Hersenen als een museum

Een heerlijk, pretentieloos en volstrekt ongeloofwaardig boek, dat is Bitter Sweets, de debuutroman van Roopa Farooki (1974). Het is heerlijk omdat het zo ongeloofwaardig is....

Af en toe maakt Farooki het misschien iets te bont en komt ze zelfs gevaarlijk dicht in de buurt van wat denigrerend ‘een sta-tionsromannetje’ wordt genoemd, maar een paar bladzijden later weet ze haar lezer opnieuw op sleeptouw te nemen.

Die wordt trouwens voor zijn welwillendheid ruimschoots beloond. In het laatste hoofdstukje hebben alle personages het geluk gevonden. En ze hebben zich met elkaar verzoend. Met warme gulheid vergeven ze elkaar hun zonden en zwakheden.

Het is niet een happy end, maar een happy happy end. Zelfs een onverbeterlijke cynica als ik voelde even een brok in de keel. Want het is mooi natuurlijk als mensen elkaar echt aanvaarden. Of wanneer iemand na jaren van onvruchtbaarheid plotseling zwanger wordt. Of wanneer een gehate moeder zich ontpopt als geliefde oma.

Het gebeurt misschien zelden of nooit in het ‘echte’ leven, maar daarom is het juist zo mooi.

Ook is het mooi wanneer een vrijgezel tegen zijn getrouwde minnares zegt: ‘Je hebt prachtige hersenen, Shona. Ze zijn zoals het British Museum met geheime kamers en geheime ontdekkingen. Ik wil er met jou rondwandelen en kuieren. (*) Ik dacht dat ik aan vriendschap genoeg had, maar ik maakte mezelf iets wijs.’ De vrijgezel is knap en intelligent en aardig. Alle vrouwen in zijn omgeving vallen voor hem, want hij is ook nog eens de directeur van een school waar nogal wat alleenstaande vrouwen lesgeven. Maar hij wil deze vrouw, al is ze getrouwd en ouder dan hij, en ze heeft een tweeling, maar die zijn godzijdank het huis uit.

Gelukkig voor de vrijgezel wil de getrouwde vrouw hem ook. Altijd als hij in haar buurt komt, beginnen haar knieën te knikken. Ze probeert zich te verzetten, maar die knieën verraden haar. De vrijgezel beveelt haar hem in de ogen te kijken terwijl ze vrijen. Ze mag geen geheimen voor hem hebben, en ze heeft ook geen geheimen voor hem. Er staat net niet dat hij haar meester is, al verwachtte ik dat een beetje. Een man die een vrouw bevelen geeft en toch aardig is, je komt het niet dikwijls meer tegen in fictie vandaag. Bij Charlotte Brontë wel, maar dat was in de 19de eeuw. En misschien ook wel in de stationsromannetjes waarmee Farooki in deze passages flirt.

Bitter Sweets is geschreven alsof er nooit een 20ste eeuw in de letteren is geweest. Modernisme en postmodernisme lijken ongemerkt aan de auteur voorbij te zijn gegaan, al heeft ze in Oxford filosofie gestudeerd en citeert ze graag – en in hoge mate – uit Racine en Voltaire.

Farooki werkt met een erg alwetende verteller, die ons in het eerste hoofdstuk kan meedelen wat er halfweg de roman te gebeuren staat. De verteller kan personages wegmoffelen en ze op het gepaste moment weer tevoorschijn toveren. Toeval speelt een cruciale rol. Als toemaatje krijgt de lezer een wijze les: leugens zaaien onheil en verderf. Wie liegt, brengt niet alleen anderen, maar ook zichzelf schade toe. Als je eenmaal begint te liegen, is het eind zoek. Je ontdekt dat je niet meer in staat bent de waarheid te spreken. De waarheid is als een taal waarvan je de woordenschat en de grammatica onder de knie moet krijgen.

Maar misschien zijn humor en zelfspot de belangrijkste kenmerken van dit debuut. Farooki, die in Pakistan werd geboren maar in Londen opgroeide, heeft net als heel wat van haar collega’s uit India en Pakistan een sterk ontwikkeld relativeringsvermogen. Altijd heeft ze oog voor het absurde van menselijk gedrag. En ze zeurt niet. Er staat nauwelijks een zin in dit boek waarvan je denkt: die mag eruit, die had ze beter kunnen schrappen.

Farooki heeft een succesvolle carrière in de reclamewereld laten staan om deze roman te schrijven. Ongetwijfeld heeft ze daar geleerd alle ballast overboord te gooien.

Wie dit boek op een luie zondag ter hand neemt, zal er vast van genieten. Op voorwaarde natuurlijk dat hij of zij bereid is zich te laten verleiden. Kristien Hemmerechts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden