De favorieten van Herbert Grönemeyer

Herbert Grönemeyer wilde tweedehandsautoverkoper worden, maar vult al twintig jaar met groot succes de stadions in Duitsland

De Duitse Bruce Springsteen? Herbert Grönemeyer is de Duitse Herbert Grönemeyer ­– popfenomeen en liefhebber van oude auto’s en de nacht.

‘Ik ben sterk door de hippies beïnvloed, maar heb ze altijd nogal humorloos gevonden.’ Beeld Anton Corbijn

Kom, ik neem de ­metro, dacht Herbert Grönemeyer (62) onlangs. ‘Ik had een danstraining gehad voor een video, hier vlakbij. En ik dacht: nu rijd ik eens gewoon met de Ubahn naar de studio, het zijn maar een paar stations. Dit is Berlijn, dacht ik, hier zijn de mensen niet zo van het aanstaren. Maar toen gebeurde er dit...’

De Duitse poplegende laat zijn onderkaak zakken en zet een verdwaasde blik op. ‘Alle monden vielen open. Er heerste direct een gespannen stemming in de coupé. Toch wel vermoeiend.’ Hij gniffelt.

Duitsland kent weinig andere supersterren van het formaat Grönemeyer. Geen, welbeschouwd. Hij brak door in 1984, met een album genoemd naar een postcodegebied in de stad waar hij opgroeide: 4630 Bochum. Zijn management vreesde dat een plaat met zo’n titel buiten de stadsgrenzen van Bochum niet zou worden verkocht.

Dat bleek een verkeerde inschatting. Bochum stoomde op naar de eerste plaats in de albumlijsten, net als alle platen die daarop volgden, zonder uitzondering. Zijn nieuwste plaat, Tumult, verscheen vorig najaar. Grönemeyer is de meest verkochte artiest in Duitsland, meer dan Rammstein, schlagerdiva Helene Fischer of Michael Jackson.

Grönemeyer eet een broodje aan een van de vergadertafels van de legendarische Hansa-studio in het Berlijnse stadsdeel Kreuzberg, ooit bekend als ‘Hansa Studio by The Wall’, de plek waar David Bowie in 1977 Heroes opnam. Nu repeteert Grönemeyers band er voor de tour die de zanger op 1 april naar Amsterdam brengt.

‘Ik kwam als kind al in Nederland. Mijn vader had een vakantiehuisje in Zeeland, Wal-sjer-en, bij Zoutelande.’ Ja, hij weet dat er tegenwoordig een hit over Zoutelande bestaat. ‘Van Bløf, toch? Daar heb ik mee samengespeeld in Rotterdam.’

Grönemeyer praat graag, moeiteloos zappend van hiphop (‘Ik hou van de snelheid van de taal’) naar hippies (‘Ik ben sterk door de hippies beïnvloed, maar heb ze altijd nogal humorloos gevonden.’) Hij praat bevlogen over de noodzaak van politieke stellingname tegen de verrechtsing van de samenleving, (‘Ik wil laten zien dat het zin heeft een duidelijk standpunt in te nemen’) maar even bevlogen over het genot van hard rijden op de snelweg. (‘Ik kom uit het Ruhrgebied, daar zijn auto’s heel belangrijk.’) Tussendoor noemt hij zichzelf een paar keer een ‘kletsmajoor.’

Hij is in het verleden ‘de Duitse Bob Dylan’ genoemd, en ‘de Duitse Bruce Springsteen’. Maar de intellectuele weekkrant Die Zeit introduceerde Herbert Grönemeyer laatst het meest treffend als ‘de Duitse Herbert Grönemeyer’, die bij Duitsland hoort ‘zoals Tatort en avondbrood.’

En dat terwijl hij nooit een concreet carrièreplan had. Tweedehandsautoverkoper, dat leek hem wel wat, tot hij toevallig in de toneelwereld verzeild raakte, met als belangrijkste gevolg een rol in de film Das Boot uit 1981. Wie goed kijkt herkent in de zestiger ­Grönemeyer nog duidelijk de knappe ‘luitenant Werner’, hoewel Grönemeyers blauwe pretogen al jaren gevangen zitten in een zwart montuur en zijn blonde haren een ontegenzeggelijk grijze gloed hebben gekregen. ‘Het haar en de ogen heb ik van mijn moeder, net als het muzikale.’

De moeder van Grönemeyer is een telg uit een Pruisisch adellijk geslacht en groeide op in een kasteel bij Tallinn. Ze vluchtte voor het Rode Leger naar nazi-Duitsland, samen met Grönemeyers vijftien tantes. Daar werd de trotse en volgens haar zoon nogal strenge vrouw verliefd op een levensgenietende mijnbouwingenieur uit het Ruhrgebied. Uit dat huwelijk tussen tegenpolen kwamen drie zonen voort. Herbert was de jongste en de muzikaalste.

Toch had hij, als het aan zijn moeder had gelegen, gewoon rechten gestudeerd. Hij is er zelfs ooit aan begonnen, om haar een plezier te doen. Wat zijn moeder, die nog leeft, ­eigenlijk vindt van zijn muziek? ‘Daarover heeft ze zich nooit zo duidelijk uitgesproken.’

‘We moeten ons uitspreken tegen de ruk naar rechts, tegen splijtende krachten in de samenleving.’ Beeld Anton Corbijn

Maar bij de rest van de Duitse bevolking geldt de kwaliteit van Grönemeyers werk als ­onomstreden; jenseits von Gut und Böse. Bij elk nieuw album analyseren de media zijn teksten alsof het hoogst officiële berichtgeving over de stand van het land betreft. Ze zijn vaak maatschappelijk, die teksten, en politiek duidelijk links van het midden. Maar nooit verbeten, altijd mild over de mens en zijn onvolkomenheden. En, op gewiekste woordspelingen na, ook niet bijzonder pretentieus. Misschien dat ze daarom in de smaak vallen bij zowel hoog- als laagopgeleiden, gepensioneerden en studenten.

Is iemand met Grönemeyers staat van dienst niet bang dat hij op een gegeven moment kitsch wordt? ‘Ik heb niets tegen kitsch, kitsch kan ook spannend zijn, zolang het niet te goedkoop is. Maar ik ben er zelf verantwoordelijk voor dat ik geen schertsfiguur word. Ik moet altijd prikkelen, iets verzinnen waardoor mensen denken: wat is dit nou? Iets waardoor mensen niet precies weten waarvoor ik sta.’

1 AUTO: Alfa Romeo Giulia

‘Ik kijk de hele dag naar auto’s, op m’n mobiele telefoon. Alleen naar oude auto’s. Niks nieuws. Vroeger kende ik alle tweedehandsautoverkopers in het Ruhrgebied. Van mijn eerste verdiende geld, 200 Mark, heb ik een Volkswagen 1600 gekocht. Daarna kwamen de spannendere modellen: een kleine Porsche, een Saab, een oude Jaguar.

‘Alfa Romeo’s zijn mijn lievelingsauto’s. Ze zijn als het eten van een citroenijsje. Levensvreugde. Italië. Ze klìnken ook genotvol. Vooral de oude Giulia, zo’n vierkante wagen. Ja, die heb ik ook. Maar ik heb vanalles. Ik ben een chaoot! Soms rijd ik in deze auto, dan weer in die, steeds ongeveer een week, afhankelijk van mijn humeur. Het gaat me niet alleen om het uiterlijk, ik vind het ook echt spannend om ze te rijden. Techniek heeft esthetiek.’

2 BOEK: In de Misosoep, Ryo Murakami.

‘Murakami, Haruki Murakami, lees ik graag. Hij irriteert, daar houd ik van. Hij opent in zijn verhalen steeds zijpaden waarvan je dan als lezer denkt: dáár gaat het verder. Maar dan gaat het daar niet verder.

‘Het lievelingsboek van Haruki Murakami, las ik ooit, is In de Misosoep, van een andere Murakami. Het gaat over een jong stel dat rondleidingen door Tokio geeft, en over hun klant, een Amerikaan geloof ik, of een Australiër. Tegelijkertijd is er een seriemoordenaar actief in de stad. En op een gegeven moment vraagt dat stel zich af of hun klant de moordenaar is. Een heel intelligent boek. Listig. En ongelofelijk bruut. Echt dat je denkt: dit kàn niet. Worden er twintig mensen gevild in een discotheek, en dat beschrijft hij dan extreem gedetailleerd. En toch is het een goed boek. Omdat het zo listig is.

3 ZANGER: Randy Newman

‘Randy Newman is een van mijn grootste heroes. Begin jaren zeventig kende niemand hem in Duitsland, echt geen mens. Maar in Nederland luisterde ik Radio Veronica. Nederland was Duitsland muzikaal ver vooruit in die tijd. Zo ontdekte ik hem. Newmans ballades maakten grote indruk op me: I’ll be home, Guilty, Germany before the war… Het album Good old boys is nog steeds een van mijn lievelingsplaten aller tijden. Het heeft, opmerkelijk genoeg, niets verloren. Newman had zo’n broosheid in zijn ballades. Hij heeft me gevormd, vooral wat pianospel betreft.’

Randy Newman. Beeld Richard E. Aaron / Getty

4 ALBUM: Stadtaffe, Peter Fox

‘Ik luister veel hiphop nu. Daar zit nu de grootste kracht, daar gebeurt het meest. Het is de rockmuziek van het heden. Ik luiser Kendrick Lamar, Drake Jay Z, veel Stromae, maar dat is weer niet echt hiphop. Duitse hiphop luister ik ook, Casper bijvoorbeeld. Maar de beste Duitse rapper blijft Peter Fox. Stadtaffe is een van de beste albums aller tijden, met name het nummer Schwarz zu Blau.’

5 HISTORISCHE GEBEURTENIS: anti-kernwapenbeweging

‘Wat een blijvende indruk op me heeft gemaakt, is de anti-atoombeweging, de massademonstraties in 1984. Wij hebben daar gespeeld, in Wackersdorf, voor 140 duizend mensen. (In het Beierse Wackersdorf zou kernafval worden begraven, wat tot grote protesten leidde. Na de ramp van Tsjernobyl zag de Duitse regering van het idee af. ) Daar heb ik geleerd dat verzet in staat is iets in beweging te zetten, dat je iets voor elkaar kunt krijgen, dingen kunt laten gebeuren.

‘Nu zeggen mensen heel snel: ja, maar het is allemaal zo complex geworden, door het internet. Dat is waar. Maar dat is geen excuus om geen verzet te plegen. Ook niet als het resultaat pas jaren later zichtbaar wordt. Er is rust nodig, en een beetje vertrouwen.

‘Mijn generatie is daarin getraind, maar ik was een paar jaar geleden op tour met een Zwitserse band. Zegt een van die jongens tegen me: echt gewaagd wat jij allemaal zegt op het podium, over politiek enzo. Hij is een kind van de jaren negentig, die zijn dat helemaal niet gewend. En dat bedoel ik niet veroordelend. Er was toen gewoon niet zoveel aan de hand in de wereld. Maar voor mij is stelling nemen net zo normaal als douchen.’

‘We moeten ons uitspreken tegen de ruk naar rechts, tegen splijtende krachten in de samenleving. Kijk naar dat kleine Zweedse klimaatmeisje, wat zij losmaakt op scholen. Dat wordt onderschat.’

‘Ik heb net voor de tweede keer kaarten gekocht voor dezelfde opera, terwijl ik het eigenlijk niet zo op opera heb.’ Beeld Anton Corbijn

6 STAD: Londen

‘Londen. Omdat ik daar niet op straat word herkend, maar ook omdat ik geloof dat het Engelse denken de beste remedie is tegen het Duitse denken. Alles is andersom. Duitsland heeft iets solides, gezonds, veiligs. In Engeland gaat niks zoals het moet, maar toch gaat het. Het is imperfect, levendig, snel, cultureel ongelofelijk gemengd – het is alleen te hopen dat het allemaal zo blijft na de Brexit. Londen is natuurlijk ook hoogst kapitalistisch en waanzinnig duur. Toch krijg ik er energie, impulsen.

‘Ik ben in 1998 naar Londen verhuisd en heb er tot 2011 gewoond. Toen terug naar Berlijn, maar ik ben altijd blijven pendelen. Ik heb net mijn huis in Londen laten verbouwen en zou er graag weer wat meer zijn. Ik mis de imput, de attitude. Berlijn is soms zo ontzettend verbeten, probleemgeoriënteerd. Of, zoals Alex Silva (de muzikant met wie Grönemeyer al tientallen jaren samenwerkt, red. ) een keer zei: ‘Als mensen in Berlijn een avond met elkaar gaan eten, lossen ze alle wereldproblemen op, maar gaan vervolgens depressief naar huis.’ In Londen gebeurt dat niet. Als je daar gaat eten maak je grappen. Natuurlijk, Londen is hard, maar toch lichtvoetiger.’

La Sonnambula van Bellini. Beeld HH

7 OPERA: La Sonnambula van Bellini

‘Ik heb net voor de tweede keer kaarten gekocht voor dezelfde opera, terwijl ik het eigenlijk niet zo op opera heb. Zo grotesk, alleen al hoe ze erbij staan. Maar La Sonnambula is prachtig. Moet je hebben gezien. Het is een soapserie, het verhaal is totaal gaga. Ik had er nog nooit van gehoord, tot laatst een documentaire over het leven van Maria Callas bekeek. Daar zong ze een aria die ik prachtig vond, uit La Sonnambula, zag ik op Google.

‘Hij bleek toevallig Berlijn te spelen, een enscenering uit Stuttgart die allerlei prijzen had gewonnen. Het gaat over een man en een vrouw die op het punt staan te trouwen. De vrouw is een slaapwandelaarster – una Sonnambula. Tijdens zo’n wandeling belandt ze in bed bij een graaf. ‘Ik trouw niet meer met je’, zegt haar man. Verhaal van niks, maar ongelofelijk goed verteld en geestig geënsceneerd. In de eerste scene zie je een barvrouw in een leeg café. Eerst steekt ze een sigaret op, dan begint ze te zingen. Dan drukt ze de peuk uit op haar arm. Goed begin.’

Op 1 april treedt Herbert op in Afas Live, Amsterdam. Beeld Anton Corbijn

8 TIJDSTIP: de nacht

‘Ik schrijf het liefst ’s nachts, aan mijn schrijftafel onder het dakraam. Als ik weet dat alle andere mensen slapen. Mijn moeder was ook zo, die sliep heel weinig. Als de vier mannen, mijn vader, mijn broers en ik, op bed lagen, ging zij alleen in de woonkamer zitten en genoot. Dat herken ik. De gedachten dat anderen slapen en ik wakker ben vind ik rustgevend.

Na de dood van mijn eerste vrouw heb ik mijn kinderen deels alleen opgevoed. En als ze dan in bed lagen, stak ik een sigaret op en heerste er vrede. Het heeft ook met mijn beroep te maken natuurlijk, de herinneringen aan de rust die er heerst na een theatervoorstelling, of nu na een concert. De rust van de nacht. Ik ben een nachtmens.’

9 ROOKWAAR: Parisiennes

‘Ik rook voor de smaak, een sigaret per dag. Parisiennes, uit Zwitserland, smaken met het best. Met roken ben ik erg laat begonnen, ik was 43. Soms zat Alex in de studio urenlang achter de computer te schaven aan een of andere basedrum, en dan ging ik uit verveling sigaretten rollen. Alex heeft me geleerd hoe ik moest inhaleren, dat kon ik nooit.’

Beeld RV

CV Herbert Grönemeyer

12 april 1956 Geboren in Göttingen.

1977 Debuut als acteur in speelfilm Die Geisel .

1979 Debuutalbum

Grönemeyer.

1981 Rol in Das Boot.

1984 Album 4630 ­Bochum.

1985 Projekt Band für Afrika en benefiet­concerten voor ­aidsbestrijding.

1987 Geboorte Felix.

1988 Ö (met Halt Mich) werd een hit in ­Nederland.

1989 Geboorte Marie.

1993 Trouwt met Anna Henkel, de moeder van zijn kinderen.

1998 Album Bleibt alles anders.

1998 Dood van vrouw Anna en broer.

2002 Album Mensch, best verkochte plaat in Duitsland, 3,6 miljoen.

2005 Der Weg, vertaald en gezongen door

Guus Meeuwis.

2007 Rol in film Control van Anton Corbijn.

2010 Filmmuziek voor The American.

2012 Pinkpop.

2014 Filmmuziek voor

A Most Wanted Man.

2016 Trouwt met ­Josefine Cox.

2018 Album ­Tumult.

2019 Treedt op 1 april op in Afas Live, Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden