Het gezin uit Hereditary.

Interview regisseur Ari Aster

Hereditary wordt nu al vergeleken met horrorklassiekers: hoe deed filmtalent Ari Aster dat?

Het gezin uit Hereditary.

Hereditary, familiedrama én een van de engste films sinds lange tijd, wordt nu al vergeleken met horrorklassiekers. Hoe deed regisseur Ari Aster ( 31 ) dat?

Hij heeft er zelf niet om gevraagd, maar sinds zijn debuutfilm Hereditary begin dit jaar door het Engelse tijdschrift Time Out werd omschreven als ‘The Exorcist voor een nieuwe generatie’, geldt de Amerikaanse regisseur en scenarist Ari Aster (31) als maker van de engste horrorfilm van de afgelopen vijftig jaar.

Dat is deels slimme marketing. Bij enkele vertoningen van de horrorklassieker uit 1973, over een meisje dat door de duivel is bezeten (en dientengevolge haar hoofd in een rondje van 360 graden draait) werden speciale The Exorcist-kotszakjes uitgedeeld. Bij de voorpremière van Hereditary werd een telefoonnummer beschikbaar gesteld dat bereikbaar was voor als de film, nou ja, te heftig was geweest.

Ari Aster. Foto Getty

Hereditary laat zich lastig vergelijken met het gemiddelde horroraanbod in de bioscopen, waar de toon wordt gezet door films met luidruchtige schrikeffecten en daaraan ondergeschikte clichématige plotlijntjes. De film vangt aan met de dood van de grootmoeder van een familie, om vervolgens van rouwverwerkingsdrama langzaam te transformeren tot bovennatuurlijke thriller en, in de laatste scènes, uitzinnige horror. Het is een bijzondere, uitdagende film, gemaakt door een filmtalent dat zich niet laat ketenen door genreregels.

‘Horrorfilms zijn schuldig tot hun onschuld is bewezen’, zegt Aster aan de telefoon vanuit Londen. ‘In het algemeen staan genrefilms binnen de cinema lager in de pikorde, simpelweg omdat er zoveel slechte films worden gemaakt. De afgelopen jaren verschijnen er vaker uitzonderingen op de regel, goede horrorfilms die het genre overstijgen, zoals It Follows en The Witch. Ik ben blij dat ook mijn film als zo’n uitzondering wordt gezien.’

Toch is Hereditary niet alleen maar eng: de film is ook, en misschien wel vooral, een sterk familiedrama. Wat vind je van het horrorframe?

‘Ik mag niet echt klagen over een vergelijking met The Exorcist – dat is de hoogst denkbare eer binnen het horrorgenre. Maar de vergelijking is ook misleidend. Als je deze film bekijkt en The Exorcist verwacht, zal je hoe dan ook teleurgesteld worden. Ik hoop dat mensen de film zien voor wat-ie is. Ik verwacht ook zeker een tegenreactie, mensen die het te weinig horror vinden. Hereditary is geen achtbaanrit, maar een trage film die zijn geheimen langzaam ontvouwt.

‘Ik dacht tijdens het schrijven van mijn film veel aan Don’t Look Now (de bovennatuurlijke film uit 1973 waarin Donald Sutherland en Julie Christie in Venetië worden geplaagd door visioenen van hun overleden dochtertje, red.). Het is deels een bovennatuurlijke thriller, maar ook een rouwdrama, over verlies en helderziendheid en vertrouwen in een relatie.’

Ook de griezelige scènes zijn eigenzinnig. Eén van engste momenten in de film is een anekdote: moeder Annie, gespeeld door Toni Collette, vertelt over de keer dat ze slaapwandelde en naast het bed van haar kinderen ontwaakte, haar kleren doordrenkt met verfverdunner en een brandende lucifer in de hand.

‘Alles letterlijk uitbeelden, wat een trend is in horror, vind ik oninteressant. Ik hou van suggestie, hoef zo’n scène niet zo nodig als flashback te verfilmen. Het verhaal fungeert juist als opzetje voor wat later wél wordt gevisualiseerd. Het is een krachtige manier om haar innerlijke conflict te dramatiseren: ze voelde zich nooit senang gevoeld in haar rol als moeder, noch als echtgenote. Ze heeft het gevoel dat ze in een positie is gedwongen waar ze nooit om heeft gevraagd. Alles in haar leven voelt uitgestippeld en vastgelegd. Ze mist elke vorm van controle, ze heeft de afgelopen decennia een groot deel van zichzelf genegeerd – en dat moet op de een of andere manier naar buiten komen.’

In een andere scène denkt zoon Peter in een trui op een stoel de geest van een onlangs overleden familielid te herkennen. Dat is een doodeenvoudige, haast naïeve manier om angst in beeld te brengen.

‘Ik ben nadrukkelijk op zoek gegaan naar enigszins in onbruik geraakte manieren om mensen schrik aan te jagen. Maar uiteindelijk breng ik vooral een eerbetoon aan oudere horrortradities. De scène met de trui over de stoel roept de vraag op in hoeverre dit personage alles op een rijtje heeft. Beeldt hij zich de geestverschijning in of gebeurt het echt? Ik moedig de kijker aan mee te staren in het donker, zich voortdurend af te vragen hoe betrouwbaar de waarnemingen van de personages zijn.’

De wijze waarop je geestverschijningen verbeeldt doet soms denken aan de verbeelding van het bovennatuurlijke in de Japanse cinema. Geesten zijn daar een vanzelfsprekender onderdeel van het leven – niet per se angstaanjagend.

‘Ik ben dol op de oude Japanse spookfilms; Tales of Ugetsu (1953), Kwaidan (1964). Ze hebben een belangrijk aspect gemeen: in deze films valt het  bovennatuurlijke wonderschoon samen met het alledaagse. Dat maakt die films zowel griezelig als kalm en verstild. De spoken staan dikwijls op gelijke voet met menselijke personages – het zijn geen buitengewone verschijningen.

‘Momenteel worden de opwindendste horrorfilms in Zuid-Korea gemaakt. Neem een film als The Wailing, waarin met genres en sferen wordt gejongleerd. Totaal wild, maar de film blijft wel coherent. Soms heb ik het gevoel dat ik dáár hoor, in plaats van in de Verenigde Staten.’

De Zuid-Koreanen durven in hun mengvorm van stijlen ook regelmatig iets te creëren dat volstrekt maf of over de top is. The Wailing is een moordmysterie, maar soms ook een komedie, met aan het slot een écht enge demonische verschijning. Zonder iets te verklappen over Hereditary, jij durft in de eindscène ook mal te zijn.

‘Absoluut. De laatste scène van Hereditary is het beste voorbeeld van de manier waarop ik ook droomlogica omarm. Het is een irrationeel moment, buitensporig, over de top, extreem – en daarmee riskeer je dat je niet serieus wordt genomen. Wat dat betreft leunt de film ook op melodrama: dit is een film over extreme emoties, extreme pijn, en het is mijn bedoeling die emoties recht te doen door de film in zijn geheel óók uit te vergroten. Een film even grotesk als de gevoelens van mijn hoofdrolspelers.’

Met het risico dat je kijkers kwijtraakt?

‘Mijn filosofie is dat, om iets speciaals te kunnen maken, je altijd het ­risico moet nemen kijkers kwijt te raken. Ik ben eerlijk gezegd verbaasd hoe weinig kijkers ik tot nu toe ben kwijtgeraakt – en dat zo veel mensen deze film en dit einde hebben omarmd.’

Hereditary voelt als een kussen dat steeds steviger op je gezicht drukt (vijf sterren)

Probeer ze maar eens van je af te schudden, de taferelen die Aster met vaste hand over je uitstort. Filmrecensent Kevin Toma geeft vijf sterren.

ASTERS KORTE FILMS

Eenvoudig en volledig legaal online te vinden: Ari Asters korte films The Strange Things About the Johnsons (2011)

 en Munchausen (2013),

 die zich laten bekijken als scherpe, zwartkomische voorstudies voor het familie/horrordrama in Hereditary. Over een zoon die zijn vader misbruikt en een moeder die alles op alles zet om te voorkomen dat haar tienerzoon ooit het huis zal verlaten.

Horrorspecial: 

Dit zijn de twaalf beste horrorfilms ooit

Geen ingeslagen schedels, geen spook dat plotseling opdoemt in de spiegel: horror is ongekend populair, maar wél horror met een twist.

Horror wordt vaak geassocieerd met misselijkmakend gedoe: veel ingewanden en slurpende zombies, u weet wel. Maar wie goed kijkt, ziet ook schoonheid. Want esthetiek en angst horen bij elkaar. En dat is niet zomaar.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.