Recensie Instinct

Halina Reijns regiedebuut knettert en intrigeert ★★★★☆

Het regiedebuut van Halina Reijn, Instinct, is zelfverzekerd, intrigerend en knap opgebouwd. In de ingehouden scènes acteren Carice van Houten en Marwan Kenzari huiveringwekkend goed.

Marwan Kenzari en Carice van Houten in Instinct.

Al jaren verkondigde actrice Halina Reijn (1975) dat ze ooit wilde gaan regisseren. ‘Als toneelspeler borduur je altijd voort op het hersenspinsel van iemand anders’, zei ze in 2001 in een interview met De Filmkrant. ‘Ik zou ook wel eens een idee van de grond af willen opbouwen.’

Het heeft even geduurd, maar met Instinct heeft Reijn een idee gevonden dat haar past als een handschoen. Haar debuut als regisseur is zelfverzekerd, intrigerend en knap opgebouwd. Instinct gaat over het grijze gebied tussen liefde en erotische aantrekkingskracht. Hoe kan het dat we soms zo snakken naar iets dat slecht voor ons is?

Nicoline (Carice van Houten) werkt als psycholoog in een tbs-kliniek. Zij moet inschatten of de voor gewelddadige verkrachtingen veroordeelde Idris (Marwan Kenzari) toe is aan onbegeleid verlof. Zo op het oog doet Idris alles goed; de andere therapeuten heeft hij al in zijn zak. Nicoline, die nieuw is in de instelling, aarzelt. Ze denkt dat hij de boel belazert, maar blijkt ook niet immuun voor zijn verleidingstactieken.

Reijn schreef het scenario samen met Esther Gerritsen, auteur van romans als Dorst (vorig jaar verfilmd) en Roxy. Gerritsen weet wel raad met wrange situaties en onvoorspelbaar gedrag. Vooral de dialogen in Instinct zijn sterk: springerig en stekelig ontwijken ze altijd net de hamvraag. Dat geldt ook voor de psychologische kwesties die de film opwerpt. Eenvoudige antwoorden geeft het scenario niet. Het moet wel een beetje ongemakkelijk blijven.

En ongemakkelijk blijft het, op bijna feestelijke wijze – de vonken spatten er vanaf. Nicoline, op het eerste gezicht een professionele, ordelijke vrouw, blijkt al gauw een minder rationele kant te hebben. Er is iets met haar, met haar verleden wellicht. Er is ook iets met haar moeder. Overdreven lief is die.

Over Idris’ verleden bestaat een uitgebreid dossier, naar dat van Nicoline blijft het gissen. Instinct geeft de kijker precies voldoende informatie om het spannend te houden; nooit stapt Reijn in de val te veel voor haar publiek te willen invullen. Dat zou de spanning halen uit het kat-en-muisspel tussen therapeut en cliënt.

Tot het einde blijft Instinct voor meerdere interpretaties vatbaar. Dat is knap voor een verder eenvoudig opgezette, in korte tijd gefilmde psychologische thriller. Met een beperkt aantal personages en onopvallende locaties leunt de film sterk op het acteerwerk. Van Houten en Kenzari, allebei internationaal doorgebroken, stellen niet teleur: Instinct is een showcase van hun kunnen. Het knettert geregeld, maar vooral in de meer terughoudende scènes zijn ze huiveringwekkend goed.

Ook in technisch opzicht omringde Reijn zich met Nederlands toptalent. Cameraman Jasper Wolf, editor Job ter Burg, componist Ella van der Woude en geluidsontwerper Michel Schöpping laten Instinct  zinderen, ook wanneer er ogenschijnlijk niet veel gebeurt. Juist dan zijn er aanknopingspunten te vinden voor Nicolines gedrag.

Een enkele keer wordt de symboliek wat zwaar (de zwarte hond, het onschuldige witte konijn), maar over de hele linie houdt Reijn haar film perfect in balans. In een elegant keerpunt nemen Nicoline en Idris elkaars plaats in, allebei gekleed in wit T-shirt en jeans, om daarna hun gevecht weer te vervolgen. Het is een treurige maar mooie strijd, een geïmproviseerde dans tussen twee beschadigde zielen.

Instinct

Drama

★★★★☆

Regie Halina Reijn.

Met Carice van Houten, Marwan Kenzari, Marie-Mae van Zuilen, Ariane Schluter, Betty Schuurman.

98 min., vanaf 3/10 in de bioscoop, vanaf 27/9 op het Nederlands Film Festival.

Lees ook:

Halina Reijns regiedebuut Instinct opent het Nederlands Film Festival. De Amerikaanse critici lopen al weg met haar psychologische thriller.  ‘Nederland is mijn nest, mijn thuis – het allerbelangrijkste. Maar in Amerika hebben ze geen idee wie ik ben, dat is óók fijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden