Recensie Moskou

Het begin van de lente beschrijft Moskou aan de vooravond van ingrijpende veranderingen - hoe serieus de thematiek ook is, de toon blijft soeverein licht


Penelope Fitzgerald bedrijft de kunst van de suggestie in een historische roman vol kleurrijke personages, die nu voor het eerst is vertaald.

Beeld Tzenko Stoyanov

‘In 1913 kostte een treinreis van Moskou naar Londen, met een overstap in Warschau, veertien pond, zes shilling en drie penny, en duurde tweeënhalve dag.’

Zo opent de roman Het begin van de lente (The Beginning of Spring, 1988) van Penelope Fitzgerald, die nu voor het eerst in Nederlandse vertaling verschijnt. Op het eerste gezicht een nuchtere mededeling, maar ze voert de lezer meteen mee naar een tijd met een ander levenstempo, verraadt iets over de nauwgezette research die Fitzgerald bij het schrijven van deze roman heeft gedaan en vormt de opmaat tot het centrale drama in Het begin van de lente.

Op een dag in maart 1913 stapt Nellie Reid, samen met haar drie kinderen, in Moskou op de trein naar het westen. Haar man Frank weet van niets. Hoewel hij net als Nellie de Britse nationaliteit heeft, is hij geboren en opgegroeid in Moskou, waar hij de drukkerij bestiert die zijn vader enkele decennia eerder is begonnen.

Niet veel later krijgt Frank het bericht dat hij zijn kinderen van een Moskous station dient op te halen. Dolly, de oudste van de drie, zegt tegen hem: ‘Ze moest ons wel terugsturen, ze had niets aan ons. Ik denk dat u te veel van haar heeft gevraagd.’ Opmerkelijk wereldwijze woorden voor een 10-jarige. ‘Misschien was haar grootste vergissing dat ze getrouwd is’, zal Dolly er later aan toevoegen. Subtiel roept Fitzgerald zo een sfeer van raadselachtigheid, ja, van een zekere suspense op.

Penelope Fitzgerald. Het begin van de lente

Uit het Engels vertaald door Johannes Jonkers. Karmijn; 220 pagina’s; € 18,95.

Met het flegma van de ware Brit besluit Frank dat het dagelijks leven zo veel mogelijk zijn normale beloop dient te houden. Hij gaat op zoek naar een gouvernante voor zijn kinderen. Aan de hand van die zoektocht en een reeks andere verwikkelingen geeft Fitzgerald een levendig en overtuigend beeld van ‘lieve, slonzige moeder Moskou’ en haar inwoners.

Zo maken we kennis met Franks bedrijfsboekhouder Selwyn Cane, een ascetische volger van de recentelijk overleden en inmiddels in intellectuele kringen uit de mode geraakte Leo Tolstoj. Hoewel een Brit, schrijft Cane gedichten in het Russisch, die voornamelijk over berken en sneeuw gaan. Met typerende ironie schrijft Fitzgerald: ‘Berkengedachten was nu bij de censor, en aangezien alle poëzie verdacht was, werd het werk daar misschien zorgvuldiger gelezen dan later ooit nog het geval zou zijn.’

De eerste kandidaat om Franks kinderen op te vangen is de vrouw van ‘koopman van de tweede klasse’ Arkadi Koerjatin. Het gezin blijkt een chaotische vergaarbak van hun eigen kinderen, neefjes, nichtjes, ‘misschien dakloze kinderen en zelfs gegijzelden’ en Frank heeft ook zijn twijfels over mevrouw Koerjatins advies de ogen van kinderen met hun eigen urine te wassen, zodat hun heldere blik behouden blijft.

Als hij op een verjaardagsfeestje bij de Koerjatins het op een drama uitlopende optreden ziet van een dansende berenwelp, die door de eigenaar wordt getreiterd door hem zijn beloning af te pakken (‘zodat iedereen kon genieten van zijn teleurstelling’), is het pleit beslecht.

We ontmoeten meer kleurrijke personages. De verlopen en bazelende, driftig naar een betrekking zoekende Muriel Kinsman bijvoorbeeld, elders als gouvernante ontslagen wegens onder andere ‘de kwestie van de valeriaandruppels’, ‘de kwestie van het badhuis’ en ‘de kwestie van de verscheurde foto’. En de onpeilbare Lisa Ivanova, meestal zwijgzaam en terughoudend, maar soms ineens opvallend geïnteresseerd.

Penelope Fitzgerald bedrijft in Het begin van de lente de kunst van de suggestie, van het tussen de regels door vertellen, en doet dit met brille. Ze tovert plottechnische verrassingen tevoorschijn, die bij nadere beschouwing allang onderhuids broeiden.

Het begin van de lente beschrijft Moskou aan de vooravond van ingrijpende veranderingen, die in deze roman hun schaduwen vooruitwerpen. Maar hoe serieus de thematiek ook is, de toon blijft soeverein licht.

Beeld rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.