INTERVIEW

Haat en liefde voor de film over zijn leven

Vijf Oscarnominaties kreeg Foxcatcher, waarin een cokeverslaafde miljonair zich over een worstelkampioen ontfermt. Dit waargebeurde verhaal leidde tot een drama. Filmmaker Bennett Miller en acteurs Steve Carell en Channing Tatum aan het woord.

Channing Tatum als worstelaar Mark Schultz en Steve Carell als zijn coach John DuPont in Foxcatcher. Beeld -

Mark Schultz, olympisch worstelkampioen in 1984, begaf zich 31 december jongstleden op Twitter. 'PUNK. PUSSY.' Zijn boodschap, verpakt in meerdere opeenvolgende tweets, bleek gericht aan regisseur Bennett Miller van Foxcatcher, de biografische film over Schultz en diens eveneens olympisch worstelende oudere broer Dave, die werd doodgeschoten door hun verknipte worstelcoach John Du Pont, een cokeverslaafde multimiljonair.

'JE BENT DE GRENS OVER GEGAAN MILLER. JE CARRIÈRE IS VOORBIJ.'

Eerder, bij de wereldpremière van Foxcatcher, had oud-worstelaar Schultz diezelfde Bennett Miller, bekend van excellent geacteerde drama's als Capote en Moneyball, nog geprezen als 'een genie'. Maar dat was toen.

Schultz, in nog zo'n oudejaarsavond-tweet als @MarkSchultzy: 'Al mijn eerdere positieve uitlatingen over de film neem ik nu terug. Ik haat 'm. Ik haat 'm. Ik haat 'm. Ik haat 'm. Ik haat 'm. Ik haat 'm.'

En, afrondend: 'IK HAAT ALLES WAT DIE SCHOFT AANRAAKT. ALLES!!!'

Dave en Mark Schultz. Beeld Mark Schultz

De timing was, in elk geval voor de filmmakers, beroerd. De Oscarlobby was in volle gang, die periode waarin filmstudio's miljoenen spenderen om te nomineren producties zo waardig mogelijk te presenteren aan de zesduizend stemmers van de Academy. Als het onderwerp - nota bene een sportheld - zich dan ineens publiekelijk afkeert van de film, valt daar niet tegen op te adverteren.

Bij de feestelijkheden in Cannes, waar Foxcatcher in mei 2014 werd bekroond met de prijs voor beste regie, leek er geen vuiltje aan de lucht. De massieve kale vijftiger Schultz, met bloemkooloren, verscheen in smoking bij de galapremière en zag zichtbaar geëmotioneerd de staande ovatie aan. Hij hield zelfs even de arm van Miller op, als had de frêle regisseur zojuist een triomf behaald op de worstelmat.

De kiem van het latere conflict viel een dag na de première echter al op te maken, in gesprek met regisseur Miller en diens acteurs, in het Carlton Hotel in de Franse badplaats.

'Absoluut niet', antwoordde Channing Tatum (34, bekend van zijn rol als stripper in Magic Mike) op de vraag van een journalist of zijn personage in de film - worstelaar Mark Schultz - mogelijk gay is. 'Zeker niet. Ik wéét dat er mensen zullen zijn die deze vraag gaan stellen, of denken dat worstelen iets homoseksueels is. Doe het maar eens, zou ik die lui willen zeggen. Het is een intieme sport, maar die intimiteit is gewelddadig. Je denkt aan niks anders dan het gevecht.'

Gevraagd naar zijn contact met de echte Mark Schultz, liet regisseur Miller (48) een stilte vallen. Toen: 'Het viel me op dat iedereen die ik sprak ter voorbereiding op Foxcatcher wel ergens omheen draaide. Niet allemaal om hetzelfde, maar altijd wel om iets. Toen ik Mark ontmoette, wilde hij graag praten, maar zijn versie van de geschiedenis was zeer gekleurd. Mijn afspraak met hem was: ik koop de rechten op je verhaal, ik praat met iedereen en jij helpt me begrijpen. Dus dan vernam ik weer iets, waarop ik Mark ermee confronteerde. De drugs bijvoorbeeld. 'O nee, ík gebruikte geen drugs', antwoordde hij. 'Mark', zei ik dan, 'iederéén die ik sprak zei dat je coke gebruikte met Du Pont.' 'Oké', antwoordde hij dan, 'maar ik wil niet dat je dat in de film stopt.''

De film, die is genomineerd voor vijf Oscars, werd Miller in de schoot geworpen. 'Een vreemdeling sprak me aan in een winkel, waar ik die middag dvd's signeerde, en overhandigde me een envelop met wat artikelen. 'Ik denk dat je dit wel interessant vindt', zei hij. Toen ik de envelop opende, wist ik vrijwel meteen: dit ga ik doen. Er zat zo veel in. Klassenverschil, macht, corruptie, verval, arrogantie, broederliefde... Het verhaal zou grappig zijn, als de uitkomst niet zo tragisch was.'

De excentrieke Amerikaanse ornitholoog John Du Pont (1938-2010) was afkomstig uit een schatrijke familie, die haar fortuin had vergaard met de verkoop van kruit en chemische producten. In de jaren tachtig besloot de erfgenaam, die volgens intimi toen al paranoïde was, dat hij worstelcoach moest worden. Hij liet een modern trainingscomplex aanleggen op zijn landgoed in Pennsylvania, en huisvestte en onderhield vervolgens jarenlang tientallen topworstelaars, die hij als zijn pupillen beschouwde.

Tatum: 'Er zijn filmopnamen van de echte Du Pont waarop te zien is hoe hij tegen hout sprak. Hij zag dingen bewegen in dat hout. Hij schoot in huis ook geregeld met zijn geweren, want op de zolder zat iets wat hem wilde grijpen. Hij was compleet waanzinnig, naar mijn mening. Maar die worstelaars bleven bij hem.'

De reden, aldus de atletische acteur die voor zijn rol vijf maanden trainde met echte worstelaars: de royale salariëring van Du Pont. 'Met worstelen verdien je normaal gesproken bijna niks, enkel de eer.' De Schultzes waren posterboys van het Amerikaanse worstelen; twee goudenmedaillewinnaars uit één gezin, maar ook de broers konden moeilijk rondkomen.

Een foto uit 1992 van John DuPont in gesprek met worstelaars die hij trainde. Hij overleed in 2010. Beeld ANP

'Ik denk dat Du Pont de noodzaak voelde een mentor of een vaderfiguur te zijn, van iets of iemand', zei Steve Carell (The Office, VS), die de miljonair vertolkt in Foxcatcher. Het is de eerste dramatische rol voor de populaire komiek, die genomineerd is voor een Oscar, net als de make-upspecialisten die zijn neusprothese aanbrachten. Leren worstelen hoefde hij niet: 'Hoe minder je weet hoe beter, zeiden ze. Du Pont was een dramatisch slecht worstelaar. Z'n benen waren ook extreem zwak. Dat hielp me bij mijn spel, dat detail.'

Regisseur Miller wist niks van worstelen. 'Ik vond het een wat rare sport. Wat is er mis met mannen dat ze zoiets beoefenen? Zijn we niet geëvolueerd? Maar ik ben ze gaan respecteren, naarmate ik me verdiepte. Je dient veel kwaliteiten te hebben om groots te zijn in deze sport. En de opoffering die het vereist, dat is iets bijna masochistisch.'

Du Pont koesterde een bijzondere en gaandeweg ongezondere relatie met Mark Schultz, die hij als een soort huisdier behandelde. De jongere broer was net wat minder beroemd dan zijn broer Dave, minder verbaal vaardig ook. 'Mark hing erbij, de mensen hielden van Dave, de oudste. Terwijl Mark toch echt meer titels won. Du Pont zei tegen Mark: jíj bent speciaal.'

Foxcatcher zinspeelt op een enkel moment op onderliggende, mogelijk homoseksuele gevoelens, in een ongemakkelijk intieme scène tussen de miljonair en zijn sterworstelaar. Dat ene moment moet uit de film, eiste Mark Schultz aanvankelijk, maar hij liet zich door de regisseur overtuigen: Du Pont is het soort man dat zich opdringt, maar die drang hóéft niet seksueel gemotiveerd te zijn. Daar dachten critici vervolgens anders over, in hun filmanalyses voor de Amerikaanse kranten, wat de woede opwekte bij Schultz: die Miller had hem dus genaaid.

De regisseur, in Cannes: 'Het is iets wat rondzoemt om Du Pont, maar niet erkend is. De seksualiteit is een element, maar Foxcatcher gaat daar niet om, zoals de film ook niet over drugsgebruik of geestesziekte gaat.'

De Oscars op tv

Aanstaande zondag, 22 februari, worden de Oscars uitgereikt in het Dolby Theater in Hollywood.

Film1 zendt de rodelopershow uit, live vanaf 23.00 uur, evenals het daadwerkelijke uitreiken, dat begint om 02.30 uur. Abonnees van UPC, Ziggo, KPN, CanalDigitaal, Delta, Caiway, Kabelnoord of Tele2 kunnen de uitreiking gratis zien.

Vorig jaar krikte presentatrice Ellen DeGeneres de kijkcijfers op tot een record van de laatste tien jaar, onder meer door pizza te bestellen voor de sterren in de zaal. Dit jaar is als presentator van het gala de komiek, zanger en acteur Neil Patrick Harris ingehuurd. De voormalige kindster speelde onder meer in Paul Verhoevens sf-oorlogssatire Starship Troopers (1997).

Channing Tatum en Mark Ruffalo in de Foxcatcher. Beeld ANP

Acteur Tatum, over de man die hij speelt: 'Mark is een beest van een man, maar emotioneel zó kwetsbaar. Hij zei me eens dat iedereen wel doodsbang voor hem moest zijn, als worstelaar, want dan wist hij zeker dat niemand hem pijn kon doen. Hij bedoelde dat fysiek, maar ik denk dat hij ook over zijn emotie sprak. Marks huid is niet zo dik. Als iets gecompliceerd is, of in zijn ogen onjuist, haalt hij uit. Waarom doe je me pijn? Nu moet ik jou pijn doen. Of mezelf.'

Foxcatcher werd half januari genomineerd voor diverse Oscars, maar níét voor beste film. Miller schaarde zich bij de selecte groep van vijf genomineerde beste regisseurs, maar greep dus mis bij de hoogste categorie. Geen unicum in de Oscar-geschiedenis, maar uitermate saillant daar de categorie voor beste film sinds 2009 mag worden uitgebreid tot wel tien titels.
Mogelijk voelde Schultz zich schuldig. De worstelaar, die eerder meldde dat hij 'onder contract' stond om de film te steunen tot aan de Oscars, draaide 17 januari plotseling bij.

Op Twitter: 'Bennett Miller is de grootste regisseur ooit. Hij verdient een Oscar.'

Volgende tweet: 'Het spijt me dat ik zei dat ik Foxcatcher haatte.'

En: 'Ik voel me verschrikkelijk over wat ik Bennett aandeed. Ik had naar God moeten luisteren, niet naar mensen.'

@MarkSchultzy is weer blij met zijn biopic, voorlopig.

Foxcatcher is genomineerd voor vijf Oscars: beste acteur, beste mannelijke bijrol, beste regie, beste make-up en haar en beste originele scenario.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden