Review

Grootste troef Tavakolian schuilt in medemenselijkheid

Haar werk is herkenbaar aan een mooie mengeling van journalistiek en narratieve enscenering. Het lijkt of Newsha Tavakolian steeds beter weet wat ze wil zeggen. De expositite toont hoe Newsha Tavakolian zich verbeterde naarmate ze haar onderwerp dichter durfde te naderen.

Foto Newsha Tavakolian

Plastic zakjes. Hoe langer je kijkt, hoe meer het er worden. Op de bodem van het grauwe, lege zwembad, waar Mahud elke dag ongestoord zijn zangpartijen oefent, liggen er twee. Ze drijven in het water, vlakbij de kleurige pumps van model Bita; ze hangen in de grillige, kale boom waartegen lerares Somayyeh poseert. Ze zijn overal, zwevend, wapperend, vertrapt in het verlaten Iraanse landschap vlak buiten Teheran, waarin Newsha Tavakolian (34) acht vrienden situeerde om ze te fotograferen en te filmen.

Elk van deze portretten vormt steeds het sluitstuk van een reeks over het dagelijks leven van die acht Iraanse mensen. Heel gewone mensen met heel gewone levens, maar blijkbaar toch ook zo bijzonder dat Tavakolian de behoefte had ze vast te leggen.

Een deel van haar project, Blank Pages of an Iranian Photo Album (2014), is nu te zien in een overzichtstentoonstelling van haar werk in de galerie van het Prins Claus Fonds in Amsterdam: I know why the rebel sings. Aanleiding is de Grote Prins Claus Prijs, die ze begin deze maand kreeg uitgereikt vanwege de 'esthetische en intellectuele kwaliteiten' van haar werk.

Tavakolian leerde zichzelf op 16-jarