Het boek bevat verhalen over bewonderenswaardige moed en opofferingsgezindheid

Duorecensie - Watersnoodramp 1953

In twee boeken vertellen ooggetuigen wat er in de vroege uren van zondag 1 februari 1953 gebeurde op Goeree-Overflakkee.

Piet de Haan, gemeentearchitect in Nieuwe-Tonge en lid van de vrijwillige brandweer, wordt om drie uur 's nachts uit bed gebeld. Hij moet meekomen naar een nabijgelegen buurtschap waar een dijk op doorbreken staat. Zijn vrouw kijkt hem na als hij in een wachtende auto stapt. Het is het laatste wat ze van hem zal zien.

Piet de Haan verdwijnt in de vroege uren van zondag 1 februari 1953. Hij is een van de honderden bewoners van het Zuid-Hollandse eiland Goeree-Overflakkee die in die nacht de dood vinden. Hij laat een vrouw en twee jonge kinderen achter. Die zien de volgende ochtend dat zeewater is opgerukt tot in de pastorie waar het gezin tijdelijk onderdak heeft gevonden. Het donkere water dat het lot van hun echtgenoot en vader heeft bezegeld.

Dochter Teuntje de Haan is een peuter als ze haar vader verliest. Op latere leeftijd, na een carrière als mannequin, model en manager in de modebranche, gaat ze op zoek naar de geschiedenis van de man die ze maar zo kort heeft gekend. En vooral naar een antwoord op de vraag wat hem in die fatale nacht is overkomen. Aan de hand van politieverslagen, brieven, dagboeken en gesprekken met ooggetuigen slaagt ze erin de laatste uren van haar vader te reconstrueren.

Als De Haan en zijn medehelpers beseffen dat ze het water niet kunnen tegenhouden, proberen ze zo veel mogelijk bewoners te waarschuwen en te evacueren. Samen met anderen schiet De Haan een man te hulp die wanhopige pogingen doet een scheefgezakte auto met daarin zijn vrouw en drie kinderen terug op de weg te krijgen. Terwijl ze aan het duwen zijn worden de mannen overspoeld door golven. De Haan wordt meegesleurd in de kolkende watermassa. Zes weken later vinden bewoners zijn lijk in een sloot.

Over de dood van haar vader en de vier dagen dat ze samen met haar moeder en broertje vastzit op de zolder van de pastorie schreef Teuntje de Haan vijf jaar geleden een aangrijpend stuk in Volkskrant Magazine. Nu, bij de 65ste herdenking van de watersnoodramp, heeft ze haar herinneringen en latere bevindingen uitgewerkt tot het boek Een muur van water. Een monument voor haar vader.

non-fictie

Teuntje de Haan

Een muur van water

**

Querido;

376 pagina's; euro 21,99.

Hoe tragisch de beschreven gebeurtenissen ook zijn, het ontbreekt de auteur aan de literaire vaardigheden om de lezer 350 bladzijden lang te blijven boeien. Ze veroorlooft zich bovendien vrijheden die afbreuk doen aan het verhaal. Als haar vader wordt meegezogen in het water 'besefte hij onmiddellijk dat dit nooit meer goed kon komen. (...) In één tijdloze flits overzag hij zijn leven, van zijn wieg tot zijn onverwachte graf hier in het hem overweldigende zwarte water.' In non-fictie doet dit ongemakkelijk aan.

Wat moeten we denken van de waarnemingen van de helderziende die de laatste gedachten van Piet De Haan 'doorkrijgt'? De schrijfster neemt ze serieus en dat maakt het lastig om de desbetreffende passages serieus te nemen.

De dood van Piet de Haan wordt ook beschreven In Ooggetuigen van de watersnood 1953 van historicus en geograaf Willem van der Ham. Hier lezen we dat de burgemeester van Nieuwe-Tonge De Haan nog naroept als hij met twee andere mannen het water inloopt. In het gebulder van wind en water hoort het drietal de waarschuwing niet. Als ze proberen de gestrande auto in beweging te krijgen breekt de zeedijk van de Battenoordse polder door.

'Het waren steile watermassa's van twee meter hoog die op ons afkwamen', laat Arie Schipper, die meedoet aan het reddingswerk, optekenen. Uit zijn verslag: 'Oosterling en De Haan zeiden: Schipper, ik kan niet meer. Ze konden hun benen niet meer op de grond houden en vielen. Om onmiddellijk door de golven te worden bedolven. In enkele seconden was er geen spoor meer van hen te zien.'

Het lot van De Haan en zijn medehelpers is een van de vele drama's in het boek van Van der Ham, dat is gebaseerd op niet eerder gepubliceerde verslagen van overlevenden die na de ramp door ambtenaren zijn geïnterviewd, persoonlijke aantekeningen en een verslag van de burgemeester van Nieuwe-Tonge. Van der Ham diepte ze op uit regionale archieven. Ze vormen een gedetailleerde en interessante aanvulling op de geschiedschrijving over de watersnood op Goeree-Overflakkee, dat vrijwel geheel overstroomde en waar delen van dorpen werden weggevaagd.

Ooggetuigen van de watersnood 1953 laat zien hoe gezagsdragers en andere eilandbewoners reageerden op het natuurgeweld. Velen waagden hun leven om dat van anderen te redden. Het boek bevat verhalen over bewonderenswaardige moed en opofferingsgezindheid. Maar ook over onderschatting van het gevaar en over gebrek aan daadkracht. In noodsituaties zijn we niet allemaal de helden die we hopen te zijn.

non-fictie

Willem van der Ham

Ooggetuigen van de watersnood 1953

***

Boom;

288 pagina's; euro 24,90.

Ooggetuigen van de Watersnood 1953
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.