AnalyseCoronagriezelen

Halloween vieren we dit jaar voor de buis: wat is toch de aantrekkingskracht van enge films?

Zaterdag is het Halloween maar door de aangescherpte coronamaatregelen zit trick or treating er niet in dit jaar. De fanatieke halloweenvierder zal het moeten stellen met een avondje griezelen voor de buis. Wat verklaart de populariteit van horror?

Tientallen Nederlandse bioscopen organiseerden voorgaande jaren de Halloween Horrorshow.Beeld ANP

Als grote delen van de wereld niet midden in de tweede golf van een pandemie hadden gezeten, dan was er dit weekend een hoop te doen geweest: feestjes in griezelthema en langs de deuren om zoetigheid op te halen. De van oorsprong Keltische viering van Allerheiligenavond heeft vanuit de Verenigde Staten haar weg teruggevonden naar Europa en neemt ook in Nederland in populariteit toe. Door de gedeeltelijke lockdown valt er dit jaar echter weinig te kiezen voor griezelfans: onder een dekentje op de bank met een goede horrorfilm is zo’n beetje de enige optie.

Waarom genieten mensen zo van dit bloedstollende genre? Een voor de hand liggende verklaring is de adrenaline die vrijkomt als mensen angst ervaren. Sommige mensen vinden zo’n adrenaline kick prettig. Net als een achtbaan is een horrorfilm een manier om die angst op te wekken, terwijl je weet dat je veilig bent.

Volgens filosoof en historicus Dimitri Goossens, die in september promoveerde op de impact van choquerende beelden in de kunst, zit de aantrekkingskracht van horror vooral in onze dubbele verhouding tot de dood. ‘De dood is een thema dat ons sinds mensenheugenis zowel afschrikt als aantrekt. Aan de ene kant is de dood confronterend: het behelst het einde van ons aardse leven. Maar met de dood gaat de mens ook op in de eeuwigheid en die eeuwigheid fascineert.’

De spanning tussen het besef dat we kwetsbare wezens zijn en onze hang naar de eeuwigheid, komt in horror heel duidelijk terug. ‘In horrorfilms ligt de dood constant op de loer. Tegelijk beantwoordt horror onze fascinatie voor de eeuwigheid met het thema van onsterfelijkheid: zombies, vampiers - in veel horrorfilms komt er iets of iemand terug uit de dood.’

Veilige doodsangst

Filmmaker en programmeur Jan Doense, ook wel bekend als Mr. Horror, onderschrijft het inzicht van Goossens. ‘Horror confronteert je op een veilige manier met je doodsangst. Iedereen heeft die angst. Daarom spreekt het waarschijnlijk zo veel mensen aan.’

Hoewel er nog steeds veel goed doorbloede horrorfilms gemaakt worden, is het idee dat horror altijd gewelddadig is volgens Doense al een tijd achterhaald. ‘Horror is, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, een breed genre. Je hebt natuurlijk wel horrorfilms van het type ‘van dik hout zaagt men planken’. Dan moet het vooral smerig zijn. Maar in de afgelopen twintig jaar zijn horrorfilms in opkomst waarbij geen druppel bloed vloeit – die volledig werken op suspense.’

Doense noemt het voorbeeld van The Witch, waarin een puriteinse familie in het New-England van de zeventiende eeuw geteisterd wordt door een boosaardige kracht in het bos. ‘Er gebeurt uiteindelijk niet veel. Het is vooral de dreigende atmosfeer die akelig is.’

Dat is dan ook waar een goede horrorfilm zich mee onderscheidt, volgens Goossens. ‘De kwaliteit van een horrorfilm laat zich niet uitdrukken in liters bloed.’ Volgens de Vlaming is een goede horrorfilm, net als een filosoof, vooral een lastpost voor de onbezorgde mens. Horror bevraagt de categorieën en betekenissen die wij aan de alledaagse wereld rondom ons heen geven.

‘Wij denken bijvoorbeeld dat ons huis een veilige plaats is, of dat kinderen onschuldig zijn. Horrorfilms zetten dat soort vanzelfsprekendheden op de tocht. Is je huis wel zo veilig als je denkt? Zijn kinderen wel zo onschuldig? Een goede horror perverteert onze categorieën en dompelt ons onder in het besef dat we als mens altijd thuisloos zijn in deze wereld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden