Interview

Grunberg in Griekenland: een echte crisis is ook een mogelijkheid

Na reizen langs het oorlogsfront van Afghanistan en van Irak, neemt schrijver Arnon Grunberg poolshoogte in het 'epicentrum' van de economische crisis: Griekenland. Thessaloniki, de tweede stad van het land, om precies te zijn. 'De hoofdstad, de metropool, geeft vaak toch een ietwat vertekend beeld van een land; als de waarheid onthuld wordt, dan in de periferie'. Morgen verschijnt in Vonk, het achtergrond- en opiniekatern van De Volkskrant op zaterdag, het eerste deel van een driedelige reportage waarin Grunberg verslag doet van zijn ervaringen.

Arnon Grunberg Beeld anp

Vanuit het 'betrekkelijk luxueuze' hotel Excelsior, neemt hij de lezer als een gids mee door de Griekse samenleving. Hij viert Kerst in het Regency Casino, ontmoet de leider van de sociale groepering Thessaloniki Anders en komt terecht in Alma Libre, een havenbar voor lesbiennes.

'Ik vind het belangrijk dat een verslaggever, maar dat geldt ook voor een romanschrijver en columnist, onder de mensen gaat. Dat hij zijn nieuwsgierigheid voedt uit eerste hand. Dat hij niet in zijn woonkamer en alleen van daaruit de wereld beschouwt.'

Wat voegt uw reportage over de crisis in Griekenland toe aan die van de journalisten die daar al werken? Of, wat maakt Grunberg in Griekenland interessant om te lezen?
'Het aanmatigende antwoord op deze vraag ligt eigenlijk al in de vraag besloten. Laat ik proberen die toon te vermijden zonder in valse bescheidenheid te vervallen. Voor mij is alles nieuws mits het goed is opgeschreven. Daarbij maak ik wel nadrukkelijk onderscheid tussen fictie en non-fictie. In non-fictie, zoals deze reportage over Griekenland moet alles verifieerbaar zijn en moeten de betrokkenen zich kunnen herkennen in de weergave van de gesprekken. Of ik nu naar Afghanistan, naar Griekenland, naar Irak reis, ik heb geen reeds ingenomen standpunt waarbij ik wat illustraties zoek. Ik ben geen wetenschapper die data zoekt om een stelling te verdedigen. Ik wil iets proberen te begrijpen en ik kan me voorstellen dat er nog andere mensen zijn die dezelfde behoefte hebben. '

Mijn vraag was feitelijk simpel. Hoe zit het er nu uit in Griekenland? En hoe denken de Grieken over zichzelf en de situatie waarin ze zich bevinden? Die vragen probeer ik te beantwoorden. Als je een reportage schrijft zoals deze ben je eigenlijk een soort van reisgids, maar dan wel een die begint vanuit een positie van onwetendheid en ter plekke kennis probeert te vergaren. Dus wat de gids vertelt, heeft hij net zelf geleerd. Anders dan de meeste reisgidsen draait hij niet een verhaal af dat hij al honderd keer heeft verteld.'

U heeft gesproken met de leider van de sociale groepering Thessaloniki Anders. Hij zegt: 'Ik wil niet alleen bekritiseren'. Herkent u zijn verlangen in het doel van uw reis?
'Als je interviewt, als je met mensen spreekt, ben je dienend, je mag kritische vragen stellen, gaarne zelfs, maar uiteindelijk zijn jouw meningen en opinies niet zo belangrijk. Ik vind het zinloos en getuigen van weinig respect mijn eigen referentiekader de hele tijd te benadrukken. Iets begrijpen veronderstelt dat je accepteert dat andere mensen andere referentiekaders hebben en dat je probeert dat referentiekader te begrijpen.'

U lijkt door te willen dringen tot de krochten van de Griekse samenleving. Is dat gelukt?
'De beste manier om een land te leren kennen is het bezoeken van bordelen en gevangenissen. Maar mijn vriendin zei, 'ga nou niet naar het bordeel' en mijn moeder zei, 'zorg dat je niet in de gevangenis belandt,' zo bleven kroegen en casino's over. Casino's hebben allang mijn interesse, hoewel het gokken zelf me steeds minder is gaan interesseren. De krochten van de samenleving? Nee, niet echt, want ik heb bijvoorbeeld niet met mensen van de extreem-rechtse, fascistische partij kunnen spreken.'

U spreekt een aantal eigenaardige types. Wat was uw meest bijzondere ontmoeting? Wat kunnen mede-Europeanen leren van deze Griek?
'Dat hele idee van wat normaal is en wat niet, moet je denk ik als je op reportage gaat zo veel mogelijk laten varen. Je gaat naar Afghanistan en je ziet drie Afghanen de hele dag op een steen zitten en dan kun je zeggen, dat is niet normaal. Maar dan bega je de oude fout door te denken dat jouw referentiekader het enige geldige is. '

Ik vind 'leren' een moeilijk begrip, maar ik vond het interessant te zien dat de familie een cruciale rol speelt bij de bestrijding van de gevolgen van de crisis. Natuurlijk is het een verworvenheid dat wij de overheid hebben die ons een vangnet bezorgt of zou moeten bezorgen, maar de eigen familie als vangnet heeft een groot voordeel: het is een vangnet dat gespeend is van bureaucratie.'

Waarom heeft u de tweede stad van Griekenland bezocht en niet Athene?
'Ik had een tijd geleden een discussie met een Chinees-Amerikaanse schrijfster over wat het echte Amerika is. Was dat New York of was dat een dorpje in Texas? Het antwoord is uiteraard: allebei. Maar als je alleen New York hebt gezien mis je iets. Wie alleen Amsterdam heeft gezien, begrijpt Nederland nog niet. De periferie is altijd interessant omdat daar bepaalde pretenties niet geloofwaardig zijn, je hebt een masker minder dat je hoeft af te rukken. Daarnaast was ik gefascineerd door de burgemeester van Thessaloniki die in korte tijd een internationale ster is geworden en de geschiedenis van Thessaloniki is interessant. Thessaloniki was een metropool met enorm veel verschillende bevolkingsgroepen, de Turken zijn verdreven, de Joden zijn door de Nazis vernietigd. Zoals ook een paar keer tegen mij is gezegd: in Thessaloniki begon de huidige crisis al decennia eerder.'

Eerder bezocht u het oorlogsfront van Afghanistan en van Irak? Zijn het vergelijkbare reizen?
'Nee, ze zijn eigenlijk niet te vergelijken. Een oorlogszone, de nabijheid van geweld, de dreiging van fysiek geweld, hoe gering die dreiging ook is, verandert alles. De nabijheid van fysiek geweld geeft je het gevoel dat alles mogelijk is, zowel in positieve als in negatieve zin. Griekenland is nog altijd een normaal functionerend land. Extreme armoede kan worden gezien als geweld, maar die armoede ben ik niet tegengekomen in Griekenland.'

U lijkt zelfs verrast door een gebrek aan crisis. Wat verwachtte u precies?
'Misschien was ik naïef, maar bepaalde berichten in de media deden mij geloven dat zeg maar Afrika al in Griekenland begon.'

Wat voldeed aan uw verwachtingen?
'De burgemeester van Thessaloniki. Ik had betrekkelijk hoge verwachtingen van hem. Van zijn charisma, zijn analytische vermogen en zijn reputatie om vrijuit te spreken. Aan mijn verwachtingen voldeed hij grotendeels.'

Wat was de grootste schok?
'De vanzelfsprekend waarmee vrijwel alle Grieken met wie ik sprak de eigen overheid als een vijandelijke entiteit beschouwde.'

Hoe verklaart u dan toch bij aankomst de dienstbaarheid van 'ambtenaar' Christos Arvanitides die er alles aan wil doen om uw bagage terug te vinden? En de rust van de overige 'gedupeerden' bij de bagageband?
'Dat verbaasde me ook enorm. Ik vermoed wel dat veel Grieken eraan gewend zijn dat dingen niet altijd conform de verwachtingen verlopen, iets waar Nederlanders in het algemeen veel meer moeite mee hebben. De Nederlander ziet zijn verwachtingen aan voor werkelijkheid en wordt woedend als dat niet blijkt te kloppen. Ik denk dat ze in Griekenland meer gewend zijn aan het gat dat tussen werkelijkheid en verwachting gaapt.'

Wat kunnen we in dit drieluik nog meer verwachten?
'De burgemeester, de moestuin en de anarchist, en het besef dat je plekken en mensen alleen kunt begrijpen als je iets van hun geschiedenis begrijpt. Ik verliet Griekenland met het idee dat ik er zou kunnen wonen, ik denk dat het een van de interessantere plekken is op de wereld om nu te zijn. Een echte crisis is namelijk ook een mogelijkheid, zoals een oorlog, hoe gruwelijk dat ook klinkt, voor veel deelnemers altijd ook een avontuur is.'

De reportages van Arnon Grunberg uit Griekenland zijn vanaf morgen drie weken lang te lezen in Vonk, het achtergrond- en opiniekatern van de Volkskrant.

 
Mijn vriendin zei, 'ga nou niet naar het bordeel' en mijn moeder zei, 'zorg dat je niet in de gevangenis belandt,' zo bleven kroegen en casino's over.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.