfilm en beste camerawerk). Maar de weinig subtiele aanpak lokt ook kritiek uit. Donnersmarck baseerde Barnerts verhaal op het leven van de beroemde Duitse kunstenaar Gerhard Richter (1932), die daar achteraf geen prijs op bleek te stellen. Begrijpelijk: het is alsof alle familiegeheimen en trauma’s slechts als doel hebben de kijker mee te slepen.

Bevreemdend is het ook dat een film over moderne kunst zo ouderwets oogt. Waar Barnert zich uitput om iets nieuws te creëren, doet Donnersmarck geen enkele moeite zijn vak opnieuw uit te vinden. Vorm en inhoud liggen in Werk ohne Autor ver uit elkaar.

Lees ook het interview met regisseur Florian Henckel von Donnersmarck:

Regisseur Florian Henckel von Donnersmarck: ‘Kunst is een litteken’
Na Das Leben der Anderen verfilmt Oscarwinnaar Henckel Von Donnersmarck (45) opnieuw een pijnlijke episode uit de Duitse geschiedenis.

Werk ohne Autor

Drama

3 sterren

Regie Florian Henckel von Donnersmarck.

Met Tom Schilling, Sebastian Koch, Paula Beer.

189 min., in 43 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.