Guerrillaroman over kunst

'De enigen die wij lezen als wij iemand anders lezen zijn wijzelf. Tegelijkertijd denk ik dat ik u toch bereiken kan, er is iets, ik heb iets en ik zal het delen.'

Aan het woord is Johnny Mooijman in Bevrijding, de tweede roman van Willem du Gardijn. Deze Mooijman is een lastig te doorgronden figuur. Over zichzelf zegt hij: 'dat ik een fascist ben, een antisemiet, iemand met een anusfixatie, een moedercomplex, inferioriteitscomplex of een autoriteitsneurose, het kan mij niets schelen.'

De regel is terug te vinden in het nawoord, waarmee de roman dwars genoeg opent. Je krijgt almaar de indruk dat Mooijman je in de maling neemt. Hij beweert namelijk te schrijven in opdracht van zijn 'geestelijk leider, dr. Schwartz', zodat hij daarna weer 'kan genieten van de vogels en de bloemen en, ja, het weer.'

Kunstacademie

Mooijman blikt terug op zijn periode aan de Utrechtse kunstacademie. Met een aantal studiegenoten, onder wie Tess, zijn 'echte liefde', bewoont hij een kraakpand. Daar wordt flink gefeest, maar ook gewerkt. Zo schildert Tess reeksen liefdeskoppels en is student Lips altijd aan het lassen. Hij hoopt af te studeren met een reusachtig bad.

Tijdens de beoordelingsronde worden de studenten hard aangepakt. Leden van de examencommissie worden afgeschilderd als wrede seksisten en incompetente stotteraars. Hun beoordelingen lijken volstrekt willekeurig. Maar, weet Du Gardijn die zelf verbonden is aan de academie, zo ging het eraan toe in de vroege jaren negentig.

Het werk van Mooijman bestaat uit een serie briefjes, afkomstig uit de Klaagmuur. Ze zijn in hars gegoten en hebben geen titel. Hij komt er niet mee weg. Een commissielid verwijt hem zelfs antisemitisch werk te maken. Daar borduurt Du Gardijn lustig op voort. De concentratiekampen, de Joodse Tess die steeds magerder wordt, Anne Frank die plots opduikt, en dit alles in relatie tot het artistieke perspectief van de anus. Maar choqueren doet het nauwelijks. Daarvoor is Mooijman te bezeten.

Bevrijding moet het hebben van zijn ondermijnende karakter en essayachtige observaties. Leggen we daar de nadruk dan is dit een goed geschreven guerrillaroman over kunst en ethiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden