Het beste van Van Morrison

Bijna al het werk van Van Morrison is weer te beluisteren

Wat hebben we daar lang op moeten wachten: (bijna) al het werk van de zo bezield zingende Van Morrison is weer te beluisteren. Genieten van hoe goed hij was, en - soms - nog altijd is.

Van Morrison tijdens een optreden in de jaren zestig. Beeld .

Van Morrison heeft wat te vieren dit jaar. Zo is het vijftig jaar geleden dat zijn eerste album verscheen, Them. Gemaakt met de beatgroep Them, die hij een jaartje eerder in zijn stad Belfast had opgericht. Ook heeft het de Britse koningin behaagd om de zanger op 12 juni van dit jaar te ridderen. Hij gaat nu als Sir George Ivan Morrison door het leven, dat voor hem sinds 31 augustus 70 jaar duurt. Hij kan bogen op een oeuvre van tientallen albums, dat dit jaar een laatste aanvulling kreeg met het behoorlijk sterke Duets: Re-Working The Catalogue.

Allemaal prachtig. Er was alleen een probleem: het leeuwendeel van zijn platen is al jaren niet verkrijgbaar. Niet op cd, niet digitaal op iTunes en ook niet als stream op Spotify.

Alleen zijn eerste soloalbums Astral Weeks (1968), Moondance (1970) en His Band And The Street Choir (1971) waren nog leverbaar. Maar platen als Saint Dominic's Preview (1972) en Veedon Fleece (1974), die tot de mooiste, meest intense popmuziek ooit gerekend mogen worden, trof je alleen nog maar aan in de tweedehandsbakken.

Van Morrison in 2001. Beeld ANP

Stekker eruit

Aan die misstand is zo ongeveer gelijk met Morrisons 70ste verjaardag een eind gekomen. Sony heeft de rechten op bijna alle titels uit de catalogus vergaard (helaas niet van Tupelo Honey uit 1971) en het hele spul op iTunes en Spotify gezet. Ook is er een representatieve compilatie, de dubbel-cd The Essential Van Morrison en belooft de platenmaatschappij de komende jaren met speciale heruitgaven van Van Morrisons platen te komen.

Mooi. Al moeten we er niet al te zeker van zijn dat alles ook volgens plan kan worden uitgevoerd. In 2008 werd ook al eens een mooi plan bedacht om het oeuvre van de zanger opnieuw uit te brengen. Alle albums zouden met bonustracks in worpen van acht titels tegelijk opnieuw verschijnen. Maar nog niet halverwege trok Van Morrison zelf de stekker er uit. Ontevreden als hij was over hoe de platenmaatschappij zijn nieuwe plaat (Keep It Simple) aan de man bracht, stapte hij op en nam al zijn platen mee.

Behalve dan die eerste drie, waaronder Astral Weeks en Moondance. Daar had hij de rechten niet meer op. Gelukkig niet, want ze behoren nog altijd tot zijn beste werk. Zelden klonk de Noord-Ierse zanger zo intens als op Astral Weeks, een plaat waarop hij voor het eerst liet horen dat zingen voor hem een manier was om het hogere te zoeken. Zijn stem kronkelde, kermde en kraakte. Dit was geen popmuziek meer, Van Morrison vond zoekend naar de juiste woorden in liedjes als Madame George en Cypress Avenue een nieuw genre uit. Elementen van blues, jazz, soul en rock 'n' roll vloeiden bij Van Morrison samen tot iets compleet nieuws.

Overtroffen

Het publiek moest er even aan wennen maar viel wel voor het luchtiger Moondance. Het titelnummer, Crazy Love en Caravan werden radio-hits. Morrisons naam als soloartiest was definitief gevestigd.

Zo staat het geschreven. Die eerste twee platen behoren niet alleen tot het beste uit zijn oeuvre, maar tot de meest soulvolle en meeslepende rockplaten uit de popgeschiedenis. Hoe zit dat eigenlijk met de rest? Er zouden nog meer dan dertig albums volgen. Zijn die allemaal de moeite waard of heeft Van Morrison zichzelf nooit meer overtroffen en is hij zichzelf al decennia lang aan het herhalen?

Wie de moeite neemt al zijn platen weer eens door te spitten, kan eigenlijk niet anders dan concluderen dat het kantelmoment in de carrière van de zanger in 1980 ligt. Zijn platen uit de jaren zeventig klinken nog altijd geweldig. Tot 1980 kun je al zijn platen beluisteren als een vorm van soul searching. De zanger gebruikt zijn stem om in het reine te komen met zichzelf en zijn omgeving. Soms wanhopig, soms getergd en soms teder. En altijd met een grote poëtische zeggingskracht. Als hij in Caravan uitbrult dat de karavaan onderweg is, dan wil je daarin mee, ook al weet je niet waarheen.

Op Common One, de plaat die in 1980 volgde op het hitsucces dat de zanger een jaar eerder had met het van Into the Music afkomstige Bright Side of the Road, is de diepgang slechts schijn. De muziek is in kwartierlange stukken als Summertime in England traag, op het saaie af en Van Morrison denkt dat het genoeg is om namen van dichters als Coleridge en Yeats te noemen om indruk te maken. 'James Joyce wrote streams of consciousness books.' Ja, nou en?

Vijf topnummers op minder geslaagde platen:

Rave On, John Donne
(Inarticulate Speech of the Heart, 1983)

Carrickfergus
(Irish Heartbeat, 1988)

Coney Island
(Avalon Sunset, 1989)

On Hyndford Street
(Hymns to the Silence, 1991)

When the Leaves Come Falling Down
(Back On Top, 1999)

Vlakker

Vanaf Common One zou Van Morrison zich er in alle opzichten wat gemakkelijker vanaf maken. Zijn teksten werden vlakker, de muziek compacter. Wat niet wil zeggen dat na 1980 geen goede Van Morrisonplaten meer zouden verschijnen.

Avalon Sunset (1989) klinkt nog altijd als een zeer warme popplaat. A Night in San Francisco (1994) is een opgewekt jazzy klinkend live-album met een glansrol voor saxofoniste Candy Dulfer en op The Healing Game (1997) lijkt Van Morrison weer even zoekende als vanouds.

Waarnaar precies is nooit helemaal duidelijk. De laatste jaren lijkt hij het zoeken ook te hebben gestaakt en ervoor te hebben gekozen meer te behagen dan te prikkelen. Vaak grijpt hij terug naar de muziek uit zijn jeugd. Jazz en rhythm & blues en skiffle. Het levert aangenaam klinkende maar ook wat inwisselbare popplaten op als Back On Top (1999) en Magic Time (2005).

Het goede aan zijn dit jaar verschenen plaat met duetten is dat Van Morrison weer echt diep in zijn liedjes lijkt te verdwijnen. Hij zingt beter en doorleefder dan de laatste jaren gebruikelijk. Alsof de voor de plaat geherinterpreteerde oude liedjes hem nu echt tot nieuwe inzichten hebben gebracht.

Inzichten die mogelijk leiden tot een weer werkelijk geïnspireerd klinkende nieuwe plaat of, om te beginnen, een concert waarin hij vanuit de tenen zingt, zoals op de eindelijk weer beschikbare liveplaat It's Too Late to Stop Now (1974).

Van Morrison: The Essential Van Morrison. Legacy/Sony Music.
Van Morrison treedt 27/9 op in de Heineken Music Hall, Amsterdam.

De vijf beste van de eindelijk weer te beluisteren Van Morrison-albums (chronologisch):

- Saint Dominic’s Preview (1972)
- It’s Too Late to Stop Now (1974)
- Veedon Fleece (1974)
- No Guru, No Method, No Teacher (1986)
- The Healing Game (1997)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.