Harry Potter is de held van de mondialisering

Over: zijn de Harry Potter boeken goed voor de kindermoraal of niet?..

Kinderboekenweek of niet: de Nederlandse vertaling van Harry Potter andthe Half-Blood Prince komt pas in november. De Franse vertaling verscheeneen week geleden, op 1 oktober, om middernacht. Ook in Frankrijk was dataanleiding voor het inmiddels gebruikelijke Potter-ritueel: boekhandels 'snachts open, verklede kinderen en tovergedoe. En in de media voor eennieuwe ronde in het debat over de pottermania.

Het Harry-Potterdebat is het gaan heten en het wordt vooral gevoerd inhet Westen. Zijn de boeken van J.K. Rowling over de jonge tovenaarswees dienaar de toverschool Zweinstein gaat goed voor de kindermoraal of juistniet? Dat is de kern van het debat, dat verder allerlei kanten isuitgewaaierd.

Er is de zorg uit christelijke hoek of de jonge geesten niet naar dekwade weg van het occultisme worden gelokt, waardoor een trits christelijkescholen in Nederland niet meedoet aan het thema toveren van dekinderboekenweek. Die kant van het debat hield de Verenigde Staten een tijdlang in zijn greep aan het begin van het Pottertijdperk (het eerste deelkwam in 1997 uit). Hoewel de huidige paus de gelovigen voor de duisterewerking van de Potterverslaving heeft gewaarschuwd, lijkt de controverseinmiddels wat uitgekauwd. Er zijn streng gelovigen die het satanswerkblijven vinden en anderen die Harry als onschuldig vermaak of zelfs alsverborgen christen zien. (Zie de Amerikaanse christelijke sitealopogeticsindex.org)

In Groot-Brittannië en Frankrijk is de meest voorkomende variant vanhet Potter-debat over de kindermoraal: brengt Potter de jongeren weer totlezen van 'echte' literatuur? Na de verschijning van deel zes (in hetEngelse origineel) op 16 juli waren er weer veel recensenten met kritiekop de stijl en de structuur van Rowlings schrijven; gebrek aan diepgangverhuld door haar grote fantasie (dat wel). Aan het begin van de Harry-hypewaren de literatuurcritici blij verrast dat er miljoenen kinderen weer urenmet een boek doorbrachten, maar inmiddels overheerst de vrees dat Potterhen juist van het lezen van 'goede' boeken afhoudt.

Op een discussieforum op de site van het dagblad Le Monde debatterenlezers over de prangende vraag of het te verdragen is dat Harry Potter detoon zet in de wereldlectuur (wat gelezen wordt) dankzij een uitgekiendemarketingstrategie gevoed door een schier onuitputtelijk budget en eenbondje met de filmindustrie, terwijl een literaire reus als Borgesnauwelijks aan de bak komt. Ach, Victor Hugo en Dickens waren in hun tijdtoch ook 'auteurs-entrepreneurs' werpt de een tegen (doelend op hunfeuilletons). 'Ik zelf ben ook ooit via als pulp beschouwde kinderboekentot het lezen van literatuur en filosofie gekomen', schrijft een ander.

Dat debat is aan de jonge Franse Harry-fans begrijpelijkerwijs nietbesteed. Zie hun leuke site poudlard.org. (Poudlard is Zweinstein.) Daarzijn ze opgetogen dat hun site is doorgedrongen tot de kolommen van hetprestigieuze literaire blad Lire. Deze maand prijkt een geschilderd portretvan Potter op het omslag van Lire, en nog wel met de tekst 'Waarom hij deliteratuur goed doet'.

Binnenin staat een heel Harry-dossier, helemaal positief getoonzet.Harry Potter heeft hele volksstammen weer zin in lezen gegeven. Hij heeftFranse scholieren en masse tot het lezen in de Engelse taal gebracht, omdatze niet op de vertalingen konden wachten. Het personage Hermelien heeftalle wijsneuzerige (en daarom vaak geplaagde) meisjes geëmancipeerd; lerenis weer cool. Ook schijnbare mislukkelingen als de voortijdigeschoolverlater Hagrid maken wat van hun leven; 'lezers bevestigen dat Harryhun leven heeft veranderd, dat hij hun de kracht heeft gegeven voorzichzelf op te komen'.

De boekenserie helpt kinderen bij hun opgroeien. Kinderpsychiater BorisCyrulnik legt in een interview uit hoe Harry model staat voor hetoverwinnen van een enorm persoonlijk trauma (de moord op zijn ouders) doorvriendschappen aan te gaan. Dat Rowling zijn beschermers Sirius Zwarts enprofessor Perkamentus laat omkomen, is niet wreed van de schrijfster, maartoont de noodzaak om op eigen benen te gaan staan ('metaforisch je ouderste doden in de adolescentie').

Lire wil maar zeggen: dat zijn toch allemaal effecten die slechts passenbij de Grote Literatuur.

Maar Lire zet nog een reuzenstap verder: Harry is een held voor dewereldvrede, 'Harry Potter is het eerste boek van de mondialisering'. Datduidt niet alleen op de wereldwijde verspreiding tot in China toe. Defilosofe Isabelle Smadja bestudeerde de boeken en vond 'elementen vanuiteenlopende culturen': een multicultureel werk dat voor iederewereldburger wel iets herkenbaars heeft. Lire schrijft: 'Moed, trouw,doorzettingsvermogen, tolerantie: de waarden van Harry Potter zijn die vaneen wereld die al zijn verschillen integreert.'

Harry is niet alleen goed voor de kindermoraal, maar voor de moraal vande hele mensheid als je Lire mag geloven. Hij is het tegengif voor despanningen tussen moslims en christenen. Na de bijbel en de koran is ergeen boek zo invloedrijk geweest, zo wijd verspreid. Wereldwijd zijninmiddels 300 miljoen Potter-boeken in 62 talen over de toonbank gegaan.De Franse uitgever, Gallimard, heeft van deel 6 twee miljoen exemplaren ineerste oplage gedrukt; van de eerdere boeken in het Frans zegt de uitgever17 miljoen stuks te hebben gesleten.

Op de Franse site Krinein.com schrijft Kassad dat Harry Potter al langgeen kinderboek meer is, maar een interpretatie van de actualiteit, destrijd tegen het terrorisme. Toen hij het donkere en sombere Harry Potteren de Halfbloed prins las, was het voor hem onmogelijk geen parallellen tezien met aanslagen in Londen, in dezelfde maand dat het boek verscheen.'Het gaat niet meer simpelweg om Harry of zijn vrienden of Zweinstein, maargewoon over de toekomst van de wereld.'

De Franse vertaling helpt zelf de mondialisering van Harry: ook inandere landen waar veel Frans wordt gelezen, vindt zijn boodschap zo zijnweg. De Marokkaanse krant Le Matin berichtte met spijt dat de boekwinkelsin Marokko niet om middernacht open gingen, maar dat fans tot de ochtendgeduld moesten hebben. Binnen een paar uur hadden winkels in Casablanca al'honderden' exemplaren verkocht. En dat in Marokko, waar een crisis in hetlezen bestaat, waar steeds minder boeken worden verkocht, daar heeft 'detovenaar de juiste goudader weten te vinden, om te verleiden en aan tezetten tot kopen en lezen. En dat is zo geweldig'.

Ja, Harry is de held van de multiculturele mondialisering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden