REPORTAGE

Het Britse succes van Ivo van Hove

Bij Ivo blijft het mysterie intact en de twijfel aanwezig: ongewoon spel voor de Engelsen. Regisseur Van Hove is, met twee theaterstukken, in Londen een hit.

Ivo van Hove Beeld Daniel Rosenthal

Bijna als een opgetogen schooljongen doet Ivo van Hove voor wat er gebeurde toen hij onlangs uit het metrostation Leicester Square stapte in hartje Londen. Hij liep door de uitgang, keek naar links en zag aan de gevel van Wyndham's Theatre allemaal borden met citaten uit de vijfsterrenrecensies in belangrijke Engelse kranten. 'One of the great theatrical productions of the decade. See it' (The Times). 'Mark Strong is simply outstanding in Ivo van Hove's superb, searing production' (Financial Times). 'Ivo van Hove reinvents Arthur Miller' (The Guardian).

Van Hoves regie van Arthur Millers A view from the bridge (1955) is op dit moment de theaterhit op West-End in Londen. Iets verderop in de stad, in het prestigieuze Barbican Centre, is dezer dagen nog een Ivo van Hove-voorstelling te zien is: Antigone, een Europese coproductie die hij onlangs regisseerde met Juliette Binoche in de hoofdrol.

'Ik heb twee uitverkochte producties in Londen! Dat betekent elke avond in twee zalen ongeveer 1.800 mensen per keer die een voorstelling van mij zien en dat zo'n acht keer per week. Dat is toch echt bijzonder, vooral omdat een groot publiek dus ook naar iets minder toegankelijk theater gaat.'

Storm

Van Hove regisseerde A view from te bridge eerder in The Young Vic Theatre, waar het tussen april en juni 2014 ook al storm liep. In Londen is het bij een zo groot succes gebruikelijk dat een productie dan verhuist naar een van de grotere theaters op West-End. Niet zonder resultaat overigens: A view from the bridge werd onlangs genomineerd voor maar liefst zeven Olivier-Awards, de belangrijkste theaterprijzen in Engeland die op 12 april worden uitgereikt. Van Hove zelf werd twee keer genomineerd (Beste regie, Beste herneming), zijn vormgever Jan Versweyveld ook twee keer (Beste scenografie, Beste lichtontwerp).

'House full' staat er op een bord vlak voor de ingang van Wyndham's Theatre. Het theater vlak bij Leicester Square - van binnen uitgevoerd in mintgroen en goudbrokaat - is ook vanavond tot de nok toe gevuld. Het publiek, jong en oud, met boodschappentas of attachékoffertje, luistert muisstil naar Millers familietragedie over de lotgevallen van gevoelsarme Italiaanse immigranten in Brooklyn, New York. Na afloop gejuich en gejoel en zelfs hier en daar een staande ovatie - hoogst ongebruikelijk voor het Engelse publiek.

Van Hove is zichtbaar opgetogen over deze ontvangst. 'Een game-changing voorstelling wordt het genoemd. Dat is niet niks, zeker in een land waarin Arthur Miller nog steeds vaak wordt gespeeld. Na deze versie zal het theater veranderen, wordt er gezegd. Zoals lang geleden Rijkemanshuis van Eugene O'Neill bij het Zuidelijk Toneel ook nogal insloeg, omdat het stuk op een andere dan gebruikelijke manier werd gespeeld. Zo'n bom onder het repertoire plaatsen, dat vind ik als theatermaker belangrijk.'

Juliette Binoche in Antigone. Beeld Jan Versweyveld

Twee sterren voor Antigone

Juliette Binoche pepert het publiek te zeer het lijden van Antigone in. Daar kan ook het fraaie decor niet tegenop. De voorstelling blijft te plechtig, te afstandelijk en appelleert nergens aan inleving vindt Hein Janssen.

Intellectueler publiek

Hoe anders is het de avond daarna in het Barbican, waar Antigone drie weken is neergestreken. Dit betonnen kunstcentrum trekt een wat chiquer en intellectueler publiek. In de enorme zaal ondergaan avond aan avond meer dan duizend mensen deze Griekse tragedie over de vrouw die haar dode broer wil begraven, maar daarmee zondigt tegen de wetten van haar land, haar heerser. De recensies waren in dit geval nogal gemengd: van positief tot behoorlijk kritisch.

Van Hoves naam werd in Londen vooral gevestigd toen Toneelgroep Amsterdam een paar jaar geleden Roman Tragedies (Romeinse Tragedies) in Barbican speelde. David Lan, artistiek directeur van The Young Vic, zag die voorstelling, was onder de indruk en zocht contact met Van Hove. Lan roemt de emotionele complexiteit in Van Hoves theater. 'In zijn werk ervaar ik een sterk mededogen met de onvolkomenheid van menselijke relaties. Zijn voorstellingen zijn zowel expressief als intellectueel, en kenmerken zich door een heel eigen vormgeving.'

Dat Van Hove nu in Londen zo veel succes heeft, komt volgens Lan omdat zijn theater heel anders is dan men gewend is in Engeland. 'Het Engelse theater wil alles zo helder mogelijk opdienen en heeft een sterke neiging tot uitleggen. Na afloop van Hamlet of King Lear kun je bij wijze van spreken examen daarin doen. Bij Ivo blijft het mysterie intact en de twijfel aanwezig; het publiek mag zelf ook een en ander invullen. Dat is hier erg ongewoon, en dus interessant.'

Hoe het na de double-bill in Londen verder gaat met Van Hoves internationale carrière blijft ongewis. Daar wil en mag hij niets over zeggen, maar er komt iets bijzonders aan, dat is duidelijk. Onlangs maakte hij in Sao Paolo Songs from far away van Simon Stephens, een monoloog van Toneelgroep Amsterdam-acteur Eelco Smits. De Nederlandse première is in augustus, de Engelse in september, in The Young Vic.

Van Hove: 'Binnenkort staan twee van mijn voorstellingen gelijktijdig in Parijs: naast Antigone ook Maria Stuart van Toneelgroep Amsterdam. Dat vind ik voorlopig bijzonder genoeg.'

Scène uit A View From The Bridge. Beeld Jan Versweyveld

Vier sterren

Waar de stukken van Arthur Miller in Engeland meestal realistisch worden gespeeld, valt de kaalheid in deze Van Hove-regie op, ziet Hein Janssen. De spanning in het drama loopt gestaag op en wordt gespeeld door fantastische acteurs.

Theater in de bioscoop

Sinds enkele jaren verzorgt het National Theatre in Londen livevertoningen van toneelstukken in een aantal bioscopen. Donderdag 26 maart is A view from the bridge aldus via een livestreamverbinding met Wyndham's Theatre ook in Nederland te zien. In Pathé-cinema's in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam kan het publiek dan kijken naar Van Hoves voorstelling die op dit moment in Londen volle zalen trekt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden