Recensie Twents drama

Hanna van Hendrik ontwikkelt zich tot ijzersterk drama met mooie mix van intieme en uitbundige scènes ★★★★☆

De theatervoorstelling Hanna van Hendrik toont de opkomst van de moderne veeteelt aan de hand van het persoonlijke verhaal van boerin Hanna. 

Het is een indrukwekkend en ook ontroerend slot, als boerin Hanna aan het eind van de voorstelling Hanna van Hendrik afscheid moet nemen van haar koeien. Ze heeft het hoofd niet boven water kunnen houden, de boel is verkocht, de koeien worden in veewagens afgevoerd. Hanna kent ze bij naam: Gerda 33, Ida 59 enzovoort. Uiteindelijk blijft er eentje behouden omdat een aardige buurman het dier wil kopen. Juist op dat moment prikken de tranen achter de ogen, vooral ook omdat een van de koeien die vrachtwagen helemaal niet in wil en daar met zachte dwang naartoe wordt geloodst. Gelukkig is het maar een toneelstuk.

Verteller Naomi van der Linden en actrice Johanna ter Steege voor de boerderij Beeld Ben van Duin

Dit slotdeel van Hanna van Hendrik speelt zich af in het voorjaar van 1972, ergens in Twente. Een tijd waarin de boeren kennelijk nog wisten hoe hun vee heette, en er nog nauwelijks sprake was van megastallen en een vleesindustrie met miljoenen naamloze dieren. Maar in die tijd al werd de basis gelegd voor hoe veeteelt er nu in Nederland uitziet: eindeloze rijen megastallen vol dieren die nooit het daglicht zullen zien. Dieren zijn industrie geworden, slachthuizen de moderne exportcentra.

Die ontwikkeling wordt in deze locatievoorstelling, opgevoerd in een enorme hangar op Vliegveld Twenthe bij Enschede, helder aan de kaak gesteld aan de hand van het persoonlijke verhaal van boerin en alleenstaande moeder Hanna. Ruilverkaveling, schaalvergroting, boterberg, melkplas, mestoverschot: Hanna krijgt er allemaal ongewild mee te maken, en gaat er uiteindelijk aan onderdoor. Althans als boerin, niet als vrouw, daarvoor is ze te sterk.

Voor het zover is, ontrolt Hanna van Hendrik zich als een drieluik waarin we met allerlei tijdsprongen (van heden naar verleden, naar toekomst) met haar meeleven. Het eerste deel ontwikkelt zich nogal traag als een soort streekroman in theatersetting, met veel aandacht voor folklore en boerengebruiken, en iets te veel zijlijnen. Maar na de pauze, als het publiek zich heeft verplaatst van het erf naar de zit- en slaapkamers, wordt het drama ijzersterk. Dan neemt de fantasie het over van het realisme, zijn er bijzondere theatrale vondsten en een mooie mix van intieme en uitbundige scènes. Er wordt getrouwd, gerouwd, gehuild, liefgehad en ruziegemaakt.

Hanna van Hendrik 

Theater

Van Bouke Oldenhof (script), Johanna ter Steege (idee & concept), Liesbeth Coltof (regie) en Her Majesty (muziek). 

8/6, Hangar 11, Vliegveld Twenthe, Enschede. Daar t/m 21/7.

Het was actrice Johanna ter Steege die met het idee voor dit locatietheater kwam. Zelf afkomstig uit Twente en bekend met de boerenstand, speelt zij ook Hanna en dat doet ze voortreffelijk. Niet alleen omdat ze het lokale dialect uitstekend beheerst (dat Twents is voor iedereen trouwens goed te volgen) maar ze is zeer overtuigend boos, betrokken, soms twijfelend, en altijd maar doorzetten. Moeiteloos schakelt ze ook tussen de diverse leeftijden. Als jonge vrouw ontmoet ze Hendrik (Huub Stapel, met blonde pruik), trouwt met hem maar verliest hem weer na een dodelijk ongeluk in de stal. Daarna moet ze verder met een opstandige puberdochter, een zoon die een lichte beperking heeft en al haar koeien.

Huub Stapel als Hendrik Beeld Annemieke van der Togt

In het script van Bouke Oldenhof en onder de regie van Liesbeth Coltof wordt van alles van stal gehaald (inclusief Jeanne 2, Meta 85 en Violette 7) om van deze voorstelling ook echt een spektakel te maken, zonder dat de inhoud daaronder lijdt. We zien balletmeisjes, katholieke processies, een prachtig zingend vrouwenkoor, stoere Twentse motorboys, er komen een tractor, een Fiat 500 en veewagens oprijden. Bovendien is het een vondst om het musicaltalent Naomi van der Linden (die vorig jaar doorbrak in The Color Purple) de rol van verteller te geven. Zij praat de scènes aan elkaar en zingt de sterren van de hemel. Het hoge muzikale niveau komt zeker ook voor rekening van de mannen van Her Majesty, die mooi poëtische, soms rockende Nederpop spelen en zingen. Liedjes als Hart van mijn heden en Kind van mijn kind zijn juweeltjes.

Ronduit indrukwekkend is de verbeelding van de boerenopstand in Tubbergen, die in 1971 behoorlijk uit de hand liep. Dan ontstijgt Hanna van Hendrik het regionale karakter van deze Twentse heimat en wordt het een groots drama over mensen in de verdrukking en een falende overheid. Hanna zal doorgaan, maar met haar koeien loopt het slechter af.

Populaire theaterkoeien

Toeval of niet: levende koeien zijn populair in het theater deze zomer. Op dit moment toert de voorstelling Stallerhof door het land, die in diverse koeienstallen wordt gespeeld. In dit naargeestige Duitse plattelandsdrama van Franz Xaver Kroetz valt een te jong meisje in verkeerde handen. Ook de succesvolle productie Maalkop van Peergroup is nu op tournee, een voorstelling over de benarde positie van boeren én hun dieren. Daarin gaat acteur Fabian Jansen in dialoog met een echte koe; zijn tegenspeler is Martje 160. Maar eerlijk is eerlijk: het was Ivo van Hove die de aantrekkelijkheid van de koe als podiumbeest ontdekte in de voorstelling Het begeren onder de olmen van Eugene O’Neill, die hij in 1992 maakte bij Het Zuidelijk Toneel. Daar stonden destijds acht roodbonte koeien op stal, in een verstikkend boerendrama met Gerard Thoolen in de hoofdrol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden