Analyse

Het debat over ‘exposing’ was net op stoom toen Wahib zijn fout beging

null Beeld V5 Olf de Bruin
Beeld V5 Olf de Bruin

Op audio-app Clubhouse protesteerden jonge vrouwen met een islamitische achtergrond de afgelopen tijd tegen de vernederingen op sociale media. En net toen het debat op stoom was, vroeg acteur Bilal Wahib een minderjarige jongen zijn geslachtsdeel te laten zien.

Was er net zo hard met Bilal Wahib (22) afgerekend als de app Clubhouse niet had bestaan? Afgelopen maart probeerde de steracteur op Instagram een minderjarige jongen seksueel te vernederen – precies op het moment dat op Clubhouse een aanzwellend protest tegen online shaming op gang kwam. Vooral jonge, uitgesproken vrouwen met een islamitische achtergrond gebruikten de app, die draait om het gesproken woord, om een luid protest te laten horen tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag. Dat deden deze vrouwen in zogeheten ‘rooms’ waar ze tien- tot hondertallen andere vrouwen en mannen met een islamitische achtergrond van de noodzaak probeerden te doordringen om eindelijk eens op te staan tegen het digitaal vernederen van vrouwen – en soms mannen. Wahibs val kan gerust beschouwd worden als een van de eerste resultaten van deze strijd.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Eind maart zag de jonge rapper en acteur Wahib – bekend van de hitserie Mocro Maffia –zijn carrière in elkaar storten nadat hij op Instagram een jongen van 12 jaar had overgehaald om in ruil voor 17.000 euro zijn geslachtsdeel te laten zien. Een ‘totaal misplaatste grap’ noemde Wahib het zelf, maar daar dacht de buitenwereld anders over. Binnen één etmaal zat hij in een politiecel op verdenking van het vervaardigen en verspreiden van kinderporno. Daarbuiten kwam zijn carrière in de entertainmentindustrie abrupt tot stilstand. Platenlabel TopNotch zette hem op straat; omroep BNNVara, waarvoor hij een kinderprogramma presenteerde, zegde de samenwerking op; radiostations weigerden zijn muziek nog te draaien en de jury van de prestigieuze muziekprijs Edison Pop trok de bekroning in die Wahib zou krijgen voor zijn nummer-1-hit Tigers.

En alsof dat nog niet genoeg was, riepen zogenaamde ‘pedojagers’ – burgers die geloven dat de politie te weinig onderneemt tegen pedofilie – in Telegram-groepen op om Wahibs huisadres te delen. ‘Adres gezocht van Bilal Wahib! Connect me als je info hebt.’ De Amsterdamse politie zei bekend te zijn met de oproepen, maar wilde niet vertellen of Wahib ook extra bescherming kreeg.

Minstens een week lang was Wahib het onderwerp van het verhitte gesprek van de dag. De seksueel perverse en manipulatieve internetboeman waarvoor iedereen zijn kinderen waarschuwt had opeens een gezicht – dat van een jongvolwassen BN’er die zijn roem en geld gebruikte om een kind iets te laten doen waarvan het de consequenties niet kan overzien.

Maar ook de tegenreactie liet niet lang op zich wachten. Met het in elkaar storten van Wahibs carrière, kwamen ook de geluiden op dat hier sprake is van een ‘heksenjacht’. Onder anderen RTL Boulevard-presentator Luuk Inkink en radio-dj Jeroen van Inkel namen het woord heksenjacht in de mond. Tegelijkertijd klonk op sociale media ook de vraag of de snelheid waarmee Wahibs carrière verkruimelde niet ook iets te maken heeft met zijn Marokkaanse achtergrond - was een autochtone acteur net zo hard gevallen, of had hij op iets meer vergevingsgezindheid kunnen rekenen? In de Volkskrant probeerde columnist Sander Schimmelpenninck het iets breder te trekken en zag in de ‘heksenjacht’ op Wahib een ‘retorische tactiek’ – vaak gehanteerd door extreemrechts – om mensen feitenvrij als pedofiel af te schilderen. ‘Want laten we even normaal doen: Wahib gedroeg zich buitengewoon schandalig, maar dat maakt hem nog geen pedofiel. Noch is er sprake van kinderporno.’

Een minder onderkende factor in Wahibs val is de app Clubhouse, waarop jonge vrouwen met een islamitische achtergrond een statement hadden gemaakt: het moet afgelopen zijn met online shaming binnen hun gemeenschappen.

Dit protest vatte afgelopen februari vlam. In die maand groeide de buzz rondom Clubhouse en groeide het aantal gebruikers snel naar een miljoen. Tegelijkertijd verscheen er op tv een geruchtmakende uitzending van het tv-programma Propaganda van omroep KRONCRV.

Propaganda is een nieuw programma waarin een team van jonge journalisten misinformatie en andere kwalijke internetfenomenen tegen het licht houdt. Op 11 februari had Propaganda een uitzending over Youness Ouaali (36), een beruchte ‘haatvlogger’ die met zijn 85.000 volgers op Instagram de grote schrik is voor jonge, vrijgevochten moslima’s. Het item werd gepresenteerd door Charisa Chotoe, een journalist die later nogmaals een belangrijke rol zou spelen in het aankaarten van online shaming.

Waar Ouaali opduikt, is de controverse nooit ver weg. Al in 2015 liet de orthodox islamitische Ouaali – toen nog een uitbater van een broodjeszaak in Bussum – van zich horen toen hij via Facebook mensen opriep om Israëlische toeristen ‘total loss’ te slaan. Ouaali deed de oproep nadat een filmpje verscheen waarin een Palestijnse jongen werd neergeschoten door Israëlische politie. Uiteindelijk werd er aangifte tegen Ouaali gedaan en kreeg hij een taakstraf opgelegd wegens opruiing en het aanzetten tot geweld.

null Beeld V5 Olf de Bruin
Beeld V5 Olf de Bruin

Ouaali wist daarna nog vaker het nieuws te halen en zelden in positieve zin. De meest geruchtmakende zaak waarbij hij betrokken raakte, betrof een seksueel misdrijf. Begin 2020 werd Ouaali veroordeeld tot een gevangenisstraf van 240 dagen cel waarvan 193 voorwaardelijk vanwege seks met een zwaar verstandelijk beperkt meisje van 15 jaar oud. Ouaali verdedigde zichzelf door te zeggen dat hij niet wist dat het meisje minderjarig was, maar daarin ging de rechter niet mee.

Ondanks deze delicten wist Ouaali een grote volgerschare op te bouwen op sociale media. Dat bereikte hij door op te treden als de grote verdediger van Nederlandse moslims. Worden ze ergens bespot, gekleineerd of gediscrimineerd, dan vliegt Ouaali er met gestrekt been in en post hij een scherp Instagram-bericht of een YouTube-vlog. Maar minstens zo belangrijk voor zijn groeiend aantal volgers is zijn praktijk van ‘exposen’ – het aan de schandpaal nagelen van vrouwen vanwege ‘onzedig’ gedrag. Tientallen jonge islamitische vrouwen die een onschuldig dansfilmpje maakten op TikTok vonden zichzelf terug op het Instagram-account van Ouaali met een tekst die er vaak op neerkomt dat ze afgeweken zijn van het rechte, islamitische pad. In de commentsectie daaronder kan het volledig ontsporen met scheldkanonnades en doodsbedreigingen aan het adres van de vrouwen.

‘Het komt er eigenlijk op neer dat ze hoerengedrag vertonen’, vertelde Ouaali in de Propaganda-uitzending. Met zijn expose-praktijken zegt Ouaali te willen voorkomen dat dit soort gedrag zich als een ‘olievlek’ verspreidt en ook andere moslimvrouwen op ideeën brengt.

Ouaali is niet de enige die zich schuldig maakt aan exposen. Op Telegram zijn er hele chatrooms met duizenden volgers gewijd aan het exposen van jonge moslimvrouwen. Onschuldige TikTok-filmpjes, maar ook videos waarin seksuele handelingen worden verricht, worden er massaal gedeeld met vermelding van woonplaats, echte naam en/of socialemedia-accounts van de betreffende vrouwen.

Tot nu ontbrak het jonge moslimvrouwen aan een platform om deze praktijken gezamenlijk te bespreken. Dat veranderde in februari, toen Clubhouse aan een opmars begon.

Dat Clubhouse het platform werd waarop jonge, islamitische vrouwen in Nederland openhartig met elkaar het gesprek aangingen over exposing, heeft veel met de aard van de app te maken. De discussies voelen veilig omdat gevoerde gesprekken niet worden opgeslagen; moderators die de touwtjes strak in handen houden kunnen ervoor zorgen dat gesprekken minder makkelijk ontsporen zoals op Facebook, Twitter of Instagram vaak wel het geval is bij controversiële onderwerpen; en omdat Clubhouse gebouwd is op louter het gesproken woord is er sneller een sfeer van intimiteit en vertrouwelijkheid gecreëerd.

In verschillende rooms die vlak na de Propaganda-uitzending over Youness Ouaali opdoken, werden er verhitte debatten gevoerd over exposen. Niet alleen werd er schande gesproken van Ouaali’s gedrag. Ook vertelden slachtoffers openhartig over de psychische gevolgen van exposing en de mogelijke culturele factoren die hierbij een rol spelen. Verschillende vrouwen deelden hun eigen exposeverhaal en de nasleep daarvan. Wekenlang ontvingen ze berichten vol gescheld en dreigementen. Dat ging gepaard met gevoelens van angst, schaamte en isolement.

Ook de cultuur waarin exposing kan gedijen werd aangepakt. De vrouwen vertelden hoe ze geregeld te horen krijgen dat exposen alleen kan gebeuren als je daar aanleiding toe geeft – moet je maar niet een dansje doen op TikTok. Deze vorm van victiming blaming leidde ertoe dat ze niet voor zichzelf durfden op te komen als ze zelf het slachtoffer werden van exposing of iets soortgelijks in hun omgeving meemaakten. Daarbij leidde het bestaan van dit soort accounts tot een permanent gevoel van onveiligheid en dreiging – in het achterhoofd van deze vrouwen leefde altijd de mogelijkheid dat ze te grazen genomen kunnen worden door Ouaali of in een Telegramgroep door het slijk gehaald kunnen worden.

null Beeld V5 Olf de Bruin
Beeld V5 Olf de Bruin

Clubhouse sloeg niet alleen aan onder jonge Nederlandse moslima’s. Ook in de rest van de (Arabisch)-islamitische wereld werd de app door jonge vrouwen ontdekt als het ideale medium om prangende kwesties rondom vrouwenrechten en seksualiteit te bespreken. In rooms met soms duizenden luisteraars – vaak met een regionaal en soms met een internationaal karakter – kwamen vrouwen bij elkaar om hun hart te luchten over de ongelijkheid en onderdrukking waar ze al zo lang onder zeiden te lijden. ‘Clubhouse biedt een broodnodig platform voor perspectieven en debatten die al jarenlang onderdrukt worden in het Midden-Oosten’, schreef Eman Alhussein, een fellow van de denktank The Arab Gulf States Institute in Washington.

In Nederland hadden de Clubhouse-rooms over exposing al gauw één direct, concreet gevolg. Het geluid werd opgepikt door een aantal prominente, sympathiserende mannen die het tijd vonden worden voor een stevig statement. Eind februari lanceerden zij de actie #StopShaming, een online oproep om een einde te maken aan exposepraktijken. Er verscheen ook een manifest waarin ze vertellen ‘niet langer’ te kunnen zwijgen. Initiatiefnemer van dit protest was oud-politicus Tofik Dibi, die zelf ook geregeld in de Clubhouse-rooms over exposing opdook. Andere medeondertekenaars waren onder anderen Achmed Akkabi, Nasrdin Dchar, Walid Benmbarek en Ilias Ojja – de kern van Mocro Maffia.

‘De aantallen slachtoffers die de afgelopen dagen zichtbaar en hoorbaar zijn geworden op platforms als Clubhouse zijn niet te bevatten’, schrijven ze in het manifest. ‘Iedereen die niet voldoet aan de kuisheidsnormen van shamers, exposers en hun hulpjes is de sjaak.’

Het manifest bevat ook een oproep aan politici, justitie en socialemediabedrijven om actie te ondernemen tegen de daders van exposing. Met het manifest wisten de ondertekenaars veel aandacht te krijgen. Van de NOS tot aan radiozender FunX werd het opgepikt.

Het is in deze context – die van verhoogde aandacht voor online shaming – dat Bilal Wahib zijn misstap begaat. Hoewel hij zich niet schuldig maakte aan exposing, raakt Wahibs gedrag wel aan de gevoeligheden rondom de online shaming. Wahib is precies het type waar de jonge Clubhouse-moslima’s mee willen afrekenen: een jongeman met een groot online gevolg, die zich onaanraakbaar lijkt te wanen.

