Hartverscheurend relaas

Petina Gappah verraste in 2009 met een bundel heel uiteenlopende verhalen, An Elegy for Easterly (De danskampioen). In haar eerste roman, The Book of Memory (Het boek van Memory) verruilt ze de miniatuurtjes voor een vertelling boordevol grote thema's, zonder dat dit echt opvalt.


Een jonge vrouw zit in de gevangenis van de Zimbabwaanse hoofdstad Harare. Ze is veroordeeld tot de doodstraf wegens moord op haar weldoener Lloyd; ze wacht een hoger beroep af. Voor een Amerikaanse journaliste, die wil publiceren over haar zaak, en op aandringen van haar advocaat schrijft ze haar relaas op. Ze heet Memory.


Gappah gebruikt deze simpele verhaallijn om terloops sociale taboes en het gewelddadige verleden van het land aan te snijden. Memory is Afrikaanse, maar een albino. Ze vertelt haar herinneringen aan haar jeugd in een zwarte woonwijk, gepest door kinderen en geplaagd door de zon.


Haar ouders verkopen haar aan een blanke man, Lloyd. Memory zal nooit vergeten hoe die een pak bankbiljetten overhandigde, die haar moeder snel in haar bh stak. Ze belandt van het ene moment op het andere uit de armenwijk in de luxe van de blanke minderheid. Het zijn de jaren tachtig, kort na de onafhankelijkheid; Zimbabwe heette tot 1980 Rhodesië en had een blank minderheidsregime en rassenscheiding. Lloyd werkte vroeger echter voor de bevrijdingsbeweging. Hij stuurt het albinomeisje naar een eliteschool; ze gaat daarna in Cambridge studeren.


De afgrijselijke rassenverhoudingen en het bizar bekrompen wereldje van de blanke 'Rhodies' drongen door tot de wereldliteratuur dankzij Doris Lessing, Alexandra Fuller, Dambudzo Marechera, Tsitsi Dangarembga en Chenjerai Hove. Met het perspectief van een albinomeisje in een blank gezin na de onafhankelijkheid geeft de Zimbabwaanse Gappah een nieuwe draai aan deze rijke literaire geschiedenis.


Het boek heeft een plot: hoe stierf Lloyd? Waarom verkochten haar ouders Memory? De historische thema's zijn allemaal nodig om de plot te begrijpen: het traditionele Shona-geloof in de wrekende geesten, homoseksualiteit, de bloedige vrijheidsstrijd, de teleurstelling na de onafhankelijkheid, het hardvochtige gevangenisstelsel, de naderende verkiezingen waarbij de oppositie misschien eindelijk macht krijgt en mogelijk amnestie aan gevangenen geeft.


Maar Gappah houdt streng vast aan de terloopsheid van zulke thema's. Beetje bij beetje onthult Memory het hartverscheurende verhaal van haar indrukwekkende, zorgzame vader, haar waanzinnige moeder en van Lloyd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden