Review

Heftige diashow van het leven

ROTTERDAM - Nan Goldin geldt al jaren als de fotografe van de zelfkant. Van travestieten en heroïnegebruikers, kunstenaars aan lager wal en prostituees, van de homo-subcultuur en de uitgaansscene in New York. Van punk, 'No Future', new wave en, iets later, de opkomst van aids.

van onze verslaggever Arno Haijtema
© Nan Goldin Beeld
© Nan Goldin

De fotografe raakte aan die zelfkant verzeild nadat ze op jeugdige leeftijd het als verstikkend ervaren kleinburgerlijke milieu van haar ouders in de suburbs van Washington was ontvlucht.


Seksueel en geestverruimend
Ze ging met vrienden samenwonen in een appartement - een periode van vrijheid op relationeel, seksueel en geestverruimend gebied. Net als haar vrienden bezweek ze snel voor de verlokkingen van New York - de plek waar subculturen in een klimaat van vrijheid floreerden en bloeiden.

Kort nadat ze uit het ouderlijk huis was vertrokken, begon Goldin (1953) met fotograferen. Dat was geen vrijblijvende aangelegenheid. Haar oudere zus had, verklaarde ze later, op haar 18de zelfmoord gepleegd omdat ze geen andere uitweg zag uit de verstikkingen van de buitenwijk. Goldin gebruikte de camera als reddingsboei, om niet, net als haar zus, ten onder te gaan.

Kleinbeeldcamera
Ze maakte snapshots met een kleinbeeldcamera, gebruikmakend van bestaand licht of hooguit flits, ongekunsteld, zonder nadrukkelijke compositie en bovenal: zeldzaam intiem. Haar leven, te midden van haar vrienden, vormt vanaf het prille begin van haar carrière het thema van haar werk - tot op de dag van vandaag.

Goldins laatste grote expositie in Nederland dateert van 1997 (Stedelijk Museum in Amsterdam). Ik zag negen jaar geleden haar grote tentoonstelling in het Centre Pompidou in Parijs. Daar lag de nadruk op de groot afgedrukte foto's. Er was veel tamelijk nieuw werk (van rond de eeuwwisseling), waarin een met Goldin bevriend Frans stel in goeden doen veelvuldig voorkwam. Beslist niet het interessantste werk van Goldin, zelfs een beetje de oppervlakkige sfeer ademend van de bourgeoisie die ze ooit ontvluchtte.

Groot overzicht
Nu, al weer jaren later, het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam een groot overzicht toont van Goldins werk, blijkt dat dit in aantal en formaten enorme overzicht in Parijs niet meer dan een tussenstand is geweest. Het nieuwe werk van toen vormde slechts bouwsteentjes in het oeuvre van Goldin en heeft daarin nu een, bescheiden, plek ingenomen.

Rotterdam gooit het met de tentoonstelling Poste Restante over een andere boeg. Er hangen nauwelijks foto's aan de muur, afgezien van enkele collages. De hele tentoonstelling wordt gedragen door diavoorstellingen.

Vier cabines
In de grote zaal staan vier cabines, versierd met glitterfranje die onmiddellijk associaties oproepen met de uitgaansgelegenheden die Goldin en haar vrienden in de eighties al dan niet beroepsmatig frequenteerden: peepshows, bordelen, darkrooms, nachtclubs.
De ingang van de cabines wordt gemarkeerd door een tl-buis er recht boven. Als je de verduisteringsgordijnen opzij hebt geduwd, betreed je de cabine, waar je, gezeten op een laag bankje, de diashows kunt bekijken - ondergaan is een treffender woord - die Goldin tussen 1978 en 2001 heeft gefotografeerd en gemonteerd.

Er kleven enige bezwaren aan de presentatiewijze. Wie de pech heeft dat het druk is, ziet steeds toeschouwers voor zich die het zicht belemmeren. En de cabines zijn verre van geluiddicht, zodat ook de 'show' in de aanpalende hokjes hoorbaar is - een hinderlijk kermiseffect.

Indrukwekkend en ontroerend
Het zijn de enige minpunten van een indrukwekkende, en vaak ontroerende tentoonstelling. Al sinds haar vroege jaren presenteert Goldin haar foto's in musea deels onder begeleiding van muziek. Zonder de foto's al te nadrukkelijk te becommentariëren, sluiten de liedjes in sfeer en woorden prachtig aan bij het getoonde. In hoog tempo komen, in de vier sequenties van rond de 15 minuten, telkens een paar honderd foto's voorbij.

Goldin heeft de presentatievorm in de loop der jaren geperfectioneerd. James Browns It's a Man's World bij het opgepompte lijf van een bevriende homo-bodybuilder; komisch. Miss the Girl ('You hit the girl') van Siouxsie and the Banshees bij een parade van tot bloedens toe door hun vriend mishandelde vrouwen; grimmig. Randy Newmans I've been drinking bij de puinhoop na een nacht vol drank; treurig. Fragmenten van Bellini's Norma bij het sterfbed of de open kist van Goldins aan aids gestorven vrienden: het grijpt je bij de keel.

Björk is van de opgevoerde artiesten de belangrijkste hedendaagse. Ze zingt een soort psalm, ingetogen en nu en dan bewust ontsporend, onder de serie Heartbeat, waar stellen, homo's, lesbo's seks hebben. Geen platte aanblik, misschien een beetje ongemakkelijk. Ook het welgestelde Franse stel figureert erin. Het is, met als thema de liefde, de meest overzichtelijke en meest tegelijk beperkte van de vier shows.

Veelomvattend
De andere slideshows, waarvan The Ballad of Sexual Dependancy (het gelijknamige boek vormde Goldins doorbraak in de kunstwereld) de bekendste is, zijn inhoudelijk veelomvattender. Liefde en haat, seks en dronkenschap, extravagantie en depressie, geboorte en dood, avontuur en angst, blijdschap en rouw - de grote thema's van het leven worden er, liefdevol en genadeloos, getoond. Het zijn drie hoofdstukken van hetzelfde verhaal, alle even indrukwekkend.

Goldins leven mag zich dan lang hebben afgespeeld aan de riskante zijde van het leven - ze is nu afgekickt - haar werk toont veel meer dan de ellende die daar vaker dan gemiddeld te vinden is. Het is het leven zelf, zij het in geconcentreerder, vaak ontspoorde vorm. De muziek helpt je daarbij de getoonde banaliteit van het leven te beschouwen als iets verhevens. En zo geeft het dat menselijk geploeter een bijbelse glans.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden