Omslag Tussenruimtespook

Het belangrijkste deel van een ontwerp: de witruimte

OASE brengt een ode aan een stille held in de vormgeving.

Zwischenraumgespenst, geweldig woord, dat in de architectuur wordt gebruikt om de onbenoemde, en vaak niet ontworpen, ruimte tussen gebouwen te definiëren. Vrij vertaald kun je er tussenruimtespook van maken. Het woord is ook goed bruikbaar in de typografie: de witruimte tussen de regels.

Het architectuurblad OASE nummer 43 in 1995 was gewijd aan dit tussenruimtespook. Grafisch ontwerper Karel Martens ontwierp er een omslag bij met een fijne klont tekst die het wit tussen de regels lijkt op te eten. Het is een van vele intrigerende ontwerpen die Martens meer dan een kwart eeuw heeft gemaakt voor dit nogal serieuze architectuurtijdschrift.

OASE nummer 43

Speciaal voor Martens is OASE nummer 100 volledig gewijd aan de relatie tussen typografie en architectuur. Martens (1939) is een stille held in de vormgeving. Hij is een speelse modernist, niet heel erg zichtbaar, maar als oprichter van de masteropleiding Werkplaats Typografie in Arnhem is hij voor grafische ontwerpers een inspirator. Zijn werk is zo rijk aan betekenis dat OASE hem al 28 jaar alle omslagen laat maken.

Wat er zo betekenisvol aan het werk is, zet auteur Joris Kritis in OASE 100 uiteen. Voor Martens is alles bruikbaar. Bijvoorbeeld het wit. Wit is normaal geen instrumentarium voor een ontwerper, maar meer een restproduct. In OASE nr 56, was het thema ‘Huiselijke natuur’. Martens bouwde van de belettering een raamlijst aan de randen van de cover. Het midden blijft open waardoor het wit wordt geframed als een venster. Je hebt uitzicht op het wit. Deze boodschap wordt flauwtjes versterkt door een transparant beeld van een landschap door een raam. Allemaal net genoeg om het oog naar het wit te trekken en betekenis te lezen.

In deze rubriek over omslagen gaat het vaak over een sterke combinatie van vorm en inhoud. ‘Voor mij is esthetiek een gevolg en niet per se een doel van het ontwerpproces’, zegt Martens daar zelf over. Maar het kan best mooi worden, zoals de jubileumomslag voor OMA (het bureau van Rem Koolhaas) in 2015. Martens heeft geen foto’s of illustraties nodig: hij bouwt zijn oeuvre met letters, kleuren en vlakken. En ondanks dat, ontstaat er toch altijd een beeld. Niet behaagziek of simpel, wel altijd betekenisvol.

OASE 100, met alle omslagen van Karel Martens, NAi010 uitgevers, € 39,95.  

OASE nr 56
OASE nr 94
OASE nr 83
OASE nr 63
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.