InterviewsTheaterproducenten

‘Het blijft moeilijk inschatten wat straks kan. Toch moeten we op hoop van zegen doorgaan’

null Beeld Levi Jacobs
Beeld Levi Jacobs

We mogen weer, hopelijk. Dit weekend is de Uitmarkt in Amsterdam, de aftrap van het nieuwe culturele seizoen. Vijf theaterproducenten over hoe zij er nu voor staan.

Nieuw seizoen, nieuwe kansen. Dit weekend is de Uitmarkt in Amsterdam, waar het aanstaande culturele seizoen ongetwijfeld feestelijk (en live!) zal worden geopend. We mogen weer! We verheugen ons! Nu meer dan ooit! Dat is wat we daar tegen elkaar zullen zeggen. We zeiden het precies een jaar geleden ook. Maar dat bleek iets te voorbarig.

Nu is alles anders natuurlijk. Getest, gevaccineerd en gewapend met de CoronaCheck-app kan niets nog in de weg staan van ons geliefde avondje uit: een opbeurende musical, een intens familiedrama of pijnlijk leuke comedy. Laten we alvast kaartjes bestellen. We hebben het verdiend. Wat hebben we te verliezen?

Nou. Wij, niet zoveel. Maar de producenten van al dat moois des te meer. Dankzij de veelal ruimhartige steunfondsen zijn veruit de meeste overeind gebleven het afgelopen jaar. Maar er zijn wel littekens en trauma’s. Hoe kijken zij vooruit naar het eerste seizoen na de crisis? Wat zijn de grootste problemen? Wat hebben ze gemist? Heeft de coronacrisis wellicht ook iets opgeleverd? V sprak vijf theater- en musicalproducenten, gesubsidieerd en ongesubsidieerd, en vroeg naar hun visie op het komende jaar. Waar verheugen zij zich het meest op?

Piet Menu (43), artistiek directeur theatergezelschap Het Zuidelijk Toneel in Tilburg

Piet Menu: ‘Zo veel mensen hebben zo lang stilgezeten, dus ik zeg nu ja op bijna alles. Het is met oogkleppen op doorgaan’ Beeld Pim Ras
Piet Menu: ‘Zo veel mensen hebben zo lang stilgezeten, dus ik zeg nu ja op bijna alles. Het is met oogkleppen op doorgaan’Beeld Pim Ras

‘Het grootste probleem nu is de onzekerheid. Deze zomer waren we op tournee met een zestal producties. Twee vielen er halverwege af, omdat De Parade in Amsterdam en Rotterdam niet doorging. Op Theaterfestival Boulevard moesten we een voorstelling annuleren, omdat drie jongeren die erin meespeelden corona kregen. Het blijft moeilijk inschatten wat straks kan. Toch moeten we op hoop van zegen doorgaan.

‘Ik kan het niet aan de makers, acteurs of het publiek verkopen om extra voorzichtig te zijn en nu bij voorbaat al minder te produceren, omdat de kans bestaat dat dingen weer afgezegd gaan worden. Zo veel mensen hebben zo lang stilgezeten, dus ik zeg nu ja op bijna alles. Het is met oogkleppen op doorgaan.

‘Wat we geleerd hebben is te denken in alternatieven. Vorig jaar tijdens de lockdown bedacht ik redelijk snel Radman, een theatervoorstelling in een reuzenrad. Die speelt nog steeds op festivals. Nadenken over theater dat losstaat van de zalen, anders met publiek omgaat en andere technologieën gebruikt, daar ben ik nog niet klaar mee. Die creativiteit hoop ik te kunnen vasthouden.

‘Ik ben blij dat we veel producties eindelijk kunnen spelen. de familievoorstelling Het eind van het begin van het einde van Jetse Batelaan bijvoorbeeld. En schrijver Rashif El Kaoui en fotograaf Ahmet Polat konden eindelijk De Bastaard maken. Daarvoor moesten ze een reis naar Marokko maken, het vaderland van Rashifs vader, waar hij nog nooit van zijn leven was geweest. Zes keer werd de reis uitgesteld. Daar zie ik meer dan normaal naar uit. Eindelijk dingen afronden. De catharsis, die hebben we gemist en die komt er nu wel.’ VK

Majlis Korthals (39), adjunct-directeur van impresariaat en toneelproducent Korthals Stuurman Theaterbureau in Amsterdam

Majlis Korthals: ‘Onze gratis onlinevoorstelling Turks fruit is inmiddels al ruim 65 duizend keer bekeken. Dat was nooit gelukt als hij alleen in het theater te zien was geweest’ Beeld Dorothée Hamming
Majlis Korthals: ‘Onze gratis onlinevoorstelling Turks fruit is inmiddels al ruim 65 duizend keer bekeken. Dat was nooit gelukt als hij alleen in het theater te zien was geweest’Beeld Dorothée Hamming

‘Natuurlijk wordt het spannend de komende tijd, maar ik zie reden genoeg om optimistisch te zijn. Zonder de financiële steun die we krijgen uit de noodfondsen hadden we het niet gered. Maar nu gaan we met goede moed van start.

‘Korthals Stuurman is een vrije producent. Wij krijgen geen structurele subsidie. Dat maakt ons onafhankelijk. Maar het is voor ons ook van cruciaal belang dat we blijven produceren. Alleen als er gespeeld wordt, zijn er inkomsten en kunnen we blijven bestaan.

‘Het sleutelwoord is flexibiliteit. Werken in de theatersector vroeg de afgelopen tijd veel van mensen; iedereen werd gedwongen mee te bewegen met de steeds veranderende omstandigheden. Dat zal nog wel even zo blijven. Als vrije producent moesten wij altijd al flexibel zijn. Als een voorstelling meer of minder wordt verkocht, moeten we de budgetten daarop aanpassen. Die houding zal ons de komende tijd blijven helpen.

‘We hebben de afgelopen periode ook absoluut niet stilgezeten. Daarvoor zijn we te ondernemend. Tijdens de lockdown hebben we het onlinerechtbankspel Schuld of onschuld ontwikkeld, en de serie Klapstoelkabaret, pop-upcabaret op een buitenpodium. Dat zijn dingen die makkelijk aan te passen zijn. Onze gratis onlinevoorstelling Turks fruit is inmiddels al ruim 65 duizend keer bekeken. Dat was nooit gelukt als hij alleen in het theater te zien was geweest. We blijven nadenken over dat soort hybride producties.

‘Maar nu kijk ik erg uit naar weer spelen in de theaters. We maken nu Lichter dan ik, een bewerking van het boek van Dido Michielsen. We gaan vandaag beginnen met repeteren. Daar verheug ik me het meest op. Dat er weer reuring is.’ VK

Marelie van Rongen (43), directeur Toneelschuur Haarlem.

Marelie van Rongen: ‘Door de steunmaatregelen kon bijna iedereen worden doorbetaald, maar het voelde compleet leeg’ Beeld  Annaleen Louwes
Marelie van Rongen: ‘Door de steunmaatregelen kon bijna iedereen worden doorbetaald, maar het voelde compleet leeg’Beeld Annaleen Louwes

‘De afgelopen anderhalf jaar waren voor ons een achtbaan. In het begin had dat nog iets spannends: alle zekerheden stonden ineens ter discussie, we moesten omdenken, improviseren, wenden en keren. Dan mochten we weer even open voor dertig man, vervolgens weer niet. Maar in januari was de lol er wel af. We moesten toen weer alles cancelen, het theater dichtgooien, de theatermakers vertellen dat het niet meer doorging. Dat voelde als een mokerslag.

‘‘Geduld is ware moed’, dat citaat van Shakespeare hebben we toen maar op de gevel van het theater gehangen. Zo’n leeg theatergebouw, dat klopt gewoon niet. We hebben ons gefocust op wat nog wel kon, bijvoorbeeld online, maar het gaf een heel leeg gevoel en een oefening in geduld hebben.

‘Door de steunmaatregelen van de overheid kon bijna iedereen worden doorbetaald, maar het voelde compleet leeg.

‘Wat we wel hebben ervaren: doorgaan met theater maken is het beste. Daarom ook is de jonge theatermaker Abdel Daoudi met zijn acteurs volgens de geldende coronaregels gaan repeteren aan de Antigone, een eigenzinnige versie van Sofokles’ tragedie, terwijl we eigenlijk al wisten dat er nooit een publiek bij zou kunnen zijn. Meters maken is belangrijk voor jonge makers. Dat heeft goed gewerkt, maar wat ook duidelijk werd: uiteindelijk heeft theater publiek nodig.

‘Deze crisis is nog niet afgelopen, we zitten er nog middenin. We moeten nog een moeilijke keuze maken voor 20 september: maximaal 75 mensen per zaal zonder bewijs, en dus zonder uitsluiting, of een volle bak met bewijs, maar dus ook met drempels. Dat laatste is voor veel theaters een moreel dilemma, los van de financiële consequenties ervan. Hoopvol ben ik over het aanbod, er komen prachtige, urgente voorstellingen aan. Als ik er eentje mag tippen uit eigen huis: eindelijk kan in oktober Kasimir en Karoline in première gaan, in regie van Nina Spijkers, die dat duistere liefdessprookje naar nu zal vertalen. Met daarna een echte tournee. Eindelijk!’ HJ

Inge Bos (57), directeur Bos Theaterproducties.

Inge Bos: ‘Ik had slapeloze nachten, want daar ging mijn pensioen, en zou ik mijn huis moeten verkopen?’ Beeld Joris van Bennekom
Inge Bos: ‘Ik had slapeloze nachten, want daar ging mijn pensioen, en zou ik mijn huis moeten verkopen?’Beeld Joris van Bennekom

‘De datum 12 maart 2020 staat voor eeuwig in mijn geheugen gegrift. Dat was de dag waarop we met drie eigen producties door het land toerden en we ineens alles stop moesten zetten. We moesten toen alle zeilen bijzetten om als bedrijf overeind te blijven. Ik besefte ineens dat wij als vrije producent zo super kwetsbaar zijn. In één klap waren we alle financiële reserves kwijt. Ik had slapeloze nachten, want daar ging mijn pensioen, en zou ik mijn huis moeten verkopen? Het was een schokkende ervaring dat zo’n virus ineens alles kon platleggen, inclusief je bedrijf, en dat je daar geen enkele invloed op hebt. We hebben in die tijd voortdurend met de handrem erop gewerkt, tournees drie, vier keer moeten omboeken en soms ook annuleren.

‘Door de overheidssteun en een lobby van de vrije producenten bij de minister van OCW gaat het bedrijfstechnisch wel goed komen. Wat mij overigens opviel, is dat er bij de overheid weinig kennis is van hoe belangrijk vrije producenten zijn, niet alleen qua aanbod en artistiek maar ook economisch gezien. Het is belangrijk dat we in de toekomst in gesprek met de overheid blijven over hoe we met elkaar een goed cultuurbeleid op kunnen zetten.

‘Wat ik als positief heb ervaren is te merken dat we als theatersector flexibel kunnen zijn: ineens kon een voorstelling ook om half 7 beginnen, in plaats van om 8 uur, of twee keer op een avond spelen. Seizoenen gingen door elkaar lopen. Hoopvol ben ik zeker: het publiek snakt naar theater, en de theaters zijn veilig te bezoeken. Mijn tip voor het nieuwe seizoen: de remake van onze toneelvoorstelling Festen naar de film van Thomas Vinterberg. En ik kijk uit naar de musical Diana & zonen, omdat dat een geheel nieuwe Nederlandse productie is, over het Engelse koningshuis toen en nu. HJ

Walter Drenth (53), algemeen directeur Stage Entertainment Nederland.

Walter Drenth: ‘Heel erg trots en emotioneel was ik toen begin juli The Sound of Music in première ging.’ Beeld
Walter Drenth: ‘Heel erg trots en emotioneel was ik toen begin juli The Sound of Music in première ging.’

‘Het klinkt misschien vreemd maar Stage Entertainment is de crisis goed doorgekomen. Door goed management en door loyale bezoekers die toen al onze producties moesten worden stopgezet voor een voucher kozen en niet voor hun geld terug. Dat heeft ons erg geholpen, naast kostenbesparing, minder investeren en de support van de overheid. Voor de cast en crew van de voorstellingen was het natuurlijk een ramp. De musical Tina – de Tina Turner Musical was nog maar net een paar weken begonnen toen alles werd stil gelegd.

‘Heel erg trots en emotioneel was ik toen begin juli The Sound of Music in première ging. Het was voor het eerst in anderhalf jaar dat we weer mochten. Nu moeten we proberen zo snel mogelijk weer naar de normale situatie toe te groeien. Op dit moment spelen Tina en The Sound of Music voor zalen die voor tweederde gevuld zijn en het publiek is geplaceerd. Wat ons betreft gaan we in september zo snel mogelijk naar honderd procent bezetting, met placering en QR code die de bezoeker moet kunnen tonen om aan te geven dat hij is gevaccineerd, getest of hersteld is van corona.

‘Mijn vorige managementfunctie was bij Heineken en in april van dit jaar ben ik bij Stage begonnen. De overeenkomst is dat beide bedrijven werken in wat ik ‘the business of happiness’ noem. We hebben zeker in de afgelopen coronacrisis ervaren hoe belangrijk cultuur is voor het welzijn van de mensen. Wat we hebben geleerd, is dat we veel moeten investeren in digitale initiatieven, en hoe belangrijk het is goede contacten met onze bezoekers te onderhouden.

‘Wat de toekomst betreft ben ik hoopvol: het gaat goed met Stage Entertainment, we hebben met de première van Disney’s Aladdin in september straks drie sterke titels in huis, de kaartverkoop gaat heel goed. Live entertainment is een groeimarkt, dat blijkt. Mijn tip voor komend seizoen is dan ook voor de overheid: maak het vanaf september mogelijk dat alle zalen op volle bezetting opengaan, dat is belangrijk voor iedereen.’ HJ

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden