Halsbrekende toeren en een monoloog over 'generatie X'

Op de Circusdriedaagse in Rotterdam staan jonge circusmakers met een verhaal

Ja, jonge circusmakers doen knappe kunstjes, maar ze hebben vooral een verhaal. Dat vertellen ze komend weekend op de Circusdriedaagse in Rotterdam.

Not Somewhere Else van Monki. Foto Foto Ola Glimaker

Is het acrobatiek? Is het theater? Is het circus? In 2014 verraste Monki met zijn afstudeeract. Moeiteloos had hij bij de vierjarige circusopleiding aan kunsthogeschool Codarts in Rotterdam zijn diploma kunnen halen met halsbrekende toeren tussen twee 'Chinese poles' van 6 meter hoog. Maar nee, springend en buitelend bracht hij intussen een monoloog over zijn 'generatie X'.

Drie jaar lang heeft Monki, echte naam Benjamin Kuitenbrouwer (29), geschaafd aan een volwaardige voorstelling van een uur. De première was vorige maand in theater Korzo in Den Haag, zondagmiddag 19 november is Not Somewhere Else te zien tijdens de Circusdriedaagse van het Maaspodium in Rotterdam. 'Double pole acrobatiek gemixt met video, spoken word, live muziek en een vleugje gekte', zo luidt de pr-tekst. 'Het is mijn persoonlijke vorm van circus geworden', zegt Monki zelf.

Opkomende genres

Het nieuwe circus is 'een van de meest opkomende genres van dit moment', zegt Jolanda Spoel, programmeur van het Maaspodium. 'Vijf jaar geleden begonnen we met de Circusdriedaagse. Door clustering van voorstellingen konden we publiek en publiciteit genereren. Inmiddels programmeren we zonder al te veel risico's ook nieuwe circusvoorstellingen in de rest van het seizoen.'

Het jonge genre gaat volgens Spoel 'het trucje voorbij'. Een traditionele circusact bouwt in moeilijkheidsgraad op: 'Trucje, applaus, een moeilijker kunstje, applaus, dan de grootste act en het grootste applaus. In het nieuwe circus gaat het ook over inhoud, vertelvormen, vertelkracht en wordt het trucje juist soms lang uitgesteld.'

Het nieuwe circus krijgt steeds meer aandacht. In mei 2018 is in Rotterdam de zesde editie van het Circusstad Festival, in oktober 2018 is in Tilburg het tweejaarlijkse Festival Circolo, dat de trends en ontwikkelingen in het (inter)nationale circus laat zien. In Den Haag organiseert theater Korzo twee keer per jaar het festival Cirque Mania.

Loodzwaar 

De Circusdriedaagse in Maaspodium Rotterdam (17-19 november) begint vrijdag met As heavy as it goes van Circus Katoen. Het is een zéér fysieke voorstelling over twee mensen met achttien loodzware zakken. Zaterdag belooft circuswerkplaats Boost 'surrealistisch circus in een pop-up decor, vol acrobatische trucs, illusie en dans'. Zondag treedt Monki op met Not Somewhere Else.

Openbaring

'Ik heb het genre een jaar of drie geleden bij toeval ontdekt', zegt Daphne van Iperen, programmeur bij Korzo. 'Ik zag een voorstelling van Circuswerkplaats Boost in Amsterdam. Een openbaring, want ik had nog een vrij traditioneel beeld van het circus.'

Bij de circusopleidingen in Tilburg en Rotterdam studeren elk jaar in totaal dertig artiesten af. Sommigen blinken uit in één discipline en één act die ze aan de wereld willen laten zien, aldus Van Iperen. 'Dat is natuurlijk prima, maar als ik iemand met zeven of acht ballen zie jongleren, denk ik onwillekeurig: waarom dan niet met negen ballen? Je raakt verwend.'

Anderen 'hebben wat te vertellen aan de wereld', zegt Van Iperen. 'Ik zoek voorstellingen met een rode draad, niet naar een act waar het ene trucje op het ander volgt. Het gaat erom dat die trucs, hoe knap ook, een functie hebben.'

Trouw

Het valt Jolanda Spoel van het Maaspodium in Rotterdam op hoe trouw de circusgangers zijn. 'Veel meer dan het dans- en theaterpubliek. Mensen zijn bereid ver te reizen om iets nieuws te ontdekken. Circusmakers gaan ook veel massaler naar elkaar kijken.'

Maar circustheater is in Nederland niet de gemakkelijkste weg, zegt Monki. 'In het buitenland zijn ze veel verder. Zo ben ik in Frankrijk bezig met een ander project, het Collectif Sous le Manteau. Zonder arrogant over te willen komen, voel ik me bijna een pionier in eigen land.'

Nee, de circusschool betekent niet automatisch dat je 'iets met dieren' wil doen of bij Cirque du Soleil in dienst wil, moet Monki vaak uitleggen. Wel is zijn eerste grote voorstelling clownesk en humoristisch. 'Zeker niet zwaarmoedig. De fantasie van het circus geeft het een vleugje waanzin.'