Gurlitt roofkunst onder de hamer

Het eerste schilderij uit de omstreden kunstcollectie van Cornelius Gurlitt is woensdag geveild door Sotheby's in Londen. Twee ruiters op het strand werd kort geleden teruggegeven aan de erfgenamen van een door de nazi's vermoorde Joodse baksteenproducent en kunstverzamelaar.

Max Liebermann: "Zwei Reiter am Strand" (1901).Beeld Sotheby's

Het werk werd in mei overgedragen aan de Amerikaan David Toren (90). Hij is erfgenaam van zijn oudoom David Friedmann, aan wie het schilderij tot de roof toebehoorde. Twee ruiters op het strand, een werk van de impressionist Max Liebermann uit 1901, bracht bij de veiling 2,7 miljoen euro op, ruim vijf keer de geschatte opbrengst.

'Het is het enige dat mij nog aan mijn familie herinnert', memoreerde de hoogbejaarde Toren tegen Deutsche Welle over het schilderij. Toren, gepensioneerd advocaat uit New York, is bijna blind en liet een reliëf maken van de Liebermann. Dat stelde hem in staat om het werk opnieuw te beleven. Het besluit om het werk te veilen noemt Toren pijnlijk. 'Maar we kunnen het niet opknippen met de familie', verklaarde hij tegen The Guardian.

Het werk van Liebermann werd in 2012 ontdekt in een collectie van 1.280 kunstwerken die werden gevonden bij Cornelius Gurlitt in zijn appartement in München. Bij de Duitser werd onderzoek gedaan nadat hij was aangehouden met een groot contantgeldbedrag, mogelijk verkregen door de verkoop van een kunstwerk. Een deel van de werken is roofkunst die zijn vader, de kunsthandelaar Hildebrand Gurlitt, verkreeg door handel met de nazi's.

Bij leven probeerde Cornelius Gurlitt, die in mei 2014 stierf, via een advocaat de gestolen Lieberman aan Toren terug te verkopen voor 300 duizend euro. 'Fuck You', antwoordde Toren destijds naar verluidt.

David Toren.Beeld WDR

Gurlitt had verklaard zijn kunst niet vrijwillig weg te willen geven. Vlak voor zijn dood draaide hij bij. De kunst moest terug naar de rechtmatige erfgenamen. De taskforce die daarop in het leven werd geroepen werkte volgens Toren echter niet snel genoeg. Daarop klaagde Toren de Duitse staat aan.

Gurlitt liet zijn collectie na aan het museum in Bern. Dat accepteerde de collectie, met de kanttekening voornemens te zijn de foute kunst terug te geven aan de rechthebbenden. Zwei Reiter am Strand is nooit terechtgekomen in het museum in Bern. Het werk behoorde tot de eerste lichting roofkunst die direct vanuit Duitsland werd teruggestuurd naar de erven van nazi-slachtoffers waarvan de kunst werd afgepakt. Een tweede werk, Femme Assise van Henri Matisse, ging naar Frankrijk. Honderden andere Joodse eisers wachten nog op uitsluitsel van het Duitse onderzoek.

Het bij Sotheby's geveilde schilderij van Kazimir Malevich.Beeld .

Ook roofkunst uit stedelijk onder de hamer

Sotheby's veilde afgelopen woensdag ook roofkunst met een Nederlands tintje. Suprematism, 18th Construction (1915) van de Russische kunstenaar Kazimir Malevich werd verkocht voor bijna 30 miljoen euro, ongeveer de geschatte opbrengst. Het schilderij kwam niet terug naar Rusland nadat het in 1927 verdween na een tentoonstelling in Duitsland. Malewich stierf in 1935. Het werk kwam in handen van de nazi's. In 1958 werd het werk verkocht aan het Stedelijk Museum in Amsterdam. Dat gaf het in 2008 terug aan de erven van Malewich.

Een derde geveild 'roofkunst'-werk was een schilderij van Gustav Klimt uit 1902. Het portret van Gertrud Löw behoorde toe aan een Joods gezin uit Oostenrijk. Dat moest in 1939 naar Amerika vluchten voor de nazi's en het kunstwerk achterlaten. De Klimt werd na een lang biedproces geveild voor het dubbele van de geschatte prijs: 34,9 miljoen euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden