Hardy ontmaskert de pastorale idylle van Merry Old England

In Ver weg van het stads gewoel ontmaskert Hardy de mythe van Het Goede Oude Engeland. In 1874 al!

Thomas Hardy (1840-1928) was geen luchthartige schrijver. Met de hoofdpersonen in zijn beroemdste werken, The Mayor of Casterbridge, Jude the Obscure en natuurlijk Tess of the d'Urbervilles, loopt het slecht af. Deels als gevolg van hun eigen zwakheden, maar ook en vooral door het blinde lot, een toevallige samenloop van omstandigheden, een dubbeltje dat net de verkeerde kant opvalt en daarmee het verschil tussen geluk en ongeluk, leven en dood bepaalt.

Hardy was sterk beïnvloed door het werk van Charles Darwin en nam al vroeg afstand van het idee dat achter de wereld de organiserende hand van een God schuil ging. Maar pas in zijn latere romans koos hij vol voor de tragedie als vorm om zijn opvattingen gestalte te geven.

De relatief vroege (vierde) roman Far from the Madding Crowd (1874), onlangs in Nederlandse vertaling verschenen als Ver weg van het stadsgewoel, toont een iets minder zwaarmoedige Hardy. Zeker, het boek is doordrenkt van de overtuiging dat de mens wikt en het lot beschikt, maar die boodschap krijgt de lezer aangeboden via wat je een tragikomedie zou kunnen noemen.

Het centrale personage in Ver weg van het stadsgewoel is Bathsheba Everdine, een eigenzinnige en trotse jonge vrouw, die te maken krijgt met drie verschillende aanbidders: de goudeerlijke maar arme landarbeider Gabriel Oak, de wat saaie, oudere landeigenaar William Boldwood en de charmante doch onbetrouwbare sergeant Francis Troy.

Op het eerste gezicht lijkt dit een opzet in de traditie van Jane Austen: een jonge vrouw moet door schade en schande ontdekken dat schone schijn nogal eens bedriegt en kan zo uiteindelijk de juiste levenspartner kiezen. Een roman in die traditie eindigt met een gelukkig huwelijk als logisch eindstation.

Bij Hardy ligt dat anders. Om te beginnen is de onafhankelijke Bathsheba helemaal niet in de markt voor een huwelijk. En als zij, na een grote reeks verwikkelingen, inclusief de nodige sterfgevallen, op de laatste pagina's van het boek dan toch in het huwelijk treedt, zijn Bathsheba en haar echtgenoot getekend door wat er is gebeurd: sadder and wiser. Heel typerend is het zinnetje uit de voorlaatste alinea: 'Bathsheba glimlachte (want zo makkelijk als vroeger lachte ze ziet meer)'.

Anders dan bij Austen en veel Victoriaanse auteurs, is het huwelijk bij Hardy niet de vervulling van een ideaal, maar gewoon een deel van de werkelijkheid: mensen trouwen en dikwijls zijn de gevolgen weinig bemoedigend.

Thomas Hardy

Thomas Hardy (1840-1928) beschouwde zichzelf in de eerste plaats als dichter. Na drie matig succesrijke romans brak hij in 1874 door met Far from the Madding Crowd. Hardy stopte met fictie na verwoestende kritieken op zijn pessimistische roman Jude the Obscure (1895).

Hardy wisselt de dramatische gebeurtenissen in Ver weg van het stadsgewoel af met uitvoerige - voor de moderne lezer wellicht iets te uitvoerige - beschrijvingen van het plattelandsleven. Hij vertelt, met duidelijke affectie, over de gewoonten en tradities van landarbeiders, die veel meer dan de stadsbewoners een band met hun natuurlijke omgeving hebben behouden.

Als bewonderaar van Romantische dichters als Wordsworth zag Hardy de teloorgang van het plattelandsleven ten gevolge van de toenemende industrialisatie met lede ogen aan.

Tegelijkertijd is de titel van zijn roman sterk ironisch. 'Far from the Madding Crowd' is een citaat uit het befaamde gedicht Elegy Written on a Country Churchyard (1751) van Thomas Gray. Maar waar Gray de vredige rust van het platteland bezingt, schetst Hardy een wereld vol ontrouw, opportunisme en eigenwaan.

Ver weg van het stadsgewoel is de eerste van Hardy's zogeheten 'Wessex novels', gesitueerd in een semi-fictief gebied dat grofweg de graafschappen Dorset, Wiltshire en Somerset omvat en zich thans trots 'Hardy Country' noemt. Het is een wereld waarin de pastorale idylle van Merry Old England wreed wordt ontmaskerd.

Toen al.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden