Haar brede muil werd haar noodlot

Tachtig jaar geleden hoorde Lion Feuchtwanger tot de meest gelezen schrijvers van zijn tijd. Een frisse vertaling van De lelijke hertogin nodigt uit tot een nieuwe kennismaking....

Jan Luijten

Als je slot Tirol bij Merano bezoekt, is de kans groot dat je daar het verhaal te horen krijgt van Margaretha ‘Maultasch’, de laatste gravin van Tirol. Ze was een legendarische vrouw, over wie wordt verteld dat ze met haar grote, brede muil de lelijkheid in persoon was. Daarbij wordt verwezen naar Die hässliche Herzogin van de Duitse schrijver Lion Feuchtwanger.

De oorsprong van deze roman ligt in de tijd rond 1923. Feuchtwanger, toen nog woonachtig in München, schreef kort na elkaar twee historische romans die hem wereldberoemd hebben gemaakt. Jud Süss over de opkomst en val van Josef Süss Oppenheimer in het hertogdom Württemberg in de achttiende eeuw. De roman verscheen in 23 talen en behaalde een totale oplage van meer dan drie miljoen exemplaren.

Bij Die hässliche Herzogin waren de cijfers wat minder; de roman werd in achttien talen vertaald met een totale oplage van 632.000. Vooral in de Angelsaksische wereld was het succes groot, maar deze romans werden destijds ook in Nederland gelezen.

‘De herontdekking van een groot Europees schrijver’, luidt de tekst, waarmee de Wereldbibliotheek de nieuwe uitgave van De lelijke hertogin aanprijst.

En inderdaad, dat was Feuchtwanger, en dit niet alleen door zijn historische romans, maar ook door zijn romans over zijn eigen tijd. Hij schreef in Erfolg over de opkomst van het fascisme in München begin jaren twintig en in Die Geschwister Oppermann over de naziterreur tegen de joden na het aan de macht komen van Hitler begin 1933. Die laatste roman verscheen een jaar later in Nederlandse vertaling bij Querido. Feuchtwanger was op dat moment al niet meer in Duitsland. Hij wist dat hij als jood en linkse intellectueel groot gevaar liep.

De lelijke hertogin speelt zich af in de veertiende eeuw. Het was een tijd van oorlog, geweld en rampspoed. De pest raasde door Europa, dat verder geplaagd werd door een hebzuchtige, intrigante adel en drie vorstenhuizen die streden om macht en invloed.

In deze wereld moest Margaretha, gravin van Tirol en in naam hertogin van Karinthië, zich staande houden. Dat lukte haar aanvankelijk heel behoorlijk, want ze was intelligent, moedig en soms ook geslepen. Maar haar lelijkheid, die haar de bijnaam hertogin ‘Grootmond’ bezorgde, werd haar noodlot.

Dat is althans de visie van Feuchtwanger. Hij heeft zich in de roman ruwweg aan de historische feiten gehouden, maar daarnaast ook zijn fantasie laten werken. Zo is een boeiend en goed geschreven verhaal ontstaan, dat vanaf de Tiroolse bergen uitzicht biedt op een stuk Europese geschiedenis.

De Wereldbibliotheek heeft de heruitgave aangekondigd van andere romans van Feuchtwanger. Iets om naar uit te kijken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden