Harteloze, hebzuchtige sovjetpatriot

In de serie Bekroond Europa verschijnen tien boeken die werden onderscheiden met een grote literaire prijs. Deze week nummer 9: Ljoedmila Oelitskaja's Reis naar de zevende hemel (Open Russia Booker Prize, 2001)....

Met haar Reis naar de zevende hemel won Ljoedmila Oelitskaja (1943) in2001 als eerste vrouw de Russische (Smirnoff-) Booker Prize. De roman, diede vorige eeuw beslaat tot ongeveer het midden van de jaren tachtig,vertelt het verhaal van de familie Koekotski, met als centrale figuurPavel.

Deze Pavel, een bevlogen gynaecoloog, redt tijdens de TweedeWereldoorlog op de operatietafel het leven van een jonge vrouw; ze wordenverliefd en trouwen. Hun aanvankelijk gelukkige huwelijk raakt ontwrichtdoor een principiële kwestie: Pavel zet zich in voor de legalisering vanabortus om een einde te maken aan de dikwijls dodelijke abortuspraktijkenvan kwakzalvers, maar volgens zijn vrouw maakt dit hem juist tot eenmoordenaar.

Pavel vlucht in de drank - niet alleen uit verdriet om zijn huwelijk,maar ook om zich te drukken voor publiekelijke verketteringen van inongenade gevallen collega's. Zijn vrouw vindt op haar manier vergetelheid:ze verliest haar geheugen. Hun dochter raakt van hen beiden vervreemd; zegeeft haar veelbelovende wetenschappelijke carrière op als ze beseft datze met het opensnijden van duizenden ratten en het plegen van vivisectiezichzelf als mens kapotmaakt.

Ze vlucht in een bohémienachtig leven, vindt het geluk en moet dat metde dood bekopen. Ze sterft in het kraambed door de incompetentie van deartsen. Als ook Pavel is gestorven, verkommert Jelena, ziek en vervuild,bij een stiefkind van haar dat zich aan het einde van de roman ontpopt alseen harteloze, hebzuchtige sovjetpatriot.

Naast deze gezinsdrama's zijn er de treurige politieke dieptepunten diedirect aan het leven van de Koekotski's en hun vrienden raken: deantisemitische campagne vlak voor Stalins dood (het zogeheten'dokterscomplot') en de desastreuze heerschappij in de biologie van decharlatan Lysenko, die in 1948 de genetica als 'bourgeoispseudo-wetenschap' verbood. Wetenschappers die er anders over dachtenverdwenen in de kampen. Oelitskaja weet waar ze het over heeft. Zestudeerde in 1968 af als biologe in de eerste lichting na hetLysenko-tijdperk.

Liefde en geluk zijn maar kortstondig, zoveel wordt wel duidelijk uitReis naar de zevende hemel. En ze worden niet alleen door het totalitaireregime om zeep geholpen, maar ook door de mensen zelf, die van elkaar horente houden. Sommige van haar personages weet Oelitskaja overtuigend door dedecennia te loodsen, zoals bijvoorbeeld Vasilisa: een nurkse enstrenggelovige vrouw die, voor de revolutie opgegroeid in een klooster, ophaar bescheiden wijze weerstand biedt aan het regime van ongelovigen en deantichrist in de gedaante van de aborteur Pavel. Andere personages lijkenechter meer op een illustratie bij de gekozen thema's en willen maar geenmensen van vlees en bloed worden.

Een ander bezwaar van de roman is de wijdlopigheid ervan, bijvoorbeeldin de vele pagina's die gewijd zijn aan Jelena's geestelijke onttakeling.De eindeloze associaties en visioenen in het brein van de arme vrouw zijndikwijls maar moeilijk te volgen. Maar kennelijk denken de Russische lezersdaar anders over.

Aai Prins

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden