Theater

Guy Weizman geeft ex-gevangene Guantánamo Bay een stem tijdens zijn Staat van het Theater

De regisseur en choreograaf roept op tot meerstemmigheid in het theater.

Guy Weizman Beeld Martijn Halie
Guy WeizmanBeeld Martijn Halie

Hij gaat het niet hebben over hoeveel schade theater heeft opgelopen door corona. Ook niet over de troost van creatieve alternatieven zoals online voorstellingen en balkonoptredens. Nee, Guy Weizman (47), artistiek leider van Noord Nederlands Toneel en dansgezelschap Club Guy & Roni, doet donderdagmiddag in zijn Staat van het Theater een oproep voor meer kakofonie. Traditiegetrouw opent deze speech het Nederlands Theater Festival.

Weizman gaat geen politiek correct pleidooi houden voor versimpelde diversiteit met niet-westerse gezelschappen. Zijn Staat belooft een ode aan de fluïde, kleurrijke meerstemmigheid en knetterhard botsende verhalen.

De in Israël geboren regisseur en choreograaf draagt als Joodse Marokkaan een deel van die spanning mee, licht hij toe vanuit zijn woonplaats Groningen. ‘Mijn ouders verhuisden van Marokko naar Israël, hopend op het beloofde land van melk en honing. Het werd een wereld vol racisme. Van Joodse minderheid in een moslimwereld werden ze een Marokkaanse minderheid in een Joodse staat. Van trotse mensen degradeerden ze tot ongeletterde primitieven. Van de weeromstuit ruilden ze hun angst in voor het onverschillige zelfvertrouwen van de luidruchtige onderdrukkende meerderheid, voorbijgaand aan de grondrechten van hun Palestijnse buren, nota bene taalgenoten.’’

Om ‘te ontsnappen’ deed Weizman, die inmiddels zeven talen spreekt, er alles aan ‘om bij de wereld van slimme, mooie witte mensen te horen’. Dat is hem gelukt, zie zijn toppositie in de Nederlandse theaterwereld. Maar toen hij na de dood van zijn moeder in juni zijn ouderlijk huis aanschouwde, propvol plastic bloemen, klatergouden schalen en gobelinbeelden voelde hij het comfort van die visuele kakofonie. ‘Ik heb mijn overladen theaterstijl altijd maximalistisch genoemd. Maar die wortelt mede in deze Arabische esthetiek.’ Binnenin, zegt hij, woedt nog altijd die brand van dat conflicterende narratief. ‘Ben ik Arabier? Jood? Kan ik beide zijn en bestaan uit botsende verhalen?’

Weizman weet hoe geweldig het voelt aan de goede kant van het morele hek. Als kind ervoer hij de vernedering van het niet worden gezien. ‘De wind van de publieke opinie, geworteld in het luidruchtigste narratief, bepaalt wat de goede of slechte kant is.’

Daarom roept de regisseur annex choreograaf op tot meerstemmigheid in het theater, ook als een narratief tegen onze haren instrijkt. Een ongemakkelijk verhaal is dat van Mauritaniër Mohamedou Ould Slahi, die tijdens een 14-jarige gevangenschap in het Amerikaanse detentiecentrum Guantánamo Bay nooit werd aangeklaagd of veroordeeld. Wel gemarteld, naar eigen zeggen. Voor haar rol van Slahi’s advocaat Nancy Hollander in The Mauretanian (2021) – een verfilming van zijn detentiedagboeken - won Jodie Foster een Golden Globe.

Via de Nederlands-Marokkaanse zangeres Rajae El Mouhandiz kwam Weizman toevallig in contact met Slahi. Die had haar via sociale media gevraagd zijn vertaling van Amazing Grace te zingen. ‘Na drie minuten was ik ondersteboven van deze bijzondere man. In die hel is hij een gebroken maar ook groter man geworden. Met oorverdovende boodschap over verzoening en vergeving.’ Met steun van De Balie verbindt Weizman Slahi als schrijver, spreker en acteur dit seizoen aan Noord Nederlands Toneel en Club Guy & Roni. Op 16 oktober gaat Freedom in première: vijf dansers, vier muzikanten én Slahi die zijn nieuwe tekst vertolkt. Maar hoe overtuigd is Weizman van Slahi’s onschuld? In de jaren negentig streed hij als moedjahedien aan de kant van Al Qaida tegen de Sovjets. Haalt hij niet een voormalige vrijheidsstrijder naar Groningen?

‘Alle feiten onderbouwen zijn onschuld. Ik ben er volledig van overtuigd. Daarnaast vind ik dat iemand, mits geen misdadiger, zijn narratief tijdens zijn leven mag veranderen. Ook mijn superkoppige geest koos vaak zonder twijfel één kant van een meerstemmige waarheid. Daar wil ik ook vanaf.’

Theater is een oefening in het loslaten van de waarheid, zo roemt Weizman de kracht van zijn vak. ‘Ons beroep is verhalen zo tastbaar mogelijk, in oneindig veel variaties, op het toneel te zetten. Juist ook ongemakkelijke perspectieven die onze ziel kraken.’

Daarom geeft hij Slahi aan het slot van zijn Staat een stem door hem online een kwartier uit Freedom te laten citeren. Twintig jaar na 9/11, de oorzaak van Slahi’s abusievelijke gevangenneming, zal hij vertellen hoe hij onbedoeld in detentie leerde wat wezenlijke vrijheid vereist.

Nederlands Theater Festival 2021 opent met De Staat van het Theater door Guy Weizman, 2/9, 17 uur, Internationaal Theater Amsterdam. Online te volgen via https://www.nitehotel.nl/. Freedom door Club Guy & Roni, tournee 6/9 t/m 28/1

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden