Beschouwing

Het beste van Twitter nu ook in boekvorm

Tweets in boekvorm

Fotograaf Jan Dirk van der Burg verzamelde twitterberichten van bekende en onbekende Nederlanders en maakte er ouderwetse boeken van. Wat gebeurt er met tweets en twitteraars als ze zijn onttrokken aan de genadige vluchtigheid van het medium?

De boeken met twitterberichten die fotograaf Jan Dirk van der Burg verzamelde.

Op 23 februari 2015 kreeg Marianne Zwagerman (volgens haar Twitterbiografie 'Mediacriticus & Columnist. Schrijver. Innovatiestrateeg. Dagvoorzitter') een boek. Ze wijdde er drie tweets aan. Eén: 'Wat een geweldig kadootje in de post vandaag! Een bundeling van m'n tweets! Wat een verrassing!' Twee: 'Mijn hemel. Heb ik dit allemaal getwitterd? #tweetbundel', met drie voorbeelden van redelijk gênante berichten erbij ('Ik laat mannen in de eerste twee dateweken altijd ff in m'n Raro sturen. Als ze dan mutsen over groot of breed is het uit.') Drie: 'Oh god, mijn vader kan nu ook mijn tweets lezen #tweetbundel', voorzien van een foto van vader Zwagerman die in haar Tweetbundel bladert.

Van trots naar schaamtevolle verbazing naar langzaam besef: dat is globaal de reactie wanneer mensen worden geconfronteerd met hun persoonlijke Tweetbundel, samengesteld door fotograaf Jan Dirk van der Burg. Het is ook niet niets: jarenlang heb je dagelijks van die ultrakorte berichtjes de wereld in gestuurd - soms overdacht, soms impulsief of in een dronken bui, maar altijd met het idee dat je zo goed bent als je laatste tweet. En dat die ene pijnlijke godzijdank is verdwenen in de verrukkelijke vluchtigheid van het medium. Maar dan komt iemand op het idee te gaan graven in jouw digitale historie om de 'beste' uitspraken en ongemakkelijke selfies in een boek op te nemen.

Profileringsdrang

Het overkwam Marianne Zwagerman. Het overkwam ook Barbara van Beukering, voormalig hoofdredacteur van Het Parool, voetbaltrainer Aad de Mos en actrice Halina Reijn, stuk voor stuk fanatieke twitteraars. Maar Van der Burg dook ook in het twitterverleden van een varkenshoudster uit Horst, een gangsterrapper uit Amsterdam en de fractievoorzitter van Leefbaar Purmerend. Negen Nederlanders kregen tot nu toe zo'n autobiografie thuisgestuurd - aan de tiende wordt nog gewerkt - waarvoor ze zelf door de jaren heen onwetend de inhoud hadden geleverd. 'Ongeautoriseerd', voegde Van der Burg daarom nog aan de omschrijving toe.

Elk boek is een verzameling van duizenden twitterberichten en foto's, door de fotograaf geselecteerd. 'Een papieren beeld van profileringsdrang', noemt Van der Burg zo'n tweetbundel. Een 'analoge vorm van retweeten. Het is een nieuw podium voor waardevolle tweets die verloren dreigen te gaan in de krochten van het internet.'

'In het begin was ik best bang', zegt hij. 'Ik dacht dat mensen het zouden opvatten als digitale stalking.' Dat viel mee. Hij noemt dat nu zelfs 'een domme en conservatieve gedachte'. Inmiddels is hij erachter 'dat ijdelheid het altijd wint van schaamte'. Ondanks de eerste schrik voelen de meesten zich gevleid, bedanken ze Van der Burg (via Twitter) of nodigen hem uit voor koffie. Hij zat op het terras met Aad de Mos, die aan de serveerster vroeg of ze een foto van hem en die 'twitterjongen' wilde maken (voor op Twitter). 'Deze mensen leven constant met een scherm in hun hoofd. Ze denken de hele tijd: maak ik iets mee, is dit twitterwaardig? Dan moet ik het delen. Daar verbaas ik me over.'

Uit die verbazing kwam zijn project voort. Het begon met het 'volgen' van Barbara van Beukering. Het leek hem handig om te weten wat de hoofdredacteur van Het Parool, zijn voormalige werkgever, te melden had. Al snel raakte hij 'verstrikt in een privéleven': reisjes langs de Seine, naar Gambia, dochters die uit huis gingen, het kerstdiner en uitgebreide schaaldierfestijnen. 'Het leek wel of ik in haar Whatsapp-groep was beland. Je leert iemand kennen via een persoonlijk propagandakanaal, vol hashtags - #mijlpaal, #hoogtepunt. Wat diegene zich niet lijkt te realiseren, is dat er vaak een behoorlijke discrepantie zit tussen wat je op Twitter zegt en hoe die berichtjes bij anderen aankomen.'

(tekst gaat verder onder de foto)

Auteursrecht

Hoe zit het met de auteursrechten van de bundels? De twitteraars zelf hebben de rechten over hun foto's, van de tekst is het onduidelijk. Dat maakt verkoop van de boeken lastig. Oplossing: via een crowdfundperiode van 40 dagen probeert Jan Dirk van der Burg zo veel mogelijk inschrijvingen en geld binnen te halen om de tweetbundels (nu nog in dummies) te laten vormgeven en in een verzorgde box aan te bieden, zonder er winst op te maken. Wie geld geeft, krijgt een box (100 euro) of losse bundel (15 euro). De bundels zijn daarna niet te koop, maar de fotograaf gaat er wel mee optreden. Hij leest dan voor uit de ongeautoriseerde biografieën van Barbara, Aad, Arie Wim, Halina, Jack, Marianne, Lionel, Elly en Eliza. Meer informatie via Twitter: @Jandirkcom.

Fotograaf Jan Dirk van der Burg. Foto Jan Dirk van der Burg
Pagina uit het boek Lionel.

Klagen over de regen

Klassieke voorbeelden: klagen over de regen terwijl je op de rode loper voor een première staat, of een foto van een kwallenbeet delen met #marbella erbij. 'Op de computer ga je snel aan die tweets voorbij. Ik vroeg me af hoe het zou zijn als je er de tijd voor nam.' Dat werkte: 'Op papier wordt een tweet een manifest.' Met dat besef begon de fotograaf actief te zoeken. Tien heel verschillende Nederlanders wilde hij vinden, die persoonlijk twitterden, 'goed illustratiemateriaal' leverden en genoeg ruimte lieten voor interpretatie. Het experiment groeide uit tot 'het mooiste' dat hij tot nu toe heeft gemaakt. 'Ik benader Twitter als een voorstelling en haal eruit wat bij mij blijft hangen.'

Het werk van Van der Burg bestaat altijd uit het afzonderen van herkenbare, dagelijkse dingen die hij in een nieuwe vorm presenteert. De tweets heeft hij sec op een pagina gezet, zonder datum. Soms is de chronologie van belang, maar vaak husselt hij alles door elkaar voor een zo groot mogelijke spanningsboog. 'Het is de enige vrijheid die ik mezelf heb gepermitteerd. Ik wil dat mensen een tweetbundel kunnen lezen alsof ze een jaartje met iemand meeleven.'

Eén probleem: de twitterterughoudendheid die hij aan het project overhield. Nu zijn bundels even te koop zijn, zou reclame via zijn eigen propagandakanaal handig zijn. 'Dat is het dubbele: ik walg van elke tweet over mezelf, maar weet dat ik het toch moet doen.' De slogan heeft hij al: 'Zonder digitale overlast het beste van Twitter in de kast.'

Pagina uit het boek Lionel.

Het boek Eliza

Eliza (van @muisje_eliza), Eyewish-filiaalhoudster uit Gouda, wordt ook wel de 'twitterweduwe' genoemd. Begin dit jaar ging haar man een pakje sigaretten halen en kwam niet meer terug. Hij was onwel geworden op straat en overleed in het ziekenhuis. Eliza zette alles live op Twitter: haar nuchtere constatering dat er een traumahelikopter boven haar huis vliegt, het besef dat die voor haar eigen man komt, de uitroep dat hij 'DOOOOD GODVERDOMME DOOD' is en dan de hele rouwperiode daarna. Van der Burg bouwde haar (dikke) tweetbundel zorgvuldig op: via ontstellend veel berichten over dagelijkse beslommeringen, zoals klachten over muggenbulten, belandt de lezer plotseling in een bloedstollende pageturner. 'Eliza is een totaal open boek', zegt hij. 'Twitter is echt het tweede scherm in haar hoofd. Dit komt heel dicht bij een transparant leven, zoals bij de hoofdpersoon in The Circle van Dave Eggers.' Twitter als openbare stream of consciousness.

(tekst gaat verder onder de foto)

Pagina uit het boek Eliza.
Pagina uit het boek Eliza.

Het boek Lionel

Het boek LIONEL (van @LexxxusTheDon) gaat van start als het relaas van een zelfbewuste gangsterrapper uit Amsterdam-Zuidoost. Hij houdt het 'alle tijden Real', vraagt zich geregeld retorisch af waarom hij zo knap en succesvol is, plaatst foto's van wapens en heeft een obsessie met vaginale hygiëne. Jan Dirk van der Burg: 'Lionel heeft het soort onverwoestbare zelfvertrouwen waar je echt iets aan kunt hebben.' Maar ook in deze twitterfeed zit een omslagpunt: Lionel wordt vader en vanaf dat moment gaat hij nadenken over zijn leven, vraagt hij zijn vriendin ten huwelijk en 'verandert hij in een romantisch gourmettende huisvader'. Hij is de enige van wie Van der Burg het adres niet kon achterhalen en die geen tweetbundel kreeg thuisgestuurd. 'Ik benaderde hem uiteraard via Twitter, legde uit wat ik had gedaan en vroeg of hij de bundel wilde hebben. Hij was zo cool dat-ie gewoon terugtwitterde: 'Stuur me maar liever liefde man, maar ik waardeer het wel.'

Pagina uit het boek Lionel.
Pagina uit het boek Lionel.
Meer over