Op de late avond van 23 maart houdt Wahib samen met collega-acteur Oussama Ahammoud – ook bekend van Mocro Maffia – een livesessie op Instagram. Duizenden jongeren kunnen op deze sessie inschakelen en het gesprek met de acteurs aangaan. De sfeer is baldadig. Wahib en Ahammoud zijn vooral aan het keten met hun jonge fans. In die sfeer verloopt ook het gesprek met de 12-jarige jongen. ‘Zeventien doezoe’ belooft Wahib de jongen als hij zijn piemel laat zien. Ondertussen klinkt Ahammoud die er op wijst dat de jongen minderjarig is. Wahib slaat daar geen acht op en beweert het geldbedrag desnoods contant te overhandigen. ‘Ik heb gezworen’, zegt Wahib. Een moment later laat de jongen zijn geslachtsdeel zien en breekt er luid gelach uit.

De eerste mensen die aandacht vroegen voor het gewraakte moment zijn ook degenen die zich van begin af aan bemoeiden met het debat over online shaming. Wahibs gedrag wordt door hen geduid en geproblematiseerd. Op Twitter wijdt onder andere Propaganda-journalist Charisa Chotoe er een van de eerste berichten aan wijdt.

‘Hold up...’, schrijft Chotoe verbouwereerd. ‘Bilal Wahib en Oussama Ahammoud hebben zojuist een minderjarige gevraagd/zodanig gemanipuleerd dat hij zijn geslachtsdeel liet zien?! What the fuck. WHAT THE FUCK.’ Even later voegt ze daaraan toe: ‘Ik heb een klein stukje gedeeld. Het kind is niet te zien, maar wel die walgelijke uitspraak van Bilal. Hoe. Ben. Je. Zo.’

Voor het krieken van de dag worden al de eerste rooms geopend om de Wahib-kwestie te bespreken. Met honderden tegelijk nemen ze de jonge steracteur de maat. De woede en walging over zijn gedrag klotsen tegen de plinten.

Later zullen er ook andere geluiden klinken. Wordt Wahib vanwege zijn Marokkaanse achtergrond niet iets te hard aangepakt? Wordt er niet te veel gemaakt van een baldadige grap?

Maar in de eerste rooms wordt er vooral afgerekend met de acteur. Wat men onverteerbaar vindt is dat uitgerekend Wahib dit flikte, misschien wel de grootste blikvanger van de Mocro Maffia-cast. Dat is dezelfde cast die enkele weken eerder een manifest lanceerde tegen online shaming. Wat is zo’n manifest waard als een van de steracteurs uit deze hitserie zich aan het zelfde gedrag schuldig maakt?

null Beeld V5 Olf de Bruin
Beeld V5 Olf de Bruin

Ook de laconieke wijze waarop Wahib de minderjarige jongen seksueel probeerde te vernederen wekt woede. Een verklaring hiervoor wordt gezocht in Wahibs komeetachtige gang naar sterrendom. Die heeft hem het contact met de realiteit doen verliezen, is de consensus in de Clubhouse-rooms. Wahib heeft dan op sociale media al de reputatie van een pocherige, zelfvoldane jongeman – superblij met zijn knappe koppie en beretrots op de Rolexhorloges die hij zich voortaan kan veroorloven. Met zijn flashy gedrag houdt hij duizenden jongeren in de ban – grotendeels tieners die net als hij uit een achterstandsmilieu komen. Dat Wahib straffeloos zijn gang denkt te kunnen gaan met een van deze fans, maakt dat er in de Clubhouse-rooms net iets harder wordt ingebeukt op de acteur. Zijn hoofd moet rollen, is de tendens.

Dit sentiment kolkt in de loop van de dag over. Het verspreidt zich naar andere socialemediaplatforms, naar de reguliere media en eindigt met Wahib in een politiecel.

Exacte cijfers over exposing zijn er niet. Uit een onderzoek (Exposen exposed) van de Hogeschool Inholland van vorig jaar wordt wel duidelijk dat het een wijdverbreid fenomeen is onder jongeren met een Turkse of Marokkaanse achtergrond. Alle tachtig jongeren die de onderzoekers spraken, wisten een voorbeeld van exposen te noemen uit de eigen omgeving. Overigens beschouwen de jongeren niet alleen het doorsturen van naaktfoto’s als exposen; ook het delen van foto’s waarin vrouwen blowen of lachgas gebruiken valt voor hen onder die categorie.

Een interview van Gidi Heesakkers met Bilal Wahib. ‘Je moet te veel willen om er te komen. En je moet bereid zijn om er hard voor te werken.’

Acteur Achmed Akkabi over exposen: ‘Meisjes die dansfilmpjes van zichzelf op TikTok zetten, worden soms exposed op internet, compleet afgemaakt en uitgemaakt voor hoer. Dat moet stoppen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden