beschouwing

Haat en liefde: HBO's The Leftovers verdeelt het seriepubliek

De ene helft van de kijkers omarmt de mysterieuze tv-serie The Leftovers, de andere helft haakt juist om die reden af. Hoe komt dit?

Amy Brenneman als Laurie Garvey in de pilot van the Leftovers. Beeld Paul Schiraldi

'Ik snap er geen reet van.''Dat is de juist bedoeling.''Maar al die vragen kunnen nooit worden beantwoord!''Nou én! Toch leuk als het een raadsel blijft?'

'Whatever. Ik ben afgehaakt.'

'Ik vind het supervet.'

Er is momenteel geen serie die kijkers zo verdeelt als The Leftovers. De ene helft omarmt het mysterie, de andere helft haakt juist om die reden af. Begrijpelijk, want The Leftovers is mede bedacht door Damon Lindelof, tevens het brein achter de grootste mindfuck die ooit op tv is uitgezonden: Lost. In die serie moesten overlevenden van een vliegtuigcrash de raadselen van een magisch eiland doorgronden. Ook schreef Lindelof mee aan de sciencefictionfilm Prometheus, de Alien-prequel die ook de kritiek kreeg meer vragen op te roepen dan te beantwoorden.

The Leftovers volgt de inwoners van het fictieve stadje Mapleton, die hun leven moeten oppakken nadat 2 procent van de wereldbevolking tijdens 'The Sudden Departure' spontaan is verdwenen. Centraal staan de verwarde politiechef Kevin Garvey (Justin Theroux), zijn vrouw Laurie (Amy Brenneman), die zich bij een kettingrokende sekte voegt, en hun ontspoorde kinderen Jill en Tommy. De serie is gebaseerd op het gelijknamige boek van Tom Perrotta. Maandag zendt HBO in Nederland de finale van het eerste seizoen uit. Er is al een tweede seizoen aangekondigd.

Uit the Leftovers Beeld Paul Schiraldi

De verfilmingen van Perrotta's eerdere boeken Little Children en Election werden goed ontvangen. En ook de tv-versie van The Leftovers kreeg lovende kritieken in de Amerikaanse pers. Vreemd maar boeiend, was het oordeel. Daarnaast vonden recensenten de serie buitengewoon grimmig. De Nederlandse website de Correspondent noemde het een 'spannend tv-drama zonder wie, wat, waar, waarom', dat 'op intrigerende wijze onderzoekt hoe een met zekerheden geobsedeerde samenleving omgaat met mysterie en wrede onverklaarbaarheid'.

Dat betekent ook dat velen de serie zullen haten, net zoals bij Damon Lindelofs eerdere werk. Lost raakte in zes seizoenen steeds verder de weg kwijt. Er kwamen zo veel mysteries bij dat zelfs de makers niet meer leken te weten wat het eiland precies was en wat de overlevenden daar deden. Op YouTube staan talloze filmpjes van fans die woedend opsommen met welke vragen ze nog zitten. Het einde van de serie wordt een van de slechtste in tv-geschiedenis genoemd; fans foeterden dat ze zes jaar van hun leven hadden verspild.

Lindelof deed zijn best om de kritiek op Lost naast zich neer te leggen. Hij stond achter het einde en dat was toch het enige wat telde? 'Maar dat is niet het enige wat telt', zei hij in mei tegen The New York Times. 'Ik maakte die finale niet voor mezelf, maar voor miljoenen kijkers, met de bedoeling dat zij het einde ook zouden snappen.' Lindelof was aangeslagen door alle haatreacties op sociale media. In zijn Twitterbio stond een tijdje: 'Ik ben een van de idioten achter Lost. En nee, ik snap er ook niks van.' Kort daarna verwijderde hij zijn account.

Is The Leftovers gedoemd dezelfde kant op te gaan? Ja en nee. Het goede nieuws is dat de serie een boek volgt, met een heldere structuur, die bij Lost vaak ontbrak. Wat bij The Leftovers verder opvalt, is de gelaagdheid van de karakters en hun hevige interne strijd: Kevin vecht tegen zijn visioenen, Laurie probeert zich te onttrekken aan de maatschappij, Jill worstelt met de zin van haar bestaan en Tommy twijfelt aan de goeroe die hij moet helpen. De vorige aflevering liet goed zien dat hun leven voor de 'Departure' tot in de puntjes is uitgedacht, terwijl de flashbacks in Lost vrij eendimensionaal waren.

Theroux-telgen

De familie van hoofdrolspeler Justin Theroux (43) bestaat uit verhalenvertellers. Zijn moeder Phyllis is schrijfster. Reisauteur Paul Theroux is zijn oom. Zijn andere ooms Alexander, Peter en Joseph Theroux schrijven ook. Justins neven (de zonen van Paul) zijn documentairemaker Louis Theroux en schrijver/presentator Marcel Theroux. Vader en broer Theroux vallen buiten de boot: die zijn advocaat. Justins partner is actrice Jennifer Aniston.

Maar wie hoopt op een bevredigend slot van The Leftovers, is alvast gewaarschuwd. Ook het boek van Perrotta geeft geen antwoord op de vraag: wat gebeurde er op 14 oktober? De schrijver liet zich voor de Departure inspireren door het concept van de rapture (opname), waarin Jezus Christus - volgens sommige interpretaties - vlak voor het einde der tijden alle mensen die in hem geloven in één keer naar de hemel haalt. Maar waarom bleken veel vertrokkenen in The Leftovers niet godvrezend te zijn? Sterker, het waren vaak niet eens brave burgers. De selectie lijkt willekeurig. Explain that.

The Leftovers gaat meer over wat een onverklaarbaar drama met de psyche van de mens doet. In een interview met mediasite Indiewire noemde Perrotta de verdwenen vlucht MH370 als voorbeeld. In de weken na de ramp werden allerlei theorieën bedacht. 'CNN hield er maar niet over op, ze bleven journalisten en experts vragen om er een nieuwe draai aan te geven.' Maar toen er geen duidelijkheid kwam, werd het stil. In The Leftovers zijn ze dat punt al ver voorbij. Er is drie jaar later nog steeds geen verklaring, dus de inwoners van Mapleton proberen het drama te vergeten en door te gaan met hun leven.

Roken voor God

Soms lachwekkend, maar meestal doodeng zijn de Guilty Remnant, de sekte waar Laurie Garvey zich na The Sudden Departure bij voegt. Ze dragen witte kleding, roken non-stop en praten met niemand. Ze gaan wel in duo's de straat op om niet-leden te stalken en houden (in beginsel) geweldloze protesten. De 'G.R.' geloven dat het einde nabij is en dienen in hun optiek als levende bewijzen van de ramp en Gods 'awesome power'. Onthechting van hun oude leven is het hoofddoel.

Uit The Leftovers Beeld Paul Schiraldi

De serie kan nog een andere weg inslaan dan het boek, zeggen Lindelof en Perrotta, die ook actief bij de tv-versie is betrokken. Het boek is na 355 pagina's al uit, terwijl de serie tientallen afleveringen de aandacht moet vasthouden. In het eerste seizoen is al op een aantal punten flink afgeweken van het boek. Zo is Kevin Garvey in het boek niet de politiechef, maar de burgemeester. Lindelof, misschien met het trauma van Lost in zijn achterhoofd, wil nog geen enkele afloop uitsluiten: 'Ik kan niet met zekerheid zeggen dat we niet gaan vertellen wat de Departure was.'

Op fora wordt intussen hevig gespeculeerd. Was het toch een daad van God, een ontvoering door buitenaardse wezens of misschien iets met tijdreizen? Intrigerender is echter hoe de leftovers wanhopig houvast zoeken in een samenleving die alle logica is verloren. De manier waarop de personages dat (gaan) doen, zal de kijker nog het meest verrassen.

The Leftovers. Vandaag is het slot van het eerste seizoen om 20.30 uur te zien op HBO.

Uit The Leftovers Beeld Paul Schiraldi
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.