Hergés Klare Lijn

Kuifje is uitgegroeid tot een cultureel fenomeen van ongekende omvang. Vandaag is de honderdste geboortedag van zijn bedenker, de tekenaar Hergé, wiens stijl alom navolging kreeg....

De wereld herkent hem aan zijn initialen, geplaatst in omgekeerde volgorde: Hergé. Maar meer nog is hij bekend door de door hem in het leven geroepen personages Kuifje, Haddock, Bobby, Zonnebloem, Castafiore, Jansen en Jansens. Vandaag is het honderd jaar geleden dat de tekenaar Georges Remi in Etterbeek werd geboren. Hij overleed op 2 maart 1983 in Brussel.

Nog elk jaar worden twee miljoen albums van de 23-delige Kuifje-reeks verkocht, al is dat lang niet het enige bewijs dat we hier te maken hebben met een cultureel fenomeen van kolossale omvang. Steven Spielberg en Peter Jackson bereiden een trilogie van Kuifje-films voor, het Centre Pompidou in Parijs heeft net een zeer drukbezochte blockbuster rond Hergé achter de rug, in het Luxor Theater in Rotterdam is de komende maand de musical Kuifje en de Zonnetempel te zien, en de Belgische posterijen geven een blok uit van 25 postzegels. Kuifje is verschenen in 73 talen, sinds kort zelfs in het Papiamento: E Asuntu di Florisol (oftewel De zaak Zonnebloem).

De tandem Hergé-Kuifje dankt die populariteit aan een groot aantal factoren, maar de basis wordt gevormd door iets dat heel vanzelfsprekend lijkt – maar het niet is: de lijnvoering. In 1977 muntte Joost Swarte ter gelegenheid van de tentoonstelling Kuifje in Rotterdam de term Klare Lijn oftewel Ligne Claire, die inmiddels internationaal gemeengoed is geworden.

Volgens de gezaghebbende strip-encyclopedie Larousse – Dictionnaire Mondial de la Bande Dessinée gaat het hierbij om een tekenstijl die zuiver lineair is en geen gebruik maakt van schaduwen en arceringen. De inkleuringen zijn egaal en dus niet vlekkerig, zoals bij aquarellen. Die strakheid resulteert in een optimale leesbaarheid van het beeld, en te oordelen naar het wereldwijde succes van de Kuifje-serie heeft het publiek die leesbaarheid weten te waarderen.

Maar het zijn niet alleen de lezers die de Klare Lijn in hun hart hebben gesloten. Ook Hergés collega’s hebben goed gekeken naar zijn manier van tekenen en de stijl overgenomen. Aanvankelijk ging het vooral om tekenaars uit zijn studio die bekendheid zouden verwerven met eigen series, zoals Jacques Martin met Alex, Bob de Moor met Barelli en Edgar Jacobs met Blake & Mortimer. Later bleken ook nieuwe generaties tekenaars ermee uit de voeten te kunnen.

Alleen al in Nederland kun je zes stripmakers aanwijzen die werken in een stijl die rechtstreeks aan Hergé is ontleend; in het Frans-Belgische territorium zijn het er nog veel meer. De Klare Lijn is meer en meer de lingua franca van het Europese beeldverhaal geworden, zoals ook de Japanse manga en de Amerikaanse comics een gemeenschappelijke vorm hebben.

Daar komt nog bij dat de Klare Lijn niet altijd even strak was. Tussen De avonturen van Kuifje in het land van de Sovjets en Kuifje en de Picaro’s zit een groot verschil: in het begin was de lijn slobberig als een afgezakte pyjamabroek, later werd hij fier en recht. Een tekenaar als Mark Smeets maakte zijn leven lang deliriumachtige taferelen in Hergé-stijl, maar koos als voorbeeld wel de aandoenlijke begintijd. Peter van Dongen heeft zich bij het tekenen van zijn boeken over het Nederlandse koloniale verleden in Indië weer laten leiden door de latere periode.

Er zijn ook tekenaars die een duidelijk eerbetoon aan Hergé brengen zonder hem te kopiëren: de jonggestorven Yves Chaland (1957-1990) ontwikkelde het karakter Freddy Lombard – een kloon van Kuifje, maar dan getekend in een zwiepstijl die meer doet denken aan Franquin. En het Nederlandse duo Windig & De Jong, bekend van Heinz, heeft ooit een zeefdruk gemaakt waarop het hoofd van Kuifje ondersteboven is gedraaid zodat ze hem Sikje konden noemen.

Maar het is Joost Swarte die de centrale rol blijft spelen. Hij bedacht niet alleen de term Klare Lijn, hij is ook verantwoordelijk voor het interieurontwerp van het Hergé Museum dat in 2009 zijn poorten moet openen in het Waalse plaatsje Louvain-la-Neuve. Zo vindt de hand van de meester verlengstukken tot in een verre toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.