Recensie Boek (non-fictie) - Marga Schiet

Heerlijke verhalen vol liefde en nostalgie, maar er blijft weinig hangen ★★★☆☆

Aangenaam leesvoer is het boek van Marga Schiet over veranderend grootouderschap, maar er blijft weinig hangen. 

Beeld Leonie Bos

Marga Schiet: Grootouders – Over opa’s en oma’s van toen en van nu

Luitingh Sijthoff; 288 pagina’s; € 20,00.

Zeventig is het nieuwe vijftig. Zou het? Zijn de mensen die in de vorige generaties ‘bejaarden’ heetten tegenwoordig topfit, ondernemend en helemaal bij de tijd?

Zeker, de babyboomer is geen achterblijver, nooit geweest ook. Hij is niet van plan een kromgetrokken, seniel oudje met een kunstgebit te worden. Hij, en al helemaal zij, ziet er goed uit, is sportief, reist de wereld rond en twittert en appt erop los. Vaak werken mensen de eerste jaren na hun pensioen nog – een beetje. Alleen ‘leuke’ klussen. Voor het geld hoeft het vaak niet, want deze ouderen hebben, gemiddeld, financieel de wind mee gehad en hebben een afbetaald huis en een goed pensioen. Ze zijn in de ideale omstandigheden om een geweldige opa of oma te zijn.

Maar een zeventigjarig lichaam voelt zich niet vijftig. Veel ‘senioren’ hebben kwalen of zijn moe na een leven hard werken en zorgen. Of ze willen eindelijk eens doen waar ze zin in hebben. Marga Schiet noemt in de inleiding van haar boek Grootouders het cliché van ‘het nieuwe vijftig’; het staat als motto op het omslag. Zij wijst erop dat hedendaagse grootouders wellicht ‘niet zoveel tijd en zin hebben om opnieuw luiers te verschonen, driftbuien het hoofd te bieden en heen en weer te rijden naar sportclubs of verjaardagsfeestjes.’ De grootouder die altijd klaarstaat, is geen vanzelfsprekendheid meer.

Toch verwachten veel volwassen kinderen dat wel. Ze hopen op steun, soms ook financieel. Hun werkweek is een ingewikkelde puzzel en kinderopvang is duur. Veel grootouders voelen een morele plicht en ze vinden hun kleinkinderen leuk en lief, maar het oppassen gaat ten koste van hun vrije tijd en vrijheid. Houdt het zorgen dan nooit op? Over zulke dilemma’s en de emotionele valkuilen voor grootouders en hun volwassen kinderen schreven Anneke Groen en Herman Vuijsje een prachtig boek, Eindeloos ouderschap (2017), dat behalve persoonlijk en herkenbaar ook beschouwend en analytisch is.

Marga Schiet: Grootouders.

Hapsnap commentaar 

Dat laatste is Grootouders – Over opa’s en oma’s van toen en van nu niet. Het heeft evenmin een andere pregnante invalshoek. Heel persoonlijk is de toon niet. Hoewel Schiet haar inleiding begint met de geboorte van haar eerste kleinkind, en ze het boek opdraagt aan de overleden grootvader van haar vijf kleinkinderen, Han van Gessel, vertelt ze helaas niets over haar eigen grootmoederschap. Het boek doet eigenlijk precies wat de ondertitel belooft: het laat zien hoezeer het grootouderschap veranderd is; vroeger ging het zus, nu vaak zo.

Kern van het boek zijn twintig interviews met grootouders (de oudste geboren in 1925, de jongste in 1965), die zijn versneden over de hoofdstukken, die thema’s hebben als ‘Waarnemend ouderschap’ en ‘Huis, haard en hypotheek’. Dat klinkt overzichtelijk, toch mist dit boek focus en samenhang. Wat de grootouders zeggen – en dat is heel divers en vaak tegenstrijdig – wordt nauwelijks verweven met Schiets eigen tekst; ze verwijst naar de interviews, maar ze gebruikt ze niet in een beschouwing. Haar commentaar is hapsnap. Als het in een interview voorkomt, licht ze toe wat een nachtwake is, wat vrijmetselarij is, of legt ze uit hoe de hippocampus werkt. Zo vertelt ze over de immigranten uit Suriname en Nederlands-Indië, geeft wat cijfers, citeert uit onderzoek, maar het wordt geen lopend geheel.

Soms is de pedagoog die Schiet is ineens aan het woord en geeft ze advies. Bijvoorbeeld dat je nooit mag benadrukken dat een kleinkind iets niet kan wat jouw kind op die leeftijd wel kon: ‘Zeg er niets over en laat ‘geduld en vertrouwen’ je mantra zijn.’ Dat is ineens heel normatief in een boek dat vooral verscheidenheid laat zien.

Toch zal Grootouders een groot publiek bekoren: de verhalen zijn herkenbaar en staan bol van heimwee, liefde en nostalgie – heerlijk. Het ís ook leuk om te lezen over oma’s die kriebeltruien breiden, oma’s bij wie je een geheim kwijt kon, opa’s die je meenamen naar voetbal. Over Liesje (94) die een bastaardkind is van Willem III. Over oma’s die hun kleinkinderen ongegeneerd verwennen en niet meer streng zijn. Verhalen over warmte en veiligheid, over spijt, wrok, verlies, ruzie en brouille, en de tweede kans die het grootouderschap biedt. Het leven zelf verveelt niet gauw. Het is alsof je een paar uur in een tijdschrift bladert: aangenaam, maar er blijft weinig hangen.

Op allerlei manieren over boeken schrijven, daar is de boekenredactie van de Volkskrant de hele dag mee bezig. Maar hoe kiezen zij welke boeken uit het enorme aanbod worden behandeld, en hoe bepaal je wat goed en slecht is? Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden