architectuur

Heerlen poetst zijn Romeinse verleden op met nieuw Thermenmuseum

Kraaijvanger Architects en TomDavid Architecten hebben een nieuwe overkapping ontworpen voor het tweeduizend jaar oud Romeinse badhuis.

Ontwerp voor het nieuwe Thermenmuseum in Heerlen. Beeld Kraaijvanger Architects / Plotvis
Ontwerp voor het nieuwe Thermenmuseum in Heerlen.Beeld Kraaijvanger Architects / Plotvis

Ook een verstokte Heerlenaar zal er niet rouwig om zijn dat een van de lelijkste museumgebouwen van Nederland het loodje legt. De ‘Oost-Europese zwembadhal’ die een tweeduizend jaar oud Romeinse badhuis in het hart van de stad overkapt, maakt plaats voor een nieuw Thermenmuseum. Met een witte museumtoren in een moderne vorm en keramische reliëfs in de gevel werkt Heerlen aan een heropleving van zijn Romeinse wortels.

De nieuwbouwplannen voor het Thermenmuseum werden dinsdag onthuld. De toren plus de bakstenen jas die rondom de badhuisfundamenten wordt opgetrokken zijn ontworpen door Kraaijvanger Architects en TomDavid Architecten. Het was nog een puzzel, zegt architect Dirk Jan Postel van Kraaijvanger. Doordat het oude ‘zwembaddak’ om technische redenen gehandhaafd moest blijven, is het kunstig verstopt in de dakrand van de nieuwe bakstenen ommuring.

Interieur van het Thermenmuseum nieuwe stijl, met het 2000 jaar oude Romeinse badhuis. Beeld Kraaijvanger Architecten / Plotvis
Interieur van het Thermenmuseum nieuwe stijl, met het 2000 jaar oude Romeinse badhuis.Beeld Kraaijvanger Architecten / Plotvis

Heerlen - in de Romeinse tijd Coriovallum - pakt groot uit met haar Romeinen. Het nieuwe museum is onderdeel van een reconstructie van het centrum waarbij de antieke, maar ook meer recente geschiedenis tastbaar wordt gemaakt, zegt cultuurwethouder Jordy Clemens. ‘Heerlen moet weer trots worden op haar verleden.’ Die trots was door de mijnsluiting in de jaren zeventig en daaropvolgende werkloosheid flink ingezakt. ‘Dit was een van de rijkste en belangrijkste Romeinse nederzettingen in Nederland. Dat moet je voelen als je door de stad loopt.’

Heerlen en Nijmegen strijden met hun Romeinse opgravingen om de titel oudste stad van Nederland, maar vast staat dat Heerlen het oudste huis bezit. Dat zijn de resten van de thermen, een rijksmonument uit de 1ste eeuw na Christus. Het badhuis lag langs de Via Belgica, een Romeinse handelsroute. Oude weg- en waterpatronen worden straks gemarkeerd in het straatbeeld, zegt Clemens.

Naast die investering in de antieken krijgt de oude stad ook een nieuw stadhuis (een ontwerp van Mecanoo Architecten, oplevering later dit jaar) en een nieuw mijnmuseum in een oud warenhuis (klein Glaspaleis, 1939, ontworpen door Frits Peutz). Peutz (1896-1974) speelt in de architectuurgeschiedenis van Heerlen een sleutelrol. De klassiek-moderne architect gaf de mijnstad in zijn bloeijaren krachtige architectuur. Het oude raadhuis (1942), bioscoop Royal Palace (1933) en vooral het grote Glaspaleis (warenhuis Schunck, 1933) getuigen van zijn ontwerpkwaliteit. Smet op de Peutz-erfenis was dat lelijke museum, waaraan ook de naam van zijn bureau van was verbonden.

‘Ik heb het vermoeden dat de oude Frits er weinig mee te maken heeft gehad’, zegt Postel, die voor zijn ontwerp de oude museumconstructie analyseerde. Peutz overleed voor het huidige museum midden jaren zeventig werd gebouwd.

‘Vermoedelijk heeft zijn bureau indertijd om technische redenen gekozen voor een space frame, een toen veelbelovende lichte bouwtechniek met dunne stalen buizen. Dat was praktisch omdat het gebouw vooral een overkapping is die met zo min mogelijk gewicht een zo groot mogelijke overspanning moet dragen.’

Vandaar ook de zwembadassociatie. Dat de architecten de stalen dragers felgeel schilderden, droeg niet bij aan een esthetische beleving. ‘Ik vind het het ook lelijk’, zegt wethouder Clemens. ‘Maar dat is niet de reden dat het weg moest.’ De badhuisfundamenten werden onvoldoende beschermd tegen de elementen. En er moesten vierkante meters bij.

Kraaijvanger/TomDavid voegden aan de overkapping een toren toe die nieuwe tijdelijke exposities kan huisvesten. In de gevel zijn romeins-keramische motieven in reliëf verwerkt. Clemens: ‘Als je in het centrum een schep in de grond steekt, komt er altijd wat Romeins mee naar boven. Die rijkheid van onze geschiedenis wordt straks getoond in het aanzicht van het museum.’

Coriovallum

Op het kruispunt van twee belangrijke hoofdroutes uit het Romeinse Rijk, die van Boulogne-sur-Mer naar Keulen en die van Xanten naar Trier, werd ruim tweeduizend jaar geleden de nederzetting Coriovallum gesticht. Die naam zou ‘uitstekend gelegen versterking’ of ‘legerplaats’ betekenen. Op die plek ligt nu Heerlen. In 1940 werd bij toeval een Romeins badhuis ontdekt. Het is het oudste, grootste en best bewaarde antieke gebouw in Nederland. Het huidige Thermenmuseum dateert van 1977.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden