Heavy metal in moslimlanden: protestherrie van de gewone man

Je gelooft het niet, maar heavy metal roert zich steeds luidruchtiger in moslimlanden. En dat is heel goed te verklaren.

Gitarist Firdda Kurnia van het trio Voice of Baceprot uit West-Java.Beeld Hollandse Hoogte / Arka Project

De twee jaar geleden verschenen metalplaat Gilgamesh moet de zwaarst bevochten plaat uit de pophistorie zijn. De ontstaansgeschiedenis voert langs bomaanslagen, scherpschutters, doodsbedreigingen door terroristen en religieuze fanatici, en uiteindelijk de vlucht van de band Acrassicauda uit land van oorsprong Irak. Eerst naar Syrië. Toen dat land door oorlog werd geteisterd naar Verenigde Staten, waar dan eindelijk die eerste plaat kon worden opgenomen.

Acrassicauda is een metalband uit Bagdad, die in Irak onder Saddam Hoessein en later tijdens de Golf- en burgeroorlog, en dus met de dood voor ogen, op gitaren en drums begon te rossen. De band werd vereeuwigd in de aangrijpende documentaire Heavy Metal in Baghdad uit 2007, een film als een eyeopener.

Voor Acrassicauda was metal spelen in Bagdad zowel een suïcidale onderneming als een overlevingsstrategie. De band gaf clandestiene concerten op bizarre plaatsen, voor steeds een paar honderd fanatieke Irakese metalheads die alleen al door het dragen van een Metallica- of Slipknot-shirtje de dood riskeerden. Door de metal ontworstelden de metalheads zich ook aan het wurgende dictatoriale regime en later de terreur. Ze voelden zich, al was het maar een paar uur, even vrij van politieke en religieuze onderdrukking. Dankzij de metal konden zij het leven aan, terwijl om hen heen duizenden doden vielen.

Lees verder onder de video.

Totale obscuriteit

Heavy Metal in Baghdad was zo bijzonder, omdat we dankzij de documentaire plotseling zicht kregen op metalbandjes die onder vreselijke omstandigheden toch hardnekkig metal blijven maken, in totale obscuriteit. Na de film leken op de onmogelijkste plekken, vooral ook in islamitische landen, metalbands de kop op te steken; van Palestina tot Tunesië en Iran. In Nederland werkt nu een gevluchte Syriër aan zijn documentaire Syrian Metal is War, een film die binnenkort in première moet gaan en die een soort vervolg moet worden op Heavy Metal in Baghdad. En vanuit Indonesië vliegt sinds een paar weken de band Voice of Baceprot de wereld over, een band van piepjonge moslimmeiden die zich oefent in coverversies van de metalband Slipknot én fris eigen metalwerk.

Hoe kan het toch dat steeds juist die metal opduikt als spreekbuis van een opstandige generatie: een muziekstroming die al een jaar of veertig meegaat, en die wel hard is maar toch niet zo hip? Er zijn meerdere verklaringen. Allereerst is de heavy metal bij uitstek het geluid van de onaangepastheid, al vanaf het ontstaan van de stroming begin jaren zeventig. Bands als Black Sabbath schopten heilige huisjes omver door te flirten met de duivel en muziek te spelen als begeleiding bij een heksenritueel. Nog altijd keert de metalhead zich met krijsende gitaren en gecultiveerde slechte smaak af van de burgermoraal, zeker in landen waar een dominante religie de wet voorschrijft.

Protestherrie

Daarbij is de metal vooral de protestherrie van de gewone man, eerder dan van een intellectuele bovenlaag. Je hoeft niet heel lang na te denken om te begrijpen dat je na een uur headbangen en haarzwaaien het hoofd aardig leeg hebt gebeukt. Zonder daarbij persé alle misstanden in de wereld te willen oplossen. De heavy metal lijkt vooral door muren heen te willen breken, en niet zozeer te denken aan wederopbouw. Heavy metal is de punk van het proletariaat, en dat bleek ook wel toen Metallica in 1991, zo'n beetje tijdens het ineenstorten van de Sovjet-Unie, een eerste concert gaf bij een militair vliegveld vlak bij Moskou. Dat concert werd bezocht door 1,6 miljoen razende Russen, die juist bij Metallica's Seek & Destroy de vrijheid wilden vieren.

De gemeenschap der metalheads is een internationale broederschap van zwarte schapen, die een universele taal spreken. En hoe harder de wereld in elkaar lijkt te donderen, hoe fanatieker de metal zich omhoog werkt. Of zoals zanger Faisal Talal Mustafa van Acrassicauda het zegt in Heavy Metal in Baghdad, terwijl hij de blik laat gaan over de door bominslagen verwoeste stad: 'Waarom wij heavy metal maken? Kijk om je heen: we leven in een heavymetalwereld.'

Beeld Hollandse Hoogte / Arka Project

Kijk-, luister- en bladertips

Metalheads - The Global Brotherhood

De heavy metal is een internationale jongerencultuur die bijna religieus wordt beleefd, dwars tegen modes en trendbepalende muziekstijlen in. Dat merkte de Duitse fotograaf Jörg Brüggemann toen hij voor zijn boek Metalheads - The Global Brotherhood de wereld over trok, op zoek naar, inderdaad: metalheads. Hij kwam ze tegen in Indonesië en Egypte en zag in Caïro de band Destiny in Chains spelen voor uitzinnige fans. En dus ook moslima's met hoofddoek, die voor het podium met pink en wijsvinger het satansteken stonden te maken.

Wat bezielt deze mensen, kunnen we ons al bladerend door dit fascinerende fotoboek afvragen. De muziekjournalist Thorsten Dörting probeert in een essay in het boek een antwoord te vinden: 'Metal is een ideologie zonder een idee, behalve misschien dit: metalheads horen bij elkaar, omdat ze nu eenmaal van metalmuziek houden.' Of zoals schrijfster Susan Sontag ooit zei over camp: 'It's good, because it's awful.'

Jörg Brüggemann: Metalheads, The Global Brotherhood. Uitgeverij Gestalten.

Acrassicauda: Gilgamesh

De Iraakse band Acrassicauda werd een ware heldenmetalband na het verschijnen van de documentaire Heavy Metal in Baghdad in 2007. De mannen organiseerden metalconcertjes in een ineenstortend Bagdad, waar alleen iets als headbangen al levensgevaarlijk was. Na een bomaanslag op het repetitiehok, en dus de vernietiging van het instrumentarium, vluchtte de band ten slotte toch maar naar Syrië. En later naar Turkije, en nog later naar de Verenigde Staten, waar de bandleden asiel kregen.

In Amerika werd twee jaar geleden met geld uit een crowdfundingsactie een eerste plaat van de band opgenomen: Gilgamesh, genoemd naar de vijfde koning van de stad Uruk, een van de oudste steden uit de geschiedenis, die ergens in het huidige Irak moet hebben gelegen. De plaat is vanwege de bewogen achtergrond natuurlijk al bijzonder en het beluisteren meer dan waard. Bij nummers als The Cost of Everything and the Value of Nothing kun je toch ook niet anders dan een brok in de keel wegslikken.

De plaat Gilgamesh van Acrassicauda is in eigen beheer uitgebracht op Acrassicauda, Inc. Vorig jaar verscheen een eerste videoclip van de band, bij het nummer Rise op YouTube. De Vice-documentaire Heavy Metal in Baghdad van Eddy Moretti en Suroosh Alvi is te zien op YouTube.

Voice of Baceprot

Het Indonesische damestrio Voice of Baceprot, ook wel VoB genaamd, werd in 2014 opgericht in de stad Garut te West-Java na een schoolconcert. De nu 16-jarige meiden hadden zich al jaren in stilte bekwaamd in het spelen van Slipknot- en Metallica-covers en vonden het tijd de kunsten maar eens in de openbaarheid te brengen. En nu gaat Voice of Baceprot het internet over, waarschijnlijk vooral omdat het er bijzonder uitziet: drie piepjonge moslimmeiden die met een hidjab om op gitaren staan te scheuren.

Voice of Baceprot wordt in Indonesië niet echt tegengewerkt, al zijn er inwoners van Garut die vinden dat de meiden beter religieuze muziek zouden kunnen vertolken. De zangeres en gitarist Firdda Kurnia vindt het heel normaal dat zij als moslima en dus met hoofddoek om in een thrashmetalband zit. Het spelen van metal is voor haar een uiting van gelijkwaardigheid, zei zij in een interview met persbureau Reuters. 'Waarom zouden meiden met een hoofddoek geen metalhead kunnen zijn? In onze muziek onderzoeken wij onze creativiteit, en daarbij hoeven wij onze verplichtingen als moslims helemaal niet te verzaken.'

Voice of Baceprot heeft nog geen eigen muziek uitgebracht, maar op YouTube zijn video-opnamen van liveconcerten en tv-optredens te zien.

Blackhearts

In de jaren tachtig ontstond in Noorwegen de sinistere en antireligieuze stroming van de black metal: knerpende en striemende gitaarherrie bij wurgende doodsnoodzang. De wereld is er nog altijd van aan het bijkomen. In de documentaire Blackhearts wordt een aantal fanatieke blackmetalaanhangers gevolgd bij hun voorbereidingen op een reis naar Noorwegen, dat glorieuze oord des verderfs.

Ontroerend is het portret van de Iraniër Sina, de enige blackmetalhead uit Teheran, die in zijn slaapkamer op zijn gitaar zit te rammen onder het goedkeurende oog van zijn ruimdenkende moeder. Sina vertrekt uiteindelijk naar Oslo, waar hij kan spelen met een paar van zijn metalhelden. Die zien Sina uiteraard als dapper metalmonument van doortastende onaangepastheid. Want in Iran heeft Sina het knap lastig, natuurlijk ook vanwege zijn uiterlijk - sluik lang haar, metalshirtje. Hij zou graag in Noorwegen willen blijven, zegt hij in Blackhearts, maar omdat hij vreest dat zijn moeder daardoor in de problemen komt, keert hij toch maar terug. De metal is van levensbelang, maar het welbevinden van zijn moeder is belangrijker.

De documentaire Blackhearts van Fredrik Horn Akselsen en Christian Falch is te koop op dvd en te zien via de streamingdienst van Amazon Prime.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden