HARTVERSCHEUREND GEKLUNGEL

MAANDAGAVOND toch maar even weggezapt van het rampnieuws op de Nederlandse tv. Even Tagesthemen kijken voor de Duitse reacties op de verkiezingen in Noordrijnland-Westfalen....

Maar er is geen ontsnappen aan. Tweede onderwerp was natuurlijk de catastrofe in Ensjede. Het vreemde was: in tien minuten werd ik vollediger en kritischer geïnformeerd, dan in de drie voorafgaande en twee volgende uren op de Nederlandse televisie.

De Duitse verslaggevers lieten het medeleven van de Twentse bevolking zien en de geschoktheid van de getroffenen. Ze vroegen zich af hoe het zat met het grote aantal vermisten en met de mysteries rond het ontstaan van de ramp. Volgens het ARD-team lag de verklaring voor de hevigheid van de brand in de aanwezigheid van bolletjes magnesium op het terrein van S.E. Fireworks. De brandweer, die dit niet wist, zou de ramp onwillekeurig verergerd hebben, omdat blussen met water magnesium juist tot ontbranding brengt.

Misschien is het niet waar, van dat magnesium. Maar wat me wel verwondert, is het gemak waarmee we ons in Nederland laten afschepen. 'Over het opgeslagen magnesium kan ik niets zeggen', meldt de Enschedese locoburgemeester Helder. Met alle begrip voor de hectische situatie die rondom zo'n megaramp ontstaat: zo'n commentaar is toch te gek voor woorden? Dan zorgt die beste man maar dat ie binnen een uur wél antwoord heeft! De kwestie is belangrijk genoeg. Of moeten we geduldig wachten tot de maandag aangezochte, maar dinsdag pas aan den volke onthulde leden van de Onafhankelijke Onderzoekscommissie klaar zijn met hun werk?

Trouwhartig, volgzaam, om niet te zeggen slaafs hangt heel Nederland, met de media voorop, aan de lippen van burgemeester Mans (goed hè, dat die man elke paar uur een persconferentie geeft, waar hij niets zegt?), locoburgemeester Helder en nog een half dozijn plaatselijke bobo's. Ook Theo Meijer van de enquête-commissie Vliegramp Bijlmermeer is weer niet voor de camera's weg te slaan. Hij is blijkbaar tevreden en mompelt dat naar zijn indruk de aanbevelingen die hij heeft opgesteld naar aanleiding van de ramp met het El-Al vliegtuig in de Bijlmer, worden opgevolgd. O ja? Dan ben ik toch reuze benieuwd op welke aanbevelingen Meijer precies doelt. Het is waar, de gemeente Enschede beschikt, geloof ik, inderdaad over een rampenbestrijdingsplan (een van de suggesties van de Bijlmer-commissie). Maar de vuurwerk-opslagplaats Fireworks was daarin niet opgenomen. Dat was niet nodig, vond de provincie Overijssel.

Vandaar dat de brandweer er zaterdagmiddag op uittrok, zonder zelfs maar te weten dat er in de buurt van het ontstane brandje vuurwerk lag opgetast. Laat staan dat er bij de brandweerlieden enig benul was over de manier waarop het vuurwerk opgeslagen was. Dat valt hen uiteraard niet te verwijten, maar wel de leiding van het brandweerkorps en het gemeente- en provinciebestuur. Het getuigt van een hartverscheurende klungeligheid.

En welke 'lessen voor de toekomst' zijn er uit de Bijlmerramp getrokken voor het identificeren van de slachtoffers en het opsporen van de vermisten? Als ik het goed heb, luidde de kritiek van de onderzoekscommissie dat in de Bijlmer hulpverleners, brandweer en politie elkaar voor de voeten liepen. Het zouden er te véél zijn geweest, en ze werkten wel erg haastig, waardoor sporen konden zijn uitgewist.

Inderdaad, met die haast en de overmaat aan mankracht valt het in Enschede geweldig mee. Het Rampen Identificatie Team is alleen overdag in actie, en verder is er niemand in de directe omgeving van de rampplek. Vandaar waarschijnlijk dat er zondagochtend vijftien doden waren geborgen en tweehonderd mensen werden vermist, en dat dat gisteren nog steeds zo was.

Stel je voor dat er nog overlevenden onder het puin bedolven liggen, iets waar (toegegeven, vage) aanwijzingen voor zijn, zoals vermeend hulpgeroep. Om te voorkomen dat mogelijkerwijs nog meer mensen nodeloos sterven, maar ook om de dodelijke ongerustheid weg te nemen bij mensen wier naasten nog vermist zijn, zou méér haast en méer mankracht geen overbodige luxe zijn.

Die vermaledijde Amsterdamse rampenbestrijders uit 1992 (Van Thijn en Nordholt) gaven absolute prioriteit aan het bergen van de slachtoffers en het identificeren van de vermisten. Inplaats van aan het speuren naar de lading van het vliegtuig, die heel veel later alsnog onschuldig bleek te zijn. Amsterdam publiceerde lijsten met namen van vermisten, zodat die zich, indien in leven, konden melden. Dat werkte.

Uit Enschede komen alleen bezweringen. Over de vermisten ('slechts administratief'). Over gevaarlijke stoffen als magnesium ('kan ik niets over zeggen'). Over de oorzaken van de catastrofe ('wacht op het onderzoek'). En over de trauma's die bij de slachtoffers later nog kunnen ontstaan.

De basis voor zulke trauma's wordt nu gelegd. Door dezelfde regenten die volkomen ten onrechte in het vaderlandse zonnetje worden gezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden