BOEKRECENSIEErnest Hemingway is gecanceld

Henk van Straten reduceert de witte man tot een opeenstapeling van clichés ★★☆☆☆

Henk van Straten wijdt een trilogie aan mannelijkheid. In het vlot geschreven tweede deel slaagt hij er niet in tot originele gedachten of observaties over het thema te komen. Ernest Hemingway is gecanceld bestaat vooral uit vermoeiend gejammer.

null Beeld Silvia Celiberti
Beeld Silvia Celiberti

Mannen die het moeilijk hebben, ze zijn nooit ver weg. Zeker niet in de literatuur, waarvan een aanzienlijk deel gaat over mannen die zich niet thuis voelen in hun leven/wereld/tijd. Het beste moderne voorbeeld is het werk van Michel Houellebecq, die het patent heeft op eenzame, sneue figuren met een kansloze positie in de maatschappij.

In eigen land hebben we Henk van Straten (1980). Ook in zijn werk is de hoofdrol voor de ‘mislukte’ man. Soms is dat de schrijver zelf – denk aan zijn scheidingsperikelen in Berichten uit het tussenhuisje – en anders zijn het zijn hoofdpersonages wel. Vorig jaar verscheen Kwaad bloed, waarin een verbitterde zoon zijn ouders gruwelijk straft omdat ze hem niet hebben geleerd een echte man te worden. Deze spannende novelle was het eerste deel van Van Stratens ‘wittemannentrilogie’ en zijn nieuwe roman, Ernest Hemingway is gecanceld, is deel twee.

Een trilogie in het leven roepen waarmee je de witte man expliciet als thema benoemt, suggereert dat er iets speciaals aan de hand is met witte mannen en dat je daar als schrijver zó veel over te zeggen hebt dat je er drie boeken aan wilt wijden. Het schept verwachtingen.

De witte man van dienst in deze roman is een niet bij naam genoemde fotocurator en fotograaf met wie het niet goed gaat. Zijn dak lekt en hij ziet hierin een droeve metafoor voor zijn eigen gesteldheid: ‘Het druppelde in mijn hoofd. Mijn hoofd was lek.’ Gelukkig is daar dakdekker Ronnie, die nogal voortvarend zijn leven binnenstapt. ‘Alsof hij niet alleen mijn dak maar ook mij als mens kwam repareren. Of als man.’

Mannelijkheid

Die laatste toevoeging – ‘als man’ – is essentieel. De hoofdpersoon legt zichzelf voortdurend langs een ‘mannelijke’ meetlat om te zien hoe hij presteert. Niet goed, natuurlijk. Want hij is zijn hond niet de baas, hij kan zijn dak niet repareren, zijn vrouw is bij hem weg, hij gebruikt antidepressiva, hij heeft geen succes als fotograaf, hij wordt gepiepeld op zijn werk (door een vrouw!), hij kan niet goed fileparkeren, enzovoort.

Goddank heeft dakdekker Ronnie, praktisch, nuchter, goed met z’n handen, goed met honden – overduidelijk wél een echte man, dus – de oplossing: middeleeuws zwaardvechten. En inderdaad, nadat de witte man met zijn denkbeeldige zwaard denkbeeldige vijanden in stukken heeft staan hakken, leeft hij helemaal op. Zijn mannelijkheid is hersteld. Met alle gevolgen van dien.

Van Straten reduceert het man-zijn tot een competitie waarin het vooral draait om eer, respect en al dan niet gekrenkte trots – kernwaarden in een mannenleven, blijkbaar. Is dat niet wat al te simplistisch? Je zou denken dat er wel meer over mannelijkheid te zeggen valt: niet eerder stond het begrip zo ter discussie, niet eerder werd de positie van de (witte) man zo kritisch bevraagd als in deze tijd. Het zou interessant zijn als een schrijver die tendens, en de gevolgen daarvan, in een roman zichtbaar maakt en uitdiept.

Klaagzang

Van Straten doet dat niet. Ernest Hemingway is gecanceld bestaat vooral uit het vermoeiende gejammer van een ongelukkige man. Het gaat vaak over zijn ex. ‘Voor mijn gevoel heb ik altíjd al de last van mijn eigen defecte, zware ziel rondgesjouwd, al zolang als ik me kan herinneren, maar sinds Femke is dat een groot houten kruis geworden.’ Ook denkt hij vaak aan een vriend die zelfmoord pleegde: ‘Semmie, die ik soms hoorde fluisteren: kom, volg.’ Een dode vriend en een scheiding, het zijn twee grote drama’s en toch laten ze de lezer onverschillig omdat de hoofdpersoon zelf alle gevoel al opslokt met zijn eindeloze klaagzang.

Verder mokt hij over de standaarddingetjes waarover de stereotiepe witte man graag mag mokken: dat je tegenwoordig ook helemaal niets meer mag zeggen, dat het maar een grapje was, dat dat meisje er toch echt zélf om vroeg, en dat mannen in het nadeel zijn want ze doen alle levensgevaarlijke beroepen, krijgen vaker kanker en plegen vaker zelfmoord dan vrouwen – dus.

De gewaagdere uitspraken doen anderen: een zwarte collega van de witte man houdt een pagina’s lange monoloog over hoe het allemaal wel meevalt met racisme en de zwaardvechttrainer mag een speech houden over het drama van open grenzen, feminisme en cultuurrelativisme. Verder dan de gebruikelijke leuzen gaat het eigenlijk niet. Bij alles krijg je het gevoel het al eens eerder te hebben gehoord of gelezen.

Hoewel Van Straten heus wel kan schrijven – vlot, hier en daar een mooie formulering, grappig soms ook – slaagt hij er niet in tot originele gedachten of observaties te komen over zijn plechtig verkozen thema. Geen prikkelende analyses, geen nieuwe inzichten, geen ontroering. Bestaat dé witte man eigenlijk wel? In Ernest Hemingway is gecanceld lijkt hij niet meer te zijn dan een opeenstapeling van clichés. Dat kan nooit de bedoeling zijn geweest. De witte man verdient beter.

null Beeld Nijgh & Van Ditmar
Beeld Nijgh & Van Ditmar

Henk van Straten: Ernest Hemingway is gecanceld. Nijgh & Van Ditmar; 286 pagina’s; € 21,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden