Grote kantoren aan de stadsrand kunnen beter worden gesloopt

Onlangs werd op de zogenoemde kantorentop onder leiding van demissionair minister Huizinga (VROM) een slotverklaring opgesteld waarbij overheden en marktpartijen beloven samen de structurele leegstand van kantoren aan te pakken....

De slotverklaring stelt dat het Rijk de ongewenste ontwikkeling van nieuwe kantoren moet tegengaan. Er mogen geen nieuwe locaties buiten de stad komen zolang bestaande locaties mogelijkheden bieden. Afgezien van het feit of dit een rol voor de centrale overheid zou moeten zijn – die net haar rol rond bedrijventerreinen heeft gedecentraliseerd – ontstaan hier problemen. Zo wordt voorbijgegaan aan de vele geplande kantoorontwikkelingen op bestaande locaties. De gemeentebegrotingen houden al rekening met de verwachte inkomsten uit de ontwikkeling van deze kantoren.

Er bestaat ook spanning tussen de intenties van de kantorentop en rijksbeleid. Het Rijk zet in op honderdduizend extra banen in Almere. Een aanzienlijk deel komt in nog nieuw te ontwikkelen kantoren. Volgens de kantorentop is dit ongewenst, want in de Amsterdamse regio is er veel kantorenleegstand met goede herontwikkelingmogelijkheden.

Een ander speerpunt is alternatief gebruik. De taskforce kantoren van de provincie Utrecht (2010) ziet – tijdelijk – wonen bijvoorbeeld als goede optie. Ook hier rijzen problemen. Allereerst is in veel regio’s ook sprake van te veel plancapaciteit voor appartementen. Het transformeren van kantoren naar woningen leidt tot een nog grotere overcapaciteit. Transformatie naar wonen is alleen in de Utrechtse en Amsterdamse regio interessant, zeker nu daar veel woningbouwplannen onrendabel worden door het wegvallen van de kantoorontwikkeling. Veel structurele leegstand is te vinden op locaties waar tot nu toe zelfs krakers niet kwamen. De verlenging van de herbestemmingstermijn – de tijdelijke functieverandering van een gebouw – van de huidige vijf naar tien jaar leidt tot te weinig resultaat. Vaak leiden tijdelijke herbestemmingen tot minder investeringen in zowel het pand als de omgeving. Als het gebied geschikt is voor wonen, waarom wordt dan niet gekozen voor een meer definitieve oplossing?

Wij verwachten niet dat er veel publiek geld beschikbaar komt voor dit soort hergebruikinitiatieven. Vanuit de marktsector verwachten we weinig herontwikkelingsinvesteringen. Uit onderzoek van Jones Lang LaSalle blijkt dat de investeringsbereidheid voor het verduurzamen van kantoren vrijwel gehalveerd is. Juist nu zal de markt goed naar de vraagkant luisteren. De vraagkant prefereert kleinschaligheid boven grote kantoorparken. Gezien het teruglopende aantal vierkante meters per werknemer zijn bestaande panden moeilijk herindeelbaar. Eindgebruikers zoeken naar efficiënte kantoren. Dat is vaak nieuwbouw. Zoals gezegd, zal de gemeente die nieuwbouw graag accommoderen. Op deze manier wordt de kantoortragedie in stand gehouden. Er is schaarste nodig, maar vanuit de individuele rationaliteit gezien heeft geen van de betrokken partijen hier belang bij.

De kantorentop moet een visie op het werken in de stad presenteren. De klassieke kantoorbaan verdwijnt, maar wat zijn de werkplekken van de toekomst? Hoe wordt werken weer onderdeel van de stad? De monofunctionele werklocaties aan de randen van de stad hebben geen toekomst.

Naast transformatie moeten we serieus denken aan het afboeken en slopen van kantoren. De minister zou moeten inzetten op menging. En dan denken wij dus niet aan wonen op kantoorlocaties, maar juist ook aan kleinschalige kantoorplannen in de stad, gemengd met wonen. Kleinschalige kantoorplannen leveren op korte termijn ook meer op dan de slechts fictieve winsten van de grootschalige plannen. Aanpassing in de wet- en regelgeving kan functiemenging stimuleren.

Het is onvermijdelijk dat de verduurzaming van de kantorenplanning voor miljoenentegenvallers voor de steeds krapper wordende gemeentekas gaat zorgen. Door grootschalige sloop van kantoren niet langer uit te sluiten, maar vooral vaart te zetten achter het stimuleren van functiemenging ontstaat er perspectief voor de steden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden