Aard van het beestje

Helaas, de zadelsprinkhaan is geen gewiekste overlever

Zadelsprinkhaan
 Beeld Margot Holtman
ZadelsprinkhaanBeeld Margot Holtman

Caspar Janssen gaat wekelijks op zoek naar een dier in zijn habitat. Wat typeert het dier? En waarom doet het juist nu van zich spreken?

Met de timing lijkt het goed te zitten. De zadelsprinkhaan is actief in september, dan is hij goed op te sporen, bijvoorbeeld aan de hand van zijn geluid, een herhaald tzieh-tzieh. En het is al een week zonnig en warm. Nog een voordeel: een dier dat op de rand van uitsterven staat, wordt in Nederland doorgaans op de voet gevolgd. Dus weten we zeker dat we nu in één van de laatst overgebleven gebieden zijn waar de zadelsprinkhaan een gezonde populatie heeft.

Met René Krekels (ja, aan naamgrappen is hij gewend) loop ik langs het oude spoor tussen Nijmegen en Groesbeek, in wat het ‘sprinkhaanreservaat’ wordt genoemd, vlak bij zweefvliegveld Malden, tegen de Nijmeegse stuwwal aan. Struikheide in bloei, maar ook brem, en andere plantjes. ‘De verzuring heeft hier minder problemen veroorzaakt dan bijvoorbeeld op de Veluwe’, verklaart Krekels van bureau Natuurbalans, dat is betrokken bij de acties om de zadelsprinkhaan te redden.

Veertig jaar geleden kwam de relatief grote sprinkhaan nog voor op de Utrechtse Heuvelrug, volop op de Veluwe, op diverse plekken in Limburg. Nu zijn er alleen hier en op de Veluwe nog een paar gezonde populaties. Belangrijkste oorzaak voor de achteruitgang: de verzuring van de bodem en ja, ook hierbij speelt stikstofdepositie een rol. Door verzuring spoelen mineralen uit de bodem, daardoor bloeien er nauwelijks nog kruiden. En de zadelsprinkhaan eet voornamelijk plantendelen en insecten die op kruiden afkomen. Het gaat dus niet goed met de kruidenrijke droge heideterreinen, en daar hebben nog veel meer plant- en diersoorten last van.

Waarom het hier dan meevalt? Krekels: ‘Hier, tegen de stuwwal aan, heb je verschillende grondlagen, met verschillende grondsoorten. Mineralen spoelen hier niet zo snel weg. Het is hier ook relatief warm.’ Het is te zien: veel variatie in begroeiing, meer ‘gele bloemetjes’, in de woorden van Krekels. Lage struikjes ook, van waaraf de mannetjes de vrouwtjes roepen.

Zadelsprinkhaan
 Beeld Margot Holtman
ZadelsprinkhaanBeeld Margot Holtman

Zelf is de zadelsprinkhaan ook niet bepaald een gewiekste overlever. Hij kan niet vliegen, hij heeft korte vleugels, snel een ander gebiedje opzoeken is er niet bij. En als een koppel eenmaal heeft gepaard, stoppen ze weliswaar wel 350 eitjes in het zand, maar het duurt dan twee jaar voordat er een jonge sprinkhaan uit tevoorschijn komt.

Het goede nieuws dan. Hier, op de grens van Gelderland en Limburg, zijn stukjes heide met elkaar verbonden en heeft de zadelsprinkhaan al lopend zijn leefgebied vergroot. Hij komt nu officieel ook weer in Limburg voor. René Krekels ziet het voor zich: als er nog wat tussenliggende stukjes heide aan elkaar worden gekoppeld kom je op de Mookerheide uit. ‘Dan heb je een mooie, grote eenheid. En daar profiteert niet alleen de zadelsprinkhaan van, maar ook de zandhagedis, de gladde slang, andere sprinkhaansoorten en allerlei vlinder- en vogelsoorten.’

Maar zover is het nog lang niet. Het kappen van bomen ten behoeve van heide is niet populair, en ook andere maatregelen om de bodem te herstellen stuiten op bezwaren.

Dan, opeens: een stortbui, een aanhoudende stortbui, zo blijkt. Schuilen onder een eik. Daar raken we toch doorweekt. Met dit weer gaan we de zadelsprinkhaan niet horen of zien. Maar niet getreurd. Krekels haalt twee potjes tevoorschijn, met twee zadelsprinkhanen, op een stukje struikhei. Prachtige, springlevende exemplaren. Uit het kweekprogramma op het laboratorium van de Nijmeegse universiteit. Bedoeld om de soort in stand te houden en weer uit te zetten in voormalige leefgebieden, als die ooit weer geschikt zijn. Twee zadelsprinkhanen in een potje, dat is de oogst van vandaag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden