Interview

Hermitage vraagt publiek coronatekort aan te vullen. ‘We hebben een miljoen nodig’

De Volkskrant sprak de nieuwe directeur, Annabelle Birnie.

Annabelle Birnie, de directeur van de Hermitage in Amsterdam. Beeld Simon Lenskens
Annabelle Birnie, de directeur van de Hermitage in Amsterdam.Beeld Simon Lenskens

Tijdens haar sollicitatiegesprekken in het najaar wist Annabelle Birnie (52) al dat haar geen normaal begin als directeur van de Amsterdamse Hermitage stond te wachten. Normaal gesproken was ze snel naar Rusland gevlogen om daar in Sint-Petersburg met de conservatoren van de onmetelijk grote Hermitagecollectie te brainstormen over een tentoonstelling waarmee ze aan de Amstel haar eigen accent zou zetten.

Het waren niet zozeer de reisbeperkingen als gevolg van de corona-uitbraak die haar daarbij in de weg zaten, het was het gat dat de pandemie had geslagen in de begroting van het Amsterdamse museum.

Toen ze haar kantoor in een hoek van het monumentale pand eind januari uiteindelijk betrok, waren door haar voorganger al veel crisisingrepen gedaan. In oktober was een kwart van het personeel ontslagen, de reserves op de spaarrekeningen waren aangesproken en er was in de agenda met tentoonstellingen geschoven om in 2021 maar zo min mogelijk geld uit te hoeven geven. Daarnaast maakt het museum al een jaar gebruik van de loon- en bedrijfssteun van het kabinet.

Toch is dat allemaal nog niet genoeg om de Hermitage in Amsterdam de coronacrisis te laten overleven. ‘Onderaan de streep kwamen we nog een fiks bedrag tekort’, zegt Birnie. ‘We hebben nog een miljoen euro nodig. Daarom zijn we nu een donatiecampagne begonnen.’

Haar missionstatement als nieuwe directeur is zodoende: ‘Houd de Hermitage open’. Eenvoudig en dramatisch tegelijk.

Geen museum van statuur heeft zo’n oproep in de coronacrisis nog gedaan, en dat komt vooral doordat de Hermitage Amsterdam zonder structurele subsidies de eigen broek ophoudt. Het toont sinds 2009 wisseltentoonstellingen die het samenstelt uit de gigantische collectie van 3,5 miljoen kunstwerken en antieke objecten van de Hermitage in Sint-Petersburg. Als een franchisenemer betaalt het Amsterdamse museum een vergoeding aan het moederinstituut om de naam te dragen en een keuze uit de depots te kunnen maken.

Het is er met aansprekende tentoonstellingen van oude kunst, juwelen en andere gebruiksvoorwerpen in geslaagd een publiekstrekker te worden, die zich zonder subsidie een plek heeft verworven in het drukke Amsterdamse museumlandschap. De 400 duizend bezoekers die de Hermitage in 2019 trok, gaven samen 6,2 miljoen euro uit aan toegangskaartjes, museumwinkel en -restaurant. De gedwongen sluitingen als gevolg van de coronabestrijding deden die inkomsten in 2020 nagenoeg verdampen: de bezoekersomzet was toen slechts 1,8 miljoen euro, een terugloop aan publieksinkomsten van 71 procent.

De Russische Hermitage leeft mee met het lot van de Amsterdamse franchise: directeur Michail Piotrovski heeft zelf ook een campagnefilmpje ingesproken. Maar financiële hulp, of een korting op de overeenkomst, zit er niet in. ‘De pandemie slaat toe in de hele wereld, dus elke culturele instelling heeft het zwaar, ook zij’, zegt Birnie. ‘We zitten in hetzelfde schuitje. In Sint-Petersburg zijn ze nu weer open, omdat het daar met de vaccinatiegraad redelijk gaat. We wisselen wel ervaringen met hen uit over hoe je veilig zo veel mogelijk bezoekers kunt toelaten.’

Naast de kaartverkoop en de winkel- en restaurantomzet is sponsoring altijd de derde pijler geweest waarop de Hermitage rustte. Het bracht in 2019 in totaal 2,9 miljoen euro op, wat laat zien hoe stevig de opdracht is die het museum zich nu stelt om voor 1 mei 1 miljoen euro aan giften op te halen.

Met donaties van tientjes alleen – hoe welkom ook – gaat dat vermoedelijk niet lukken en daarom stelt de Hermitage iedereen die 2500 euro schenkt in het vooruitzicht dat hun namen worden opgenomen in een kunstwerk dat de coronatijd in het museum moet gaan markeren. Wie van dat bedrag schrikt, krijgt op de museumwebsite uitgelegd dat de schenker netto ongeveer 1000 euro kwijt is vanwege het belastingvoordeel dat de Geefwet biedt. De voorlichting over de Geefwet door de overheid zelf is beperkt, tot frustratie van veel fondsenwervers in de culturele sector.

De ambassadeurs van het museum zetten zich deze dagen in om de actie bekendheid te geven, ook in hun eigen kringen. Ondernemers uit de wereld van financiën en vastgoed steunen bijvoorbeeld al jaren het gratis educatieprogramma Hermitage voor Kinderen, waaraan Amsterdamse basisscholen kunnen meedoen. Het is een manier om de op veel scholen uitgeklede lessen handvaardigheid aan te vullen en de blik van kinderen te verbreden en hun creativiteit aan te moedigen. In 2019 deden er meer dan 8500 leerlingen aan mee.

De harnassen, zwaarden en schilderijen van de tentoonstelling Romanovs in de ban van de ridders zijn sinds de opening half november nog nauwelijks te zien geweest, en Birnie prijst zich gelukkig dat de collectie tot januari 2022 kan blijven staan. Toen ze een kleine tien jaar geleden directeur van het Drents Museum was, droomde ze al van een riddertentoonstelling. Maar dat is niet de belangrijkste reden. De ridders spreken een breed publiek aan, ook kinderen, zodat de zalen niet leeg hoeven te staan als het oudere museumpubliek veiligheidshalve nog even thuis blijft als de deuren weer open mogen.

De verlenging tot volgend jaar geeft Birnie daarnaast tijd om om genoeg fondsen te werven voor de volgende expositie, waarvan al lang geleden was besloten dat die aan de Russische avant-garde is gewijd. Het in te zamelen miljoen is bestemd om die op te kunnen bouwen. ‘De kosten gaan altijd voor de baten uit. Om het publiek te kunnen blijven raken en verrassen, moeten we eerst investeren.’

Nieuwe Kerk

Behalve van de Hermitage is Annabelle Birnie ook directeur van de Nieuwe Kerk in Amsterdam, wat ooit de kraamkamer is geweest voor de samenwerking met Sint-Petersburg. De tentoonstellingslocatie aan de Dam staat er financieel beter voor, zegt directeur Birnie. Het is alweer veertig jaar geleden dat de kerk is omgevormd tot expositieruimte, en zodoende is er meer tijd geweest om reserves op te bouwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden