Guus Alink weet alles over klinkende cijfers

Niemand ter wereld die meer feitjes paraat heeft over pianoconcoursen dan Guus Alink. En dat is veel handiger dan u denkt.

Beeld Tzenko Stoyanov

Koele concentratie of klamme vingers. Sneuvelen in de voorronde, of doorstoten naar de finale. Eén misslag die je de kop kost, of een superdag die voert naar Carnegie Hall. Elke dag, ergens op aarde, proberen jonge musici hun carrière te lanceren via de emotionele achtbaan van een pianoconcours.

Honderden bestaan er. Slechts één man verdient er zijn brood mee. Hij heet Guus Alink en in het circuit noemen ze hem Mr. Competition. Natuurlijk schuift hij morgen in Utrecht aan bij de finale van het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours.

Als het winnaarsfeest is gevierd en de teleurstellingen verbeten, begint voor Alink (59) het tellen en turven. Hij voert de resultaten aan zijn database, die na bijna veertig jaar meer dan 200 duizend concoursuitslagen herbergt van ruim 50 duizend pianisten.

Noem het een uit de hand gelopen hobby. Alink, wiskundige met muziekknobbel, sleutelde ooit aan simulatiemodellen bij onderzoeksinstituut TNO. In 1980 tikte hij de eerste piano-uitslagen in. Zijn database groeide en in 1990, toen internet nog in de luiers lag, publiceerde hij de statistieken in drie kloeke boeken, getiteld Piano Competitions Worldwide.

Opeens had de klavierwereld zijn eigen Michelingids. De status van de Koningin Elisabethwedstrijd in Brussel? Alink gaf vijf sterren voor prestige en prijzengeld. Was een jonge pianist toe aan zijn eerste wedstrijd? Alink wees de weg naar geschikte concoursen, van Weimar tot Minneapolis en Moskou. In één moeite door leverde hij praktische details, zoals regels rond reiskostenvergoeding of onderdak bij een gastgezin.

Altijd weer Franz Liszt
Het Internationaal Franz Liszt Pianoconcours vindt elke drie jaar plaats in Utrecht. De wedstrijd staat volledig in het teken van de muziek van de Hongaarse pianovirtuoos en componist Franz Liszt (1811-1886). De eerste editie, in 1986, werd gewonnen door de Nederlander Martyn van den Hoek. Tot de latere winnaars behoren de Italianen Enrico Pace en Igor Roma. Zaterdag strijden drie finalisten om de prijzen: Minsoo Hong (Zuid-Korea), Dina Ivanova (Rusland) en Alexander Ullman (Engeland).

Handig, nietwaar? Doordat Alink, als het even kon, elk concours persoonlijk inspecteerde, bleven een valse tingeltangel of een hinderlijk smoezend jurylid niet onvermeld. Fraudebestrijding, zo bleek, behoorde tot de interessante bijvangst. De platenmaatschappij van de Chinese ster Yundi Li kon wel claimen dat hij het Lisztconcours in Utrecht had gewonnen, maar met 'Alink' in de hand kon iedereen zien dat hij was geëindigd als nummer drie.

In 1999 verbond de Argentijnse pianodiva Martha Argerich haar naam aan Alinks bezieling. Met de oprichting van de Alink-Argerich Foundation verschoof de pianostatistiek van hobby naar werk. 'De eerste tien jaar was het sappelen', zegt directeur Alink, skypend vanaf het Chopinconcours in Darmstadt. 'Inmiddels kunnen we onszelf bedruipen.'

Ruim 180 wedstrijden dragen jaarlijks duizend euro bij aan de stichting. Individuele pianisten betalen 140 euro voor toegang tot de database, of 80 als ze nog studeren. Veel informatie op de website alink-argerich.org is trouwens gewoon openbaar. De jaarlijkse catalogus - '264 pagina's, full colour, een paar maanden werk' - wordt gratis verstuurd. 'Ik ben niet zakelijk ingesteld', zegt Alink. 'Het gaat me ook niet om het geld, mijn drijfveer is de pianowereld vooruit te helpen.'

Dus kan een pril Chinees concours om niet bij hem terecht voor advies over een pr-campagne of het juryreglement. En als een topwedstrijd, het Amerikaanse Van Cliburn Concours, wil weten hoe het deelnemersveld zich verhoudt tot dat van het fameuze Chopinconcours in Warschau, duikt hij met liefde in de database.

Maar vooral staat Guus Alink paraat voor één categorie: de jonge pianisten 'die veelal meer dan tien jaar van hun leven geven aan concoursen'. Graag denkt hij met ze mee: meteen vlammen op een zwaarbezette wedstrijd in Moskou, of toch liever eerst ervaring opdoen in de luwte van Palma de Mallorca? Of hij gooit zijn gewicht in de strijd wanneer prijzengeld hardnekkig niet wordt uitbetaald.

'Jammerlijke misstanden' komt hij tegen. In de strijd voor eerlijkheid en transparantie blijft vooral de jury een heikel punt. Na al die decennia blijft Alink zich verbazen over het 'weinig objectieve' beoordelingsvermogen van pianoleraren. Als een kandidaat opduikt van eigen kweek, lopen de gemoederen achter de jurytafel soms hoog op. 'Sommige docenten hebben zo'n hoge dunk van hun pedagogische vermogens, dat ze de realiteit uit het oog verliezen.'

De jongste ontwikkeling is de onlinewedstrijd. Een kandidaat maakt een filmpje van zijn pianospel en stuurt dat per mail naar de organisatie. Een week of wat later hoort hij of hij al dan niet in de prijzen valt. Alink ziet het voordeel: arme studenten hoeven geen geld meer te spenderen aan reis en verblijf.

Maar voor het overige heeft hij twijfels. De technische kwaliteit van de filmpjes loopt enorm uiteen. Vaak blijft duister hoe en door wie ze worden beoordeeld. Alink heeft het eens nagevraagd bij een jurylid: van alle inzendingen had de man er maar drie beluisterd.

'Bovendien druist een internetconcours in tegen de aard van het vak. Een pianist wordt toch opgeleid om te spelen in een échte concertzaal, voor écht publiek, dat écht applaudisseert?'

Internationaal Franz Liszt Pianoconcours
Utrecht, TivoliVredenburg, 21/10
NPO Radio 4 zendt vanaf 19.00 uur rechtstreeks uit

Van habbekrats tot 100 duizend euro

Muziekconcoursen zijn er in alle soorten en maten.

'Concoursen zijn voor paarden, niet voor kunstenaars', sneerde de Hongaarse componist Bela Bartók. Toch bestaan wereldwijd duizenden muziekwedstrijden, in alle soorten en maten. De meeste specialiseren zich, bijvoorbeeld in zang, piano of strijkkwartet. Je hebt concoursen die het vizier richten op één componist, andere werpen de netten breed uit, van Bach tot eigentijdse muziek. Een concours winnen is geen garantie voor een glanzende carrière. Sommige laureaten breken door, van andere hoor je nooit meer iets. Bij pianoconcoursen loopt de hoofdprijs uiteen van een habbekrats tot 100 duizend euro (de Malta International Piano Competition, die in april 2018 voor het eerst plaatsvindt). De winnaar van het Utrechtse Lisztconcours ontvangt 20 duizend euro, plus een 'career development programme'. Dat behelst onder meer een tournee en drie jaar nazorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden