Guy Delisle laat de lezer mee lijden, wachtend op verlossing

De tijd speelt een hoofdrol in twee verhalen over gevangenschap, die je onderdompelen in de stroperigheid van traag verglijdende dagen.

Midden in de nacht, ergens in juli 1997, wordt boekhouder Chris-tophe André van Artsen Zonder Grenzen ontvoerd en van Ingoesjetië naar Tsjetsjenië gebracht. Geblinddoekt. Niemand vertelt hem waarom, niemand spreekt zijn taal. In een lege kamer wordt hij met een handboei aan een verwarmingsradiator geketend. Hij zal er maandenlang verblijven, als onderpand voor losgeld: hij moet een miljoen opbrengen.

Alleen als er soep wordt gebracht mag hij even los. Het verstrijken van de tijd volgt hij via binnensijpelend licht dat van muur naar vloer naar muur kruipt, tot de avond valt. Hij hoort geluiden in het gebouw: flarden van Tsjetsjeense gesprekken, een voetballend jongetje, de sleutel in het deurslot. Pas heel veel later, weer als vrij man, zal Christophe het weinige dat zijn wereld vulde vertellen aan striptekenaar Guy Delisle, die er in de loop van vijftien jaar een traag maar realistisch beeldverhaal van maakt: Gegijzeld.

Guy Delisle
Gegijzeld (*****)
Scratch Books; 432 pagina's, €29,90.

Mana Neyestani
An Iranian Metamorphosis (***)
Uncivilized Books; 200 pagina's,circa €19.

De Canadees Delisle (1966) maakte naam met stripreportages over onder meer Pyongyang, Jeruzalem en Birma. In zijn boeken treedt hij op als ooggetuige, maar in Gegijzeld is hij de uitbeelder van andermans 'avonturen'. Met engelengeduld tekent hij de minieme belevenissen van Christophe André. Hoe hij ligt (meestal) of staat (soms). Hoe hij aan zijn handboei rukt, of in een emmer plast. Zijn uitzicht: een kaal peertje aan het plafond. Zijn palet: grijs, blauw, bruin. Het is minimalisme à la Philip Glass, maar dan in stripvorm, meer dan vierhonderd pagina's dik en met een goede reden. Denk maar eens aan De toverberg van Thomas Mann, waarin zeven lange jaren verstrijken, naverteld in duizend bladzijden: zo voelt de lezer hoe stroperig tijd kan zijn.

Delisle zegt er dit over: 'Tijd is een belangrijk thema in Gegijzeld, en ik wilde dat de lezer die net zo zou ervaren als Christophe André zelf. Hij dacht eerst dat hij alleen het weekend gevangen zou zitten, toen was er een week voorbij en dan gaat hij denken in termen van maanden. Ik wilde niet schrijven 'twee weken later' en laten zien dat Christophe weer wat vermoeider en vuiler is geworden... Ik wilde de vertelling juist in tijd onderdompelen, en in een strip doe je dat door heel veel bladzijden te gebruiken om met kleine details bijna dag na dag te laten zien wat er in het huis gebeurt.'

Drie jaar geleden verscheen An Iranian Metamorphosis, waarin Mana Neyestani (1973), Irans bekendste tekenaar, de maanden beschrijft die hij doorbracht in cel 52 van sectie 209 in de beruchte Evin-gevangenis te Teheran. Ook hij laat zien hoe strepen licht door de cel wandelen: 'That was my only indicator of the passage of time'. Maar er is een groot verschil tussen Neyestani en Delisle. De Iraniër tekent in een gearceerde, Robert Crumb-achtige stijl die dynamisch oogt, met opstandige en geëmotioneerde gevangenen die de kaders vullen met hun drukke gedoe.

Cel en stripkader vallen hier samen, en de gevangenen willen maar één ding: eruit! Bij de Canadees heerst stilte, gelatenheid. Natuurlijk is zijn gegijzelde weleens boos en fantaseert dan dat hij zijn gijzelnemers te grazen neemt, maar zonder veel overtuiging. Met zijn baard en zijn brilletje, met een buik die vermagert tot zijn broek begint af te zakken, is hij bepaald geen ontsnappingskunstenaar. Hij lijdt en de lezer lijdt met hem mee, wachtend op verlossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden