InterviewHans Aarsman

Hans Aarsman: ‘Als ik een foto bekijk, gebruik ik de methode-Sherlock Holmes’

Wat zijn dit voor vragen? Naar aanleiding van het verschijnen van zijn nieuwe bundel De ene die alles ziet acht dilemma’s voor ‘fotodetective’ Hans Aarsman.

Ik zie ik zie of Wat jij niet ziet of De ene die alles ziet?

‘De drie bundels van de Aarsman Collectie. Zeventien jaar geleden stond de eerste aflevering in de krant. Misschien merk je het niet als lezer, maar ik zie tegenwoordig meer op foto’s en ik leg beter verbanden. Het zal de leeftijd zijn. Ik ben er beter in geworden.

‘Ik totaal doe ik er drie dagen over, inclusief het schrijven. Het begint met het zoeken naar een geschikte foto. Dat kost een dag, of twee. Ik gooi een mapje vol met een stuk of twintig foto’s. Daar moet dé foto tussen zitten. Het is altijd worstelen, maar na een tijdje weet ik weer dat ik gewoon voor de foto moet kiezen die me het meeste doet. Daarna ga ik op internet op zoek naar informatie. De kunst is om vragen te stellen. Dat doe je op basis van kennis. Ik moet de foto in en er net zo lang tegenaan blijven stuiteren tot hij opengaat. Dat is de kick van die rubriek.

‘Het verveelt me na al die jaren nog steeds niet. Ik ben iemand die na twee jaar altijd ergens de brui aan geeft, maar dit doe ik al zeventien jaar. Ik hou van uitzoeken en ik ben nieuwsgierig. Dit past precies bij mij.’

Hans Aarsman Beeld Frank Ruiter
Hans AarsmanBeeld Frank Ruiter

Seks, sensatie of socialisme?

Nieuwe Revu! Daar ben ik begonnen als fotograaf. Seks, sensatie en socialisme was de formule van het blad. Dat betekende een halfnaakte vrouw op de cover en wat naakt binnen in het blad, een paar sensationele stukken en wat verhalen met een hoog sociaal-democratisch gehalte. Bij die stukken maakte ik de foto’s.

‘Ik vond het ingewikkeld. Journalistiek vind ik ingewikkeld, en fotografie sowieso ook. Met foto’s kun je iets laten zien. Maar wat er voortdurend gebeurt is dat aan foto’s een esthetische draai wordt gegeven. Het moet móói zijn. Anders is de foto niet goed. Daar botste ik altijd tegenaan. Want daar gáát het niet om, het gaat erom wat er te zien is.

‘Over fotografie wordt veel te dik gedaan. Het is alsof je door een muze moet zijn beroerd om een goede foto te maken, terwijl het vooral gaat om toeval en tegenwoordigheid van geest. De fotografie wordt op een podium gehesen en de schoonheid van het toeval gaat verloren. Alles wordt bedacht, gladgestreken.

‘Daarom ben ik er ook mee opgehouden, in 1994. Dat kwam ook doordat ik de verhalen van Sherlock Holmes had ontdekt. Het was feest.’

Sherlock Holmes of Hercule Poirot?

‘Nee nee, het is echt Sherlock Holmes. Vooral omdat de schrijver, Arthur Conan Doyle, zo veel inzichten biedt over detecteren en het ontwikkelen van gedachten. Ik was al gestopt met fotograferen toen ik voor het eerst een verhaal over Holmes las. Misschien kan ik er iets mee, dacht ik, misschien levert het wat op als ik zo naar fotografie ga kijken. Dat was het begin, ik werd fotodetective.

‘Als ik een foto bekijk, gebruik ik de methode-Holmes: eerst gegevens verzamelen, daarna een theorie formuleren. Op basis van die theorie en die gegevens ga ik op zoek naar nieuwe data. Holmes weet heel veel. Daarnaast was hij meedogenloos, dat ben ik niet. Eigenlijk is hij een autist, net zoals bijvoorbeeld die vrouw in de tv-serie The Bridge. Geen land mee te bezeilen, maar wel om van te houden.’

Lindeman of Aarsman?

‘Lindeman? Wie is dat? De hoofdpersoon in mijn roman? Lindeman? Is dat zo? Heet hij niet gewoon Aarsman? Wat gek. In Twee hoofden, één kussen is Lindeman mijn alter ego. Ik was door uitgeverij Van Gennep gevraagd een roman te schrijven. Ik liep in die tijd met mijn ziel onder mijn arm, ik was gestopt met fotograferen en mijn fotoboek Aarsman’s Amsterdam was net uitgekomen.

‘Ik heb een jaar aan de roman gewerkt en me nooit afgevraagd of ik het wel kon. Toen de roman uitkwam, wist ik één ding zeker: dit was niks voor mij. Ik ben er onmiddellijk mee opgehouden.’

Amsterdam-West of Amsterdam-Oost?

‘Ik probeer een brug in Amsterdam-West vernoemd te krijgen naar mijn moeder. Mijn vader zat in het verzet, door verraad werd hij opgepakt. Hij zou worden geëxecuteerd. Toen mijn moeder probeerde hem eruit te krijgen, kreeg ze veel tegenwerking van het verzet. Na de oorlog bleek dat de verrader binnen het verzet in de luwte werd gehouden. Mijn moeder is vast niet de enige vaderlandslievende echtgenote die na de oorlog met onverwerkte angsten en teleurstellingen bleef zitten.

‘Mijn vader zat in een gewapende groep. Journalisten van Vrij Nederland hebben het allemaal uitgezocht. Het stuk werd in 2018 gepubliceerd, sindsdien ben ik weer erg met het verleden bezig. Dom, het verleden moet je achter je laten.

‘Ken je dat, dat je door de stad fietst en denkt: o ja, daar heb ik nog met een vrouw gevreeën? Met wie het nooit wat is geworden? Dat mensen omkijken omdat jij heel hard ‘o nee!’ roept? Ik heb veel stomme dingen gedaan, daar wil ik niet constant aan worden herinnerd.

‘In Amsterdam-West liggen te veel herinneringen. Ik heb niet zo’n nare jeugd gehad hoor, maar echt vrolijk was het ook niet. De sfeer in het gezin en de schaduw van de oorlog beïnvloeden een kind natuurlijk. Maar hoe precies, dat weet ik niet. Mijn ouders waren liefdevolle, zwaar katholieke mensen met beperkingen. En ze waren streng.’

Hans Aarsman, Hans Samsom, Hans Eijkelboom, Hans Wolf of Hans van der Meer?

‘Dit is een pentalemma. Het zijn allemaal fotografen. Ik heb ze bij elkaar gebracht. Jaren geleden werd er een prijs vernoemd naar Paul Huf, de Grote Paul heette die prijs. Verschrikkelijk. Hans van der Meer en ik bedachten uit protest een andere prijs: de Kleine Hans. Later sloten de andere Hansen zich bij ons aan.

‘We eren fotografie die alles dankt aan toeval en de nederigheid. In 2017 wonnen Mirjam Beerman en Hans van der Klis. Ze hadden hun zoontje verloren aan een dodelijke ziekte. Op Ibiza hadden ze vaak in een gele Ford Ka gereden. Na een operatie van hun zoontje zagen ze een gele Ford Ka op het parkeerterrein van het ziekenhuis staan. Ze dachten dat het een teken was, dat het goed zou komen. Ze bleven gele Ford Ka’s fotograferen. Het ging mis, het zoontje stierf.

‘Na een tijdje begonnen ze weer gele Ford Ka’s te fotograferen. Ze hebben ook een Instagramaccount. Ik vind dat zo’n mooi gebruik van fotografie. Het leven kan shit zijn, maar er is iets om troost uit te halen, desnoods een gele Ford Ka. Veel van de foto’s zijn snel gemaakt vanuit de auto. Er zijn mensen die de foto’s niet mooi vinden. Maar het mooie is juist dat het echt ergens over gaat. Dat is de schoonheid.’

‘Omvang van haar boezem’ of ‘welvingen van haar heupen’?

‘O! Dit gaat over die aflevering in de Aarsman Collectie met Kyrsten Sinema, de Democratische senator. Opzij maakte bezwaar tegen de manier waarop ik over haar had geschreven, dat vonden ze seksistisch. Ik vind het ook verwerpelijk als vrouwen op hun uiterlijk worden beoordeeld en daaraan kwalificaties worden verbonden. Maar in dit geval ging het over vicepresident Mike Pence, een benepen en preuts mannetje.

‘Je zag op die foto dat zij hem aan het verleiden was, alles wees erop. Ze lokt hem uit de tent. Verleidelijkheid is toch ook een wapen van vrouwen? Waarom zou je dat niet mogen beschrijven? Opzij vond dat ik best een andere foto van haar had kunnen bespreken. Nou, nee! Want daar zit dat verhaal niet in.

‘Ik begrijp wel dat ze in feministische hoek zo nu en dan een beetje doorschieten. Dat hoort erbij. Maar mijn visie is totaal egalitair, ik ben niet het kwaad. Ze schieten op de verkeerde, het echte schorem zit elders. Intussen zitten wij elkaar de maat te nemen. Dat is zó links.’

Afwasmachine of afwasborstel?

‘Als je met mensen iets wilt bespreken, kun je dat het best tijdens de afwas doen. Bij gevoelige gespreksthema’s hoef je elkaar dan niet voortdurend aan te kijken. Sinds de komst van de afwasmachine moet je aan een tafeltje gaan zitten om te praten. Een afwasmachine zorgt voor vooruitgang en gemak, zou je denken, maar eigenlijk wordt het leven er dus ingewikkelder door.

‘Daarom heb ik nooit een afwasmachine gehad, tot mijn laatste verhuizing. In de keuken zat al een afwasmachine.’ Hard lachend: ‘Toch wel lekker hoor, een afwasmachine.’

Hans Aarsman: De ene die alles ziet, de Aarsman Collectie 2014-2021.

Uitgeverij Podium; 224 pagina’s; € 25,00.

Hans Aarsman

1951 Op 27 december geboren in Amsterdam

1970-1980 Studie biochemie en Nederlands aan de UvA

1980-1994 Fotografeert voor onder meer Nieuwe Revu, Skrien, De Groene Amsterdammer, de Volkskrant en Trouw

1989 Fotoboek Hollandse taferelen

1993 Fotoboek Aarsman’s Amsterdam

1993 Maria Austria-prijs

1995 Twee hoofden, één kussen (roman)

2004 -heden De Aarsman Collectie in de Volkskrant

2012 Essaybundel De fotodetective

2012 Theatershow De Aarsman Projectie

2017 Theatershow Precies Andersom

2020 Theatershow Dokter Aarsman

Hans Aarsman heeft een relatie en woont in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden