Haagse locht

Ik ging naar Den Haag om de lucht te zien. Ik zag de nieuwe lucht. Dat zat zo. Mijn eerste kunstschreden van het jaar 1998 zette ik naar de Kunsthal in Rotterdam....

Daar bleek wat in te zitten, al moest ik op sommige dartele doeken spoorzoeken naar een zweem van die schijnbaar onbestemde kleur. Het kwam vooral aan op naar boven kijken. Kijk omhoog Sammy, want daar is de grijze lucht. Kijk niet naar de vissers, boten, pootjebaders in boezeroen, veulens en weilanden. Erboven gebeurt het. De biedermeier-sfeer van beneden verkreeg alsnog een heroïsche toets door de overmacht van de wolkenpartijen die over land en have zeilden. De joviale Jan Hendrik Weissenbruch, van wie een schitterend strandgezicht met schelpenkarren is geselecteerd, zei het in plat Haags aldus: De locht is de hoofdzaak in een schilderij. Als je locht niet goed is, dan deugt je schilderij niet. De locht beheerscht het heele landschap!

Hendrik Willem Mesdag kon niet zonder opspattend water, dobberende meeuwen en overhellende visserspinken - maar een aanzienlijk deel van zijn arbeid ging zitten in de schakeringen van het schouwspel dat boven het aardse gewemel wordt geboden. Stilte en dreiging, vredigheid en verheviging zijn alle vervat in de vegen grijs waartegen de klare lucht het moet afleggen.

Slechts bij de overgang van een oud naar een nieuw jaar kijken de Nederlanders massaal hemelwaarts, omdat er dan vanaf de bodem bontgekleurde pijlen, bommen en granaten het zwerk in worden geschoten. Fout. Zo krijgen we nooit oog voor de lucht, die altijd hetzelfde lijkt maar geen twee dagen, ja geen twee uur eender is. Lees de oeverloze natuurobservaties van Nescio (19 maart 1952: om half acht stond een malkleine en erg rooie zon links van de kerk in den nevel te schijnen), of de litanie van weerberichten uit het dagboek van Frederik van Eeden (vrijdag 10 maart 1922: Na den storm nu vrij goed weer. Maar het lijkt mij of de lente zeer ten achteren is) met deze blik, en er begint je iets te dagen. In Den Haag noch Scheveningen trof ik bomschuit, pink of vissersvrouw met kanten kap en klompen. Wel zag ik wolken in grijstinten menigvoud. Ik probeerde ze te benoemen, ongeveer zoals Chinezen middels karakters fijne preciseringen uitdrukken. Ik zag onder meer Wolk-die-liever-lui-is-dan-moe, Wolk-met-jeuk-die-krabber-zoekt, Wolk-van-een-dochter en Wolkje-melk-in-een-glas-thee.

Wolken rubriceren, een zinderend tijdverdrijf. Misschien deed Joseph Luns op een steenworp afstand exact hetzelfde. In Vrij Nederland stond dat de 86-jarige oud-politicus momenteel in een Haags verzorgingstehuis zijn dagen uitzit, onmachtig om het beheer over geest en goederen te blijven voeren. Voor het eerst voelde ik me verbonden met de dementerende weduwnaar. Nooit gedacht dat ik hem nog eens een gemeend Gelukkig Nieuwjaar zou toewensen.

Arjan Peters

De Haagse School, t/m 18 januari in de Kunsthal, Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.