Havank herdacht

Ook in de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog kon Nederland al bogen op een rijkgeschakeerde literatuur, maar een échte detective-schrijver hadden we niet....

In Duitsland hadden ze tenminste nog Erich Kästner en zijn Emil und die Detektive, maar hier? Nou ja, wij hadden F.R. Eckmar (Jan de Hartog), Willy Corsari (Wilhelmina Angela Schmidt) en Ivans (mr. J. van Schevichaven), maar zij boden hun lezers toch niet helemaal het verlangde bloedstollende avontuur. Misschien misten we - in de tijd dat Bromsnor hooguit eens een voetbal in beslag hoefde te nemen - de ware misdaad, de Sûreté Nationale, Scotland Yard en de FBI.

Geen wonder dat de eerste detective-schrijver in Nederland met een ruime lezerskring zijn werkterrein buiten Nederland zocht. Zijn speurder was een Fransman, al heette hij De Schaduw, tot op zekere hoogte het alter ego van zijn geestelijke vader, Hans van der Kallen. Net als J.J. Slauerhoff en Simon Vestdijk was deze uit Friesland (Leeuwarden) afkomstig.

Na zijn voortijdige vertrek van het klein-seminarie in Eindhoven was hij in Amsterdam gaan schrijven, gestimuleerd door Telegraaf-redacteur Willem Merckens en Anton van Duinkerken, die toen aan het dagblad De Tijd verbonden was. De laatste gaf hem - naar analogie van Ivans - zijn schrijversnaam: Havank.

De een zijn dood is de ander zijn brood, want toen Ivans op 20 mei 1935 overleed, was er bij de Utrechtse uitgeverij A.W. Bruna plaats voor een opvolger. Op die dag kreeg Van der Kallen een contract voor twee boeken, die Bruna al enige tijd in huis had. Nu bood de uitgeverij hem tweehonderdvijftig gulden per boek en zag de auteur af van alle rechten.

Dat had Havank beter niet kunnen doen, zoals hij ook verder wel wat harder met Abs Bruna, de toenmalige baas van het ooit zo bloeiende bedrijf, had kunnen onderhandelen. Toen hij in 1964 in Leeuwarden, tamelijk verkommerd, vereenzaamd en van de gesel der drankzucht verlost overleed, bleek de schrijver aan zijn zes miljoen verkochte exemplaren niet veel te hebben overgehouden.

In de 'schets' van Havanks leven en werk - biografie is een wat groot woord - die dit weekeinde wordt gepresenteerd, beslaan de contacten tussen Havank en zijn uitgever vele bladzijden. Regelmatig dringt zich aan de lezer het woord 'wurgcontract' op, maar zo ver wil de auteur van deze studie, de gepensioneerde leraar Nederlands J.P.M. Passage, niet gaan. Behoedzaam reageert hij met een: 'Zo dacht de schrijver er in elk geval zelf over.'

Passage heeft in zijn boek de kennis omtrent Van der Kallen die hij in de loop van de jaren verzamelde, mede op grond van gesprekken met Dick Bruna en Havanks weduwe, Cynthia Isobel Trevor van der Kallen-Vickers, gevoegd bij beschrijvingen van de boeken die hij als leraar aan de hbs in Bolsward en het Triniteitslyceum in Haarlem vaak gebruikte om zijn leerlingen in kennis te brengen met 'ouder taalgebruik' en 'het Europese culturele erfgoed', dat Havank zo erudiet door zijn moordverhalen vlocht.

De biografie verschijnt bij de Groningse uitgeverij Passage (de naamsovereenkomst berust op toeval) en moet de 33ste herdenking van Havanks dood, morgen en overmorgen in Dwingelo, extra luister bij zetten.

Uit Havank - Schets van leven en werk (¿ 34,50) rijst de schrijver op als een gekweld man, die liever zijn eigen boeken schreef dan Leslie Charteris (The Saint) voor de firma Bruna te moeten vertalen; een afvallige katholiek, die zichzelf opnieuw tot het ware geloof bekeerde, te veel dronk en bij vrouwen in de smaak viel (mevrouw Bruna hield hem tot het laatst toe de hand boven het hoofd, ook al wilde adjunct-directeur Jaap Romijn van hem af). Een gevoelig man en trouw vriend, die zich - altijd in de ban gebleven van Charles Dickens - zo in zijn fantasie kon verliezen dat hij somwijlen gewoonweg De Schaduw wás.

Willem Kuipers

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden