Heijermans heeft taalkundige brille

Zie je de eenakters op één avond, dan valt op hoe precies het taalgebruik van toneelschrijver Herman Heijermans is. De spelers hebben lol in volkse zinnen als 'Elk mot zijn deel hebben' en 'Heit ze dat gezeit?'

Beaudil Elzenga, Martijn van der Veen, Abe Dijkman en Jessie Wilms in Buren tijdens 6x Heijermans van Toneelgroep De Appel. Beeld null
Beaudil Elzenga, Martijn van der Veen, Abe Dijkman en Jessie Wilms in Buren tijdens 6x Heijermans van Toneelgroep De Appel.

Het zijn zes miniatuurtjes, korte situatieschetsen, cursiefjes. Zie je ze op één avond als eenakters achterelkaar gespeeld, tijdens 6x Heijermans van Toneelgroep De Appel, dan valt op hoe precies het taalgebruik is van toneelschrijver Herman Heijermans (1864-1924), de man van het beroemde 'Truus het gelijk: de vis wordt duur betaald'.

Voor de pauze hoor je Heijermans als sociaal-democraat aan het woord. In Buren (1903), De zeven vette dagen (1901) en De dasspeld (1906) draait het om de kloof tussen arm en rijk, misstanden en de deplorabele situatie van de arbeidersklasse. De spelers hebben lol in volkse zinnetjes als 'Elk mot zijn deel hebben', 'Ik heb je gewaarschouwd' en 'Heit ze dat gezeit?' Ze maken een dolletje van de kordate enscenering. In Buren loopt dat gekscherend uit de hand. In De zeven vette dagen gebeurt dit subtiel: actrices Isabella Chapel (kraamvrouw) en Lore Dijkman (dienstmeid) kijken verlekkerd naar het rijkeluisvoedsel van rond 1900 (tuinbonen, erwtjes en kip met appelmoes).

Na de pauze komt Heijermans' vrees voor blindheid aan bod (een angst die hij overnam van zijn vader). Regisseur David Geysen ensceneert Brief in de schemer (1914), Kwelling (1906) en Het kind (1903) strak gestileerd: de acteurs, stijlvol in wit-zwart met antieke kleuraccenten, spelen staand op een houten balk. De stijloefening versterkt de taalkundige brille van Heijermans' werk.

Toch mis je, om de sfeer van een Heijermans Festival te voelen, extra's op zo'n avond : meer woordelijke toelichting, een verbindende gastheer- of vrouw en wat vrolijke livemuziek. Dat verheft niet alleen het volk in de geest van Heijermans, het tilt ook de situatieschetsen boven zichzelf uit.

6x Heijermans. Theater. Door Toneelgroep De Appel. 7/1, Appeltheater, Den Haag. Daar t/m 31/1. Het Heijermans Festival duurt t/m 24/3.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden