Review

Heel Holland schildert - maar het schildert vooral keurig binnen de lijnen

Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2014

Heel Holland schildert. Althans volgens de jury van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2014. Vandaag werd de inmiddels 143 jaar oude prijs door koning Willem-Alexander in het Paleis op de Dam uitgereikt. Ook dit jaar waren er weer meer inzendingen (251). Onder wie, zo vermeldde het juryrapport trots, een 'opvallend grote groep autodidacten'.

Agape van Jessica Skowroneck, een van de winnaars van de Schildersprijs. Beeld Jessica Skowroneck

Heel Holland schildert dus - maar het schildert, afgaande op het werk van de 24 geselecteerde kunstenaars, vooral heel netjes. Keurig binnen de lijnen. De prijs mag er een zijn voor 'vrije' schilderkunst, de jury koos nadrukkelijk voor geen uitbundige uitingen. Druipende verf? Nee. Woeste armgebaren? Niet gezien. Omstreden onderwerpkeuzes? Njet. Verfrissende cross-overs tussen schilderkunst en andere disciplines? Pas du tout.

Van de vier winnaars, Niels Broszat, Koen Doodeman, Bob Eikelboom en Jessica Skowroneck, toont alleen de laatste iets van losbandigheid. Door de gedoseerde stijl waarmee ze haar abstracte pigmentvegen op het MDF heeft gepenseeld. In vergelijk daarmee zijn de andere drie feitelijk fijnschilders, van wie Bob Eikelboom nog het meest experimenteel is. In plaats van verf gebruikt hij kleurige, verschuifbare magneetjes, zoals je die op de ijskast 'plakt'. Maar de algehele teneur is toch vooral braaf en betamelijk.

De keuze voor deze groep schilders, jonger dan 35 jaar, is begrijpelijk als je de juryrapportage leest. Daarin staat te lezen: 'Ouderwetse schilderkunst kan nog steeds een rol van betekenis spelen in onze moderne samenleving'. Een samenleving, zo schrijft juryvoorzitter en directeur van het Haagse Gemeentemuseum, Benno Tempel, waarin 'sommigen kunst en cultuur hebben weggezet als een bijna overtollig onderdeel'.

De boodschap is duidelijk: de schilderkunst leeft als nooit tevoren en vecht tegen onverlaten die de kunst minachten. Hoe? Door te laten zien dat de hedendaagse schilder geen charlatan is, maar een vakman. Niet iemand die zomaar foto's naschildert, de anatomie niet beheerst en ieder model met klompvoeten afbeeldt. Het zal ook wel de reden zijn waarom van die 'opvallend grote groep autodidacten' geen enkele voor deze eindronde is geselecteerd.

Het maakt de 'prijs' dit jaar tot een degelijke, wat saaie presentatie. En vooral defensief, vanuit het adagium: 'terug het hok in'. Gewoon goed en mooi schilderen. Liefst met verf. Op een paneeltje. En laten zien dat je het ambacht onder de knie hebt. Zodat het belang ervan 'ook buiten de kunstwereld wordt gevoeld'. Hadden onorthodoxe, onconventionele kunstenaars als Erik van Lieshout, Marlene Dumas of Charlotte Schleiffert dit jaar meegedaan - ze hadden geen schijn van kans gehad.

Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2014. Koninklijk Paleis, Amsterdam. T/m 2/11. paleisamsterdam.nl

Niels Broszat (34)

Opleiding: Grafisch Lyceum Utrecht, Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Den Haag
Won met: Icoon #010, Icoon #011

'In mijn werk onderzoek ik de zeggingskracht van de middeleeuwse beeldtaal. Ik ben gefascineerd door objecten uit die tijd. Zo mooi en gedetailleerd wordt het tegenwoordig nauwelijks nog gemaakt. Tegelijkertijd hangt over die voorwerpen een sinistere sluier. Je weet niet hoe het is afgelopen met de mensen die ze gemaakt hebben, want zij bleven anoniem. Het waren ambachtslieden en geen kunstenaars. Hoe waren de werkomstandigheden? Werden ze onderdrukt? Dat soort vragen komen op als ik een kathedraal bezoek of een monstrans bekijk. Met die spanning ga ik aan de slag. Ik probeer hetzelfde gevoel op te roepen in mijn eigen werk, op een hedendaagse manier: los van regels en symboliek. Het winnen van deze prijs betekent veel voor mij. Er zijn een miljoen museum jaarkaarthouders in Nederland die graag naar een museum gaan, maar nooit een galerie binnenstappen. Hen hoop ik te bereiken.'

Beeld Niels Broszat

Jessica Skowroneck (25)

Opleiding: Fine Art aan de Hogeschool voor de Kunsten, Utrecht
Won met: Agape, Before Breakfast

'Ik ben opgegroeid in Zweden, daar woonde ik naast een bos. De natuur zag ik niet als iets bijzonders, dat was er gewoon, het hoorde bij mij. Precies zo komt de natuur terug in mijn schilderijen: als een logisch onderdeel ervan. De werken waarmee ik heb gewonnen zijn vrij brutaal. Ze houden zich niet aan de regels die je een schilderij misschien wilt opleggen. Dat vind ik er goed aan. Dat is ook hoe ik te werk ga: zonder vooraf opgezet plan laat ik het schilderij de baas zijn. Zo ontstaat er iets wat je van tevoren nooit had bedacht. Before Breakfast heeft iets rauws en ongeciviliseerds. Het werk heet zo, omdat een vriend van mij vindt dat ik er zo uitzie als ik net wakker ben. Deze prijs zie ik als een erkenning. Het geeft me de kans me verder te ontwikkelen als kunstenaar, zonder dat ik me zorgen hoef te maken over het dagelijks bestaan.'

Beeld Jessica Skowroneck

Koen Doodeman (27)

Opleiding: docentenopleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten, Utrecht
Won met: Zonder titel (curved air), Zonder titel (cadenza)

'Sinds mijn afstuderen in 2009 heb ik veel geëxperimenteerd met vorm en materialen. Daarin zoek ik steeds de grenzen op. Ik heb bijvoorbeeld veel papieren en stoffen collages gemaakt, momenteel ben ik aan het weven met losse draden. Officieel zijn dat bijna geen schilderijen meer te noemen, al ga ik wel steeds met een schilderkunstig oog te werk. Ik ben veel bezig met de dingen die ik om me heen zie. En hoe ik die zie. Wanneer ik veel nadenk, verzeil ik vaak in een staarmodus. Tijdens dat staren voel je een zekere afstand tot de wereld: de voorwerpen die je om je heen ziet, verliezen hun betekenis. Mentaal raak je uit de wereld, maar fysiek ben je nog steeds aanwezig. Dat kantelpunt probeer ik in mijn werk te verbeelden. Ik ben twee keer eerder genomineerd geweest, dat ik nu heb gewonnen laat zien dat ik qua ontwikkeling op de goede weg zit.'

Beeld Koen Doodeman

Bob Eikelboom (23)

Opleiding: Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten, Den Haag
Won met: Medusa, Place this work next to Medusa for the inkblot test

'Tijd, plaats en ruimte spelen in mijn werk een belangrijke rol. Mijn schilderijen zijn nooit gefixeerd, ze kunnen altijd weer veranderen. Momenteel ben ik bezig met een serie waarbij ik kameleonverf gebruik. Het object blijft staan, maar door de lichtval en de plek vanaf waar je het schilderij bekijkt verandert de kleur. De werken waarmee ik deze prijs heb gewonnen bevatten verschuifbare magneten, zodat de koper de compositie kan veranderen. Ik doe dit vanuit de postmoderne gedachte dat een kunstwerk niet uitbeeldt wat de kunstenaar wil, maar dat iedereen er een andere interpretatie bij kan hebben. Het bevraagt ook wie eigenlijk de maker van een werk is. Ik gebruik vaak figuratieve elementen verwijs daarbij naar grote kunstenaars. In dit geval heb ik vrouwenlippen als startpunt gebruikt: een knipoog naar Willem de Kooning, die in zijn abstracte periode lippen bovenaan zijn schilderij zette en van daaruit verder werkte.'

Beeld Bob Eikelboom
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.