Heeft Vermeend zich wel of niet ten onrechte geprofileerd als kenner van blockchain en cybersecurity?

Het blufpoker van omni-expert Vermeend

Zeker dertig boeken schreef hij al, over allerlei onderwerpen. Als hij er zelf te weinig verstand van heeft, laat hij zich bijstaan door 'experts'. Bij zijn laatste boek ging het mis. Is Willem Vermeend een roeptoeter of een onbegrepen snelle denker?

De blufpoker van omni-expert Vermeend Foto Jeroen Murré

Brenno de Winter kon zijn ogen niet geloven. De ict-expert en hacker van het eerste uur was nog maar net begonnen aan de drukproef van De wereld van cybersecurity en cybercrime, geschreven door Willem Vermeend en Rian van Rijbroek, en hij wist al meteen dat het mis was.

Al die fouten, terwijl hij nog maar vier pagina's had gelezen. De door elkaar gehusselde termen die niets met elkaar te maken hebben. 'Het ging al snel over cryptomunten, maar wat hebben die met beveiliging te maken? Allemaal van het kaliber grote slagen, snel thuis. Ik dacht: dit slaat helemaal nergens op', vertelt De Winter.

Het was hem ook meteen duidelijk dat hij zijn naam niet aan dit boek zou verbinden door iets aardigs te schrijven voor de achterflap, zoals Theo Oskam, ook de uitgever van zijn eigen boeken, hem had gevraagd. In plaats daarvan drukte hij Oskam op het hart om De wereld van cybersecurity en cybercrime vooral niet uit te brengen.

Maar Oskam kon volgens De Winter niet anders. 'Hij zei: Vermeend wil dit zelf graag.' En wat zeg je tegen de oprichter van Einsteinbooks, een voormalig staatssecretaris en minister die zeker vijftien boeken bij de uitgeverij uitbracht? Oskam spreekt de woorden van De Winter niet tegen. 'Maar ik heb naar eer en geweten gehandeld.' Vermeend zegt nooit door De Winter te zijn gewaarschuwd.

Vermeend kon niet anders dan het plagiaat toegeven

Het boek kwam uit. En Rian van Rijbroek schoof vorige week maandagavond aan bij Nieuwsuur, na een goed woordje van Vermeend bij het programma. Hij had de redacteur gewezen op het boek en de 'heel interessante coauteur die ook in de hackwereld actief was geweest', zo blikte Nieuwsuur-hoofdredacteur Joost Oranje later terug. Het programma had wel oren naar de nieuwe, onbekende gast, het onderwerp was actueel: Nederlandse banken en de Belastingdienst lagen onder vuur door ddos-aanvallen.

Van Rijbroeks optreden leverde gedenkwaardige, haast surrealistische televisie op. Maar niet op de manier zoals Vermeend het voor ogen zal hebben gehad. Ze keek nerveus om zich heen en wekte de indruk alsof ze voor het eerst met iemand, in dit geval presentatrice Mariëlle Tweebeeke, in gesprek ging over internetbeveiliging. En ze gaf merkwaardige adviezen, bijvoorbeeld om de bankierapps van je telefoon te verwijderen. Ict-experts beweren juist dat er geen veiligere manier is om geld over te maken.

Een dag later ontdekte een wakkere techredacteur van de NOS dat de inhoud van De wereld van Cybersecurity en Cybercrime grotendeels was overgenomen van ict-experts, Wikipedia-pagina's en krantenartikelen, zonder de bron te vermelden. Vermeend 'schrok' van die ontdekking en kon niet anders dan het plagiaat toe te geven.

En terwijl uitgever Oskam liet uitzoeken hoe dit had kunnen gebeuren, wreef Vermeend de vlek zelf nog wat verder uit. Tegenover de Volkskrant reageerde hij kribbig op vragen en weigerde hij uit te leggen wat blockchain is. 'Lees de boeken maar', zei Vermeend. 'Of bezoek een college van mij. Ik ga nu geen college geven.' En dat terwijl hij zich presenteert als blockchainexpert en een boek over het onderwerp schreef, met Louis de Bruin, Europa's blockchainverantwoor-delijke bij IBM.

Uitgeverij Einstein haalt nu ook boeken van andere auteurs door de plagiaatmachine

Voor de toch al gealarmeerde ict-kenners was dit het definitieve bewijs dat Willem Vermeend (69) een pseudo-expert is, in elk geval op technologievlak. Een roeptoeter die misbruikt maakt van het gebrek aan algemene kennis over nieuwe ontwikkelingen in het bedrijfsleven, de politiek en de journalistiek en zich door een nauwelijks bij te houden reeks aan boeken en boekjes opwerpt als dé man die je nodig hebt als je meer wilt weten over klimaatverandering, smart industry of 3D-printen.

Het boeken schrijven lijkt Vermeend nauwelijks moeite te kosten. Sinds Auto en fiscus in 1981 bracht hij er, voor zover de Volkskrant kon achterhalen, zeker dertig uit. Variërend van het 512 pagina's dikke Taxes and the Economy, tot stand gekomen met PvdA-partijgenoot Rick van der Ploeg en de toen nog jonge consultant Jan Willem Timmer, tot De revolutie van big data - met 36 pagina's het dunste van het stel.

Weer een boek Foto Jeroen Murré

Aanvankelijk begaf hij zich op de terreinen waarin hij het meest thuis was, zoals de belastingen (De achterkant van het belasting- en premiebiljet, 1992) en financiën (Fiscaal voordelig sparen via de werkgever, 2002). Maar al snel maakte hij zich ook onbekende onderwerpen eigen, door er 'experts' uit het veld bij te zoeken. Zoals Rian van Rijbroek.

En nu is omni-expert Vermeend in verlegenheid gebracht door plagiaat en door zijn eigen beweringen en blijft hij het opnemen voor de onbekende Van Rijbroek. Intussen haalt uitgeverij Einstein ook de boeken van alle andere auteurs voor de zekerheid door de plagiaatmachine. 'Ik heb betere weken in mijn leven gehad', vatte Vermeend het vorige week in de Volkskrant samen.

De Winter begrijpt oprecht niet waarom Vermeend steun blijft uitspreken aan Van Rijbroek. 'Ze zou al dertig jaar rondlopen in de hackersscene. Nou, ik loop er zelf 33 jaar in rond. En als er toen een wonderwoman was geweest die zou hacken en er knap uitzag, zou ik het echt wel hebben geweten. Dan waren we als tieners behoorlijk onder de indruk van haar geweest.'

Er is geen silver bullet die aan alle beveiligingsproblemen een einde maakt

De wereld van cybersecurity en cybercrime komt opnieuw op de markt, meldde de uitgeverij deze week, maar nu met bronvermelding. En zonder de tips van Brenno de Winter. Die waren in het boek opgenomen, zonder dat hij daarvan afwist. De Winter wil mede daarom niets meer met de uitgeverij te maken hebben, vertelt hij. 'Mijn volgende boek, over informatiebeveiliging, komt ergens anders uit.'

Informatiebeveiliging is een vak, stelt De Winter. 'Maar Van Rijbroek en Vermeend schetsen een beeld alsof er een silver bullet is die aan alle beveiligingsproblemen een einde maakt. Dat is veel te simpel gedacht. Als die oplossing er echt was, hadden we het al lang geweten.'

Bij de twee grote Nederlandse bedrijven die Vermeend in de zomer van vorig jaar benaderde, hadden ze al langer argwaan. Met de alarmerende boodschap dat er een lek in de beveiliging zou zitten, richtte Vermeend zich rechtstreeks tot de top, zo achterhaalde de Volkskrant. Gelukkig wisten Van Rijbroek en hij de oplossing: blockchain.

De bedrijven hadden niet lang nodig om de analyse van het duo af te doen als klinkklare nonsens. 'Blockchain is geen onzin', verdedigde Vermeend zichzelf vorige week in deze krant, bovendien had hij hooguit 'verkennende gesprekken' gevoerd. Maar bij de bedrijven kwam hij niet meer binnen.

'Buzzwoordenbingo', noemt internetondernemer en Blendlebaas Alexander Klöpping de strategie van Vermeend. Door tijdens lezingen te strooien met even gewichtige als weinigzeggende termen als big data, machine learning, artificial intelligence en blockchain proberen Vermeend en Van Rijbroek zichzelf als kenners te profileren en hun betoog te onderbouwen. Ze laten hun 'publiek van digibeten' daarbij geïmponeerd achter, schrijft Klöpping in zijn laatste nieuwsbrief. Hij woonde naar eigen zeggen een paar 'schnabbels' van Vermeend bij.

Zeg een paar keer cyber, en je bent cyberexpert

Dat Vermeend naam kon maken als 'technologiekenner', is niet alleen het gevolg van blufpoker en de juiste mensen aan je binden. De techwereld is nog relatief nieuw, wie ergens een beetje verstand van heeft geldt algauw als kenner op dat gebied. 'Kwetsbaar voor 'bluff your way into-types', zegt hoogleraar digital security Bart Jacobs van de Radboud Universiteit Nijmegen daarover. 'Dat geldt in het bijzonder voor onderwerpen waarover beweerd wordt dat de invloed groot zou kunnen zijn. Blockchain is zo'n onderwerp waar allerlei zelfverklaarde goeroes en disruptors helemaal op losgaan. Beleidsmakers en politici, maar ook journalisten, zijn kwetsbaar voor zulke kletsmajoors.'

De Winter: 'Deze industrie rol je makkelijk binnen als je een paar buzzwoorden kunt roepen. Zeg een paar keer cyber, en je bent cyberexpert. Want veel mensen snappen toch niet waar je het over hebt. Het zit vol met charlatans.'

Door zich steeds op hippe en moeilijk te doorgronden onderwerpen als blockchain, de klimaatproblematiek en big data te storten, weet Vermeend in beeld te blijven. Dat doet hij niet alleen uit commercieel oogpunt, vertelden mensen die hem kennen zeven jaar geleden aan online-onderzoeksplatform Follow the Money (FTM). Ze beschrijven Vermeend als iemand die niet kan stilzitten, grenzeloos nieuwsgierig is en geen angst heeft om op zijn bek te gaan. 'Een slimmerik die tien ideeën lanceert waarvan je er vijf meteen kunt weggooien. Maar uiteindelijk zit er altijd wel wat bij', zei ex-collega-minister Bram Peper tegen FTM.

Publiciste Heleen Mees was in de jaren negentig Vermeends woordvoerder toen hij staatssecretaris was. Ze laat per sms weten: 'Vermeend is een opportunist, en niet alleen in de negatieve betekenis van dat woord. Hij ziet overal kansen en mogelijkheden en wordt daarbij niet al te zeer gehinderd door principes of het grotere verhaal. Volgens mij is zijn uitgangspunt: ieder voor zich en God voor ons allen.'

In de wereld van de sprekers en seminars is goed geld te verdienen

'Vermeend zorgt er zelf wel voor dat hij in de picture blijft', zegt Leo van der Kant. De oprichter van sprekersbureau Assemblee in Maastricht kent Vermeend al uit zijn tijd als staatssecretaris. Hij noemt hem een begenadigd spreker, 'en een aardige man bovendien'.

In de wereld van de sprekers en seminars is goed geld te verdienen. Bedrijven vinden het maar wat interessant om een grote naam uit de politiek, het bedrijfsleven of van tv over de vloer te hebben voor een paar uur. Assemblee levert per jaar zo'n duizend dagvoorzitters en sprekers.

Veel sprekers zwaaien binnen een paar jaar alweer af, omdat ze niet interessant genoeg meer zijn of er zelf geen zin meer in hebben. Maar waar de gemiddelde Amerikaanse president na twee jaar al is afgeschreven, wordt Vermeend nog steeds zo'n twintig keer per jaar geboekt. Van der Kant: 'Omdat hij zichzelf blijft vernieuwen. Hij draait geen huis-, tuin-en-keukenverhaal af, kietelt het publiek. En oké, hij wil van zichzelf ook wel weten dat hij expert is. Maar daar lijkt me niks mis mee.'

Heel duur is hij bovendien niet: voor 3.000 tot 5.000 euro komt Vermeend langs. Beduidend goedkoper dan andere ex-ministers als Gerrit Zalm (8.500 euro) of Jeroen Dijsselbloem (12.500). En zeker niet duur voor een 'allroundman' als hij, vindt Van der Kant.

Aandacht van de media

Wie acht jaar staatssecretaris en minister is geweest heeft toch al een streepje voor op anderen. Vervolgens is het zaak om als oud-politicus in het nieuws te blijven en niet af te glijden naar de categorie 'hoe is het ook alweer met?'. Geen probleem voor Vermeend: de PvdA'er bouwde een lange lijst op met commissariaten en adviseursfuncties, onder meer bij Randstad, AFAB Holding, Free Record Shop, Imtech en Mitsubishi. Zijn aandelen zitten behalve in Einsteinbooks in elk geval in TSS Cross Media Group, dat zich bezighoudt met 'de integratie van telecom, internet en broadcast'. 'Meneer Vermeend is betrokken bij de bestuursplannen. Maar een heel actieve rol heeft hij hier niet', vertelt zijn secretaresse Rosalie Pols.

Daarnaast is hij het onderwijs trouw gebleven, sinds hij bijzonder hoogleraar werd in het Europees belastingrecht. Als onbezoldigd hoogleraar, met leerstoel economie 4.0, begeleidt hij promovendi bij de Open Universiteit. En hij is als 'sparringpartner' betrokken bij een nieuw onderwijsprogramma over economie 4.0 als smart industrie. 'Hij fungeert vooral als inspirator', licht woordvoerder Miranda de Kort toe.

Premier Jan Peter Balkenende neemt in september 2009 het boek De WIJ-Economie van Willem Vermeend in ontvangst Foto Hollandse Hoogte / Stijn Rademak

Het plagiaat in Vermeends laatste boek is ook doorgedrongen tot de universiteit. Een gesprek met hem is daarom aanstaande. De Kort: 'We willen graag uit zijn mond horen hoe hij dit ziet. Meer ga ik daarover niet zeggen, dit is iets tussen werkgever en werknemer.' Ze bevestigt dat er door iemand van buitenaf een klacht is ingediend tegen Vermeend, wegens 'gerede vermoedens van schendingen van de wetenschappelijke integriteit'. Binnen drie weken moet de universiteit beslissen of ze de klacht ontvankelijk verklaart.

Noem het de Vermeend-loop: door te schrijven, bij voorkeur over nieuwe onderwerpen, trekt hij de aandacht van de media. Dat levert hem weer optredens bij bedrijven op, waarna hij snel weer een nieuw boek op de markt brengt. En zo draait de cirkel eindeloos rond.

Vermeends boeken zijn over het algemeen geen doorwrochte wetenschappelijke analyses. Ze leunen vooral op informatie die voor iedereen voorhanden is, zoals Wikipedia en websites van bedrijven en de overheid. Daarin schuilt ook een gevaar: wie zo veel anderen aanhaalt, maakt zich vanzelf kwetsbaar voor plagiaat.

Scherpe discussies

Het stond een gestage stroom aan Vermeend-boeken niet in de weg. In 2012 kwam bijvoorbeeld De onstuitbare opmars van de digitale wereld uit. Hij schreef het met Bert Brussen. En erg ingewikkeld was dat allemaal niet, beschreef de hoofdredacteur op The Post Online. Uitgever Oscar van Gelderen koppelde de twee aan elkaar, Vermeend stuurde Brussen zijn 85 pagina's op, Brussen tikte er tienduizend opiniërende woorden over internet bij. Er werden duizend exemplaren van het boek verkocht, volgens Brussen een 'mooie prestatie'. Ook over de vijftig exemplaren die Brussen meekreeg, was hij te spreken: ze doen thuis nog altijd dienst als verhoging van het tv-tafeltje.

Remco Tomeï is zo'n expert met wie Vermeend een boek schreef. Hij zette onder meer Simyo op, als startup binnen KPN, en werkte voor Ziggo. Tomeï las een publicatie van Vermeend, The impact of the internet, en besloot zijn ervaring vanuit het bedrijfsleven met hem te delen. Maanden later brachten ze Internet Topics uit. 'Dat was geen doel op zich, we wilden vooral ideeën uitwisselen. Maar het was leuk dat het er kwam.'

Tomeï kon er wel om lachen toen hij zijn naam bij Zondag met Lubach langs zag komen, als een van de velen met wie Vermeend een boek schreef. De samenwerking is hem goed bevallen. 'We hebben scherpe discussies gehad. Hij is een snelle denker, voor mij was het inspirerend met hem te werken. Ik heb ook nooit het idee gehad dat hij zich er doorheen blufte. In mijn vakgebied kan ik echt wel goed inschatten of iemand er wat vanaf weet.'

Vermeend is absoluut ter zake kundig over een aantal onderwerpen, zegt oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg. Over het belastingrecht bijvoorbeeld. Over de economie in de breedste zin des woords. 'Willem is een praktijkman. Veel wetten heeft hij zelf bedacht. Een snelle denker, voor wie geen deadline te veel is. Dat kun je niet van alle academici zeggen.'

Men is onvoldoende kritisch geweest

Van der Ploeg kent zijn partijgenoot juist als iemand die 'zijn checks-and-balances op orde heeft', zegt hij. 'Als hij iets zelf niet weet, laat hij mensen dat wel uitzoeken. Ik weet het fijne niet van het plagiaat, maar dit past totaal niet bij hem.'

Vermeend heeft 'niet voor niets een enorme staat van dienst', zegt Einstein-uitgever Oskam. Verder vindt hij het 'niet gepast' om 'in deze situatie' op Vermeend of hun samenwerking in te gaan.

Heeft Vermeend zich nu wel of niet ten onrechte geprofileerd als kenner van blockchain en cybersecurity? Brenno de Winter: 'Ik denk dat hij heel goed is in de marketingkant. Dat begrijpt hij als geen ander. Maar ik zie hem niet als een partij waar ik heen zou uitgaan om een risicoanalyse te laten uitvoeren.'

Goed doorvragen kan helpen om pseudokenners te ontmaskeren, zegt hoogleraar Jacobs, door FTM in september op 1 gezet in de topvijftig van Nederlandse cybersecuritykenners. 'Het ontwijken van inhoudelijke vragen en het maar blijven doorgaan over grootse vage beelden is vaak een signaal dat alarmerend zou moeten werken. Bij Vermeend is men onvoldoende kritisch geweest.'

M.m.v. Huib Modderkolk


Niet bluffen Reactie van Willem Vermeend

'Ik loop al vijftien jaar in de techwereld rond. Als ik ergens onvoldoende kennis van heb, neem ik niet het risico te bluffen. Je valt in deze wereld direct door de mand', laat Vermeend in een e-mail weten. Daarin geeft hij antwoord op een reeks vragen, onder meer over zijn deskundigheid als tech-expert, de betrouwbaarheid van zijn laatste cyberboek en zijn vertrek bij uitgeverij Einstein.

Over zijn boeken:

'Ze zijn geschreven voor mensen die geïnteresseerd zijn in informatie op een bepaald terrein en daarvoor is het ook nodig dat ze toegankelijke zijn geschreven, zonder een uitgebreid bronnenregister.'

Over zijn werkwijze:

'Ja, regelmatig', mailt Vermeend op de vraag of hij weleens bij een onderwerp heeft gedacht: ik meng me hier niet in, want dit gaat me boven de pet. 'Maar ik heb wel de neiging om als het mijn interesse heeft, mij daarin snel te verdiepen. Als je samen schrijft moet je inderdaad vertrouwen op wat een ander schrijft en dat kan je kwetsbaar maken.'

Over de kritiek van anderen op zijn expertise als tech-kenner:

'Ik heb mij verdiept in de nieuwste ontwikkelingen op het terrein van blockchain, met investeerders gesproken en er met een expert zelfs een boekje over geschreven. (...) Ik zal in de herziene versie (van Cybersecurity en cybercrime) niet alleen zorgdragen voor een actueel overzicht op dit terrein, maar ook van ontwikkelingen in de praktijk. Wellicht kan ik zo de criticasters overtuigen.'

Over Rian van Rijbroek:

'Op basis van mijn bronnen en mijn ervaringen is er geen reden om afstand van haar te nemen. Ik ben niet iemand die wegloopt nu zij op de grond ligt en in publicaties op een schandelijke wijze wordt afgebrand.'