Haat is een blonde vrouw met een peinzend gezicht, als we rechtse twitteraars moeten geloven

Loes Reijmer werpt in deze rubriek een blik op onlinecultuur.

'Zo ziet haat er dus uit', twitterde Geert Wilders afgelopen zaterdag. Het woordje 'dus' is prachtig. Juist van een politicus als Wilders zou je verwachten dat hij al wel een tijdje een beeld heeft bij het woord 'haat'. Iets met baarden waarschijnlijk. Of anders wel de afschuwelijke bedreigingen die hij sinds jaar en dag in zijn digitale postvak aantreft. Maar nee, vorig weekend was hij er blijkbaar pas uit. Haat is een blonde vrouw met een peinzend gezicht, een beetje zoals de kandidaten in De Slimste Mens die zich pas in de puzzelronde realiseren dat ze hun bril thuis hebben laten liggen.

Het ging om een foto van Kajsa Ollongren, vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken. In een lezing had zij het populisme van Thierry Baudet een bedreiging voor de kernwaarden van Nederland genoemd. Op Twitter werd meteen de foto van een doodgeschoten Pim Fortuyn van stal gehaald (demonisering!), maar nog vaker ging het gezicht van Ollongren rond.

Niet alleen Wilders zag daarin na wat eendimensionale foto-exegese het ultieme bewijs van haatdragendheid, ook talloze andere rechtse twitteraars. 'Wat een door haat verwrongen arrogante kop heeft dat mens toch', luidde het bijschrift dan. Iemand had zelfs de moeite genomen om een foto van de minister te bewerken zodat die haar mond gevaarlijk opensperde en dan weer dicht deed. 'The real face of Ollongren', beloofde de tweet - toch vreemd voor een bewerkte foto. Steeds weer diezelfde woorden: haat, heks, bitch. Nederland zou ten onder gaan aan genderneutraalheid, maar met het genderneutrale schelden schiet het nog niet echt op.

Het ging louter over haar voorkomen en nooit over wat de minister nou eigenlijk had gezegd. Een hulpelozere houding is er eigenlijk niet, maar het wonderlijke is dat het wel machtig lijkt te voelen. Links deed hetzelfde met beelden van het echtpaar Trump die vorig jaar onder #savemelania rondgingen. De onhandige omgang tussen de twee maakte Melania tot progressieve hoop in bange dagen: kijk dan, zij haat hem ook! Paniek en politieke chaos werden zo teruggebracht tot iets behapbaars, namelijk een slecht huwelijk.

'We analyseren niet langer hoe politici zich uiten, we uiten onszelf ook via hen', zei New York Times-journaliste Amanda Hess vorig jaar in een video over politieke memes - foto's, video's en gifjes die zich los van de oorspronkelijke context snel online verspreiden. De Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 vormden het slagveld waarop een veelkleurige meme-oorlog werd uitgevochten. 'Memes kunnen bijna elke positie aannemen en daarom is het makkelijker dan ooit om beelden van politici te nemen en die voor eigen doeleinden in te zetten', analyseerde Hess. Een willekeurig moment kan geboetseerd worden tot iets illustratiefs - of in elk geval de suggestie daarvan.

De tweet van Geert Wilders met de foto van minister Kajsa Ollongren. Wilders en andere rechtse twitteraars zien in haar gezicht het ultieme bewijs van haatdragendheid.

Voorheen moesten politici ervoor waken een blunder te maken. Maar waarom zou je als doodgewone kiezer geduldig afwachten tot een politicus met een stekkerdoos naar de microfoon loopt als je dat negatieve imago ook kunt helpen creëren? Het zal zelfs voelen als politieke invloed: het raadgevend referendum heeft Ollongren van ons afgepakt, maar ze staat nu wel als heks op Twitter. Veel zal die foto natuurlijk niet veranderen aan de beslissingen die worden genomen in Vak K, of sterker nog: helemaal niets. Het is machteloosheid vermomd als heldhaftig Twitterverzet. Dat de fractievoorzitter van de tweede grootste partij zich daarmee bezighoudt, doet bijna vermoeden dat de argumenten op zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden