Profiel

Herman van der Zandt; geestige #schermman en serieuze journalist

Vanavond beleeft #hermandeschermman weer zijn finest hour als hij tijdens de verkiezingsuitzending van de NOS Nederland door de uitslagen loodst met zijn gortdroge grappen.

Lenig vegen, zwaaien en zwiepen zijn vingers over het scherm. Schijnbaar achteloos bedient Herman van der Zandt het reuzetouchscreen in de studio van de NOS, waarop hij het stemgedrag per Nederlandse gemeente ontsluiert en van analyse voorziet. Het is de live-uitzending van de verkiezingsavond in 2012 en journaallezer Van der Zandt (39) maakt er bijkans een onemanshow van, zoals hij ook vanavond weer zal doen.

Bij een opmerkelijke stijging van de SGP op Schiermonnikoog: 'Ik denk dat er een heel gezin uit de Veluwe op vakantie is.'

'Arnhem, da's de hoofdstad van Gelderland hè.'

'50Plus, ja dat is Henkie weer.'

'De Piratenpartij. Ja, wat wil je op Urk?'

'In Goes gingen ook mensen kijken of er nog een vakje in te kleuren viel. Jazeker.'

(Zie compilatiefilmpje hierboven)

Beeld ANP

Vlotte kantoorklerk
Op het oog zou hij een vlotte kantoorklerk op de Zuidas kunnen zijn. En gestoken in dat lichtgrijze pak heeft hij ook wat weg van een goedlachse vertegenwoordiger die zijn klanten om het even welk product verkoopt. De nieuwe Renault Clio. Een tafelbarbecue. Klovenzalf. Vanavond verkoopt hij zichzelf, zij het min of meer per ongeluk. Met een licht gebogen wijsvinger geeft hij het scherm er zachtjes van langs, zwierige tikken vanuit de pols.

'Herman swipet als een baas', gaat het die avond in 2012 op Twitter. 'Herman for president.' Heette hij bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2010 nog Touch Herman, nu is #hermandeschermman trending topic. Als onverdeelde aandacht op de sociale media zetels zou opleveren, dan was Herman van der Zandt de grote winnaar van deze verkiezingsavond, schrijven de media de volgende dag. Vrienden die hem telefonisch schouderklopjes willen uitdelen, hebben pech. In gesprek. De hele ochtend. Radioprogramma's, tv, iedereen wil van Van der Zandt horen hoe hij het vond.

Natuurlijke nochalance
Kritiek op zijn - eerlijk is eerlijk - doodsimpele, flauwe opmerkingen leek voorgaande keren geheel van de lucht. Zijn natuurlijke nonchalance maakt hem tot een lievelingsnieuwslezer en de gedroomde opvolger van Mart Smeets, aldus Mart Smeets zelf. 'Hij is grappig, enthousiast en heeft alles', zei die in het Haarlems Dagblad.

Hoe beluistert Van der Zandt de aanzwellende hymne op zijn persoon? Wat betekent zijn losheid voor de van oudsher wat strammere NOS? Gaat de rol van serieuze nieuwslezer wel samen met die van droogkomiek?

Het moet een gekke gewaarwording voor hem zijn geweest, denkt oud-NOS-collega Eva Jinek, zo veel belangstelling voor zijn uitgestreken en toch zwoele blik en de onderkoelde, kurkdroge humor. Ze vallen op in de zakelijke journaalsetting, vindt Jinek. 'Het is nooit te veel, altijd net goed. Hij weet zijn momenten precies uit te kiezen.'

Dat komt doordat hij een diepe coolness over zich heeft, zeggen zijn vrienden en collega's, zowel voor als achter de schermen. 'Ik zou niet weten hoe je Herman moet ontregelen', zegt Jinek. 'Als er een bom afgaat in de studio, veegt hij het stof van zijn schouder en gaat hij rustig verder.' En dan is hij ook nog eens charmant. 'Bijna al mijn vriendinnen hebben weleens gevraagd of ze een keer mee mochten naar mijn werk. De vervolgvraag was altijd: heeft Herman toevallig ook dienst?'

 
Hij is grappig, enthousiast en heeft alles
Mart Smeets
Eva Jinek als presentatrice van het NOS-journaal in 2009 Beeld ANP
 
Ik zou niet weten hoe je Herman moet ontregelen. Als er een bom afgaat in de studio, veegt hij het stof van zijn schouder en gaat hij rustig verder
Eva Jinek

Verwar het vakantiegevoel waarmee Van der Zandt zijn werk lijkt te doen niet met gemakzucht, gebiedt hoofdredacteur van NOS Nieuws Marcel Gelauff. 'Als je hem op tv ziet, zou je kunnen denken dat hij iemand is die zomaar even langs komt waaien. Maar zijn relaxte voorkomen gaat gepaard met overtuigingskracht, verdieping en een degelijke journalistieke voorbereiding.'

Zo leert hij alle lokale partijen uit zijn hoofd. 'Vorm en inhoud komen samen op zo'n uitslagenavond', zegt Hans Laroes, de voorganger van Gelauff. 'Herman weet hoe je journalistieke inhoud en schmieren uit elkaar moet houden.' Laroes noemde hem weleens een eigentijdse Joop van Zijl, de anchorman die tot van 1977 tot 1996 het NOS Journaal presenteerde met gevoel voor humor, een vergelijkbare persoonlijke uitstraling en 'een enorme vertrouwdheid'.

Dat hij zo populair zou worden, konden Laroes en toen nog plaastvervangend hoofdredacteur Gelauff ook niet weten toen ze Van der Zandt in 2008 lieten toetreden tot het vaste team van nieuwlezers. 'Van Henny Stoel zou je in eerste instantie ook niet verwachten dat ze zo sterk op het scherm zou zijn', illustreert Laroes. 'Je maakt zo'n keuze vooral op intuïtie.'

Toch kun je je afvragen in hoeverre de subtiele poetsenbakkerij van Van der Zandt past bij een nieuwsorganisatie. 'Het was leuk, maar het hoort natuurlijk niet bij de keurige, immer objectieve NOS', schrijft tv-recensent Jean- Pierre Geelen daags na de Tweede Kamerverkiezingen van 2012 in de Volkskrant. Jawel, vindt Jinek. 'Het NOS Journaal is geen personality-programma, maar er is de laatste jaren meer ruimte gekomen voor de persoonlijke flair van de nieuwslezer. Het is minder rigide.'

'Goed voor hem en NOS'
Dat Herman in de hoedanigheid van Schermman zo'n vlucht nam, was 'goed voor hem en voor de NOS', zegt Gelauff. 'Hij helpt het nieuws laagdrempelig en menselijk over te brengen.'

Het bijbehorende BN'er-schap past Van der Zandt niet echt, zegt Niels de Beer, zijn beste vriend sinds groep 7 op de basisschool. Ze groeien op in Boeimeer, een wijk in Breda en gaan samen naar de middelbare school, het NAC-stadion en de cafés De Bommen en De Fanfare. Misschien liggen daar de wortels van de omschrijving die hij het best bij Van der Zandt vindt passen: 'Hij onderscheidt zich door gewoon te zijn.'

Van zijn 11de tot zijn 13de maakt hij samen met broer Casper radio voor de Bredase ziekenomroep Studio Audio. Na de middelbare school gaat Van der Zandt geschiedenis studeren in Utrecht. Hij loopt stage bij het Radio 1-journaal en solliciteert na zijn studie bij de NOS. 'Het was nooit zijn bedoeling om met zijn kop op tv te komen', zegt De Beer. 'Het gebeurde gewoon.'

En dus wil iedereen nu weten: wie is Herman van der Zandt als hij zich niet in een Hilversumse studio bevindt? Hij heeft een vrouw, twee kinderen en woont in Utrecht.

Wielrennen en AC/DC
'Herman is een wielergek. Iemand die alle nummers van AC/DC uit zijn hoofd kent', zegt fietsvriend Dirk Jan Roeleven, programmamaker voor de VPRO en NTR. In 2011 fietsten ze met het collectief BikeWriters van de Italiaanse Alpen naar Nederland. Roeleven als ploegleider, Van der Zandt als renner. 'Stond ik daar boven op een berg in de mist te wachten in de Subaru, 'Highway to Hell' snoeihard aan. De big smile van Herman toen hij boven kwam, daar droop het plezier vanaf. Lachen is zijn doping.'

Van zijn improvisatietalent krijgt de kijker genoeg mee. Wanneer het NOS-Journaal van 23 maart vorig jaar totaal in de soep loopt, blijft Van der Zandt kalm en schudt hij terloops een weerbericht uit de mouw: 'Het weer dan nog misschien, krijgen we dat wel? Nee, ook niet meer. Nou, u weet zelf vast wel dat het koud is met een snijdende oostenwind.' Na de uitzending twittert hij: 'Heeft iemand een soldeerbout?'

En dan plakt hij dus ook nog je band als je er zelf doorheen zit, zegt Roeleven. Zo attent, voorkomend en zachtaardig is hij óók nog. Hij is degene die 5 minuten voor aanvang van een evenement waarvoor je bent vergeten een spreker te regelen zonder blikken of blozen toezegt wel even een praatje te houden.

Heeft de man ook nog rafelrandjes of hebben we daadwerkelijk met een kreukloze, ideale schoonzoon te maken? De Beer: 'Herman is niet zo proactief en geen goede planner.' Roeleven: 'Hij ziet er misschien bedeesd en keurig uit, maar hij is geen pratende pop. Je ruikt het vleugje bier er wel doorheen, bij wijzen van spreken. En soms rookt hij stiekem een sigaretje. Maar dat mag ik vast niet zeggen.'

Beeld ANP
 
Hij ziet er misschien bedeesd en keurig uit, maar hij is geen pratende pop. Je ruikt het vleugje bier er wel doorheen, bij wijzen van spreken. En soms rookt hij stiekem een sigaretje. Maar dat mag ik vast niet zeggen
Dirk Jan Roeleven

Van der Zandt, na het lezen van dit profiel: 'Wat zijn ze positief hè? Er moet iets mis zijn met die jongen, maar ik kan er zelf ook de vinger nog niet op leggen.'

Hoe moet de publiekshonger worden gestild? Oud NOS-hoofredacteur Laroes wil best even hardop meedenken. Met de verkiezingen kan hij nog wel een jaar of acht door. Hij zou absoluut het NOS Journaal van acht uur kunnen doen. En als Matthijs van Nieuwkerk onverhoopt onder een tram komt, zou Herman een uitstekende vervanger zijn. 'Hij zou een programma als De Wereld Draait Door prima kunnen dragen.' Van der Zandt als de nieuwe Mart? 'Als hij al Mart wordt, dan met een heel ander ego.'

Van de NOS krijgt Van der Zandt in elk geval alle ruimte om zich als presentator te profileren. Zijn persoonlijkheid komt nog meer uit de verf in presentatieklussen, weet ook hoofdredacteur Gelauff, wanneer hij niet opgesloten zit in een bulletin met een draaiboek. In november praatte hij de hulpactie voor de Filipijnen aan elkaar, van 6 uur 's ochtends tot middernacht. Tussendoor kwam hij nog verrassend uit de hoek in DWDD, waar hij een geslaagde Van Nieuwkerk-imitatie deed in het Top 2000-café.

'Eigentijdse Mies Bouwman'
Daags na die actie noemde schrijver en columnist Bert Wagendorp hem in de Volkskrant een eigentijdse Mies Bouwman, NRC Handelsblad schreef dat hij een eigen programma moet krijgen en op Twitter werd hij de Nederlandse Jon Stewart genoemd.

Aan het einde van de maand mocht Van der Zandt aanschuiven in de media-uitzending van DWDD om te praten over zijn succes. Is dit niet veel leuker dan het lezen van het nieuws, wilde Van Nieuwkerk weten. 'Dit is eigenlijk een heel merkwaardig gesprek', besloot hij na 7 minuten waarin Van der Zandt niet te kennen had gegeven een eigen programma te willen. 'Iedereen aan tafel wil meer van je, jij zegt: laat mij nou rustig het Journaal lezen.'

Hij zou ook gek zijn als hij zijn plannen aan tafel zou ontvouwen. 'Hij heeft heus wel een pad voor zichzelf uitgestippeld', weet vriend Niels de Beer. Sportverslaggever? Misschien wel. 'Toen Mart Smeets hem tot nieuwe Mart Smeets uitriep, was Van der Zandt op weg naar het strand. 'Dat is toch raar, dat Mart zoiets zegt zonder mij daarover in te lichten? Hoe moet ik nu reageren?'

Maandag kwam Van der Zandt uit Sotsji, vanavond is de hereniging met het aanraakscherm. Gelauff: 'We dachten wel: is dat niet een beetje kort na elkaar? Maar Herman wilde het allebei.'

En natuurlijk wilde de NOS het ook. Krijgen we #hermandeschermman zoals we hem kennen? 'We voegen een vormgevingselement toe', zegt Gelauff geheimzinnig. 'Nee, verder verklap ik niks. Herman gaat iets doen wat hij eerder niet deed.'

 
Hij zou een programma als De Wereld Draait Door prima kunnen dragen
Oud NOS-hoofdredacteur Hans Laroes
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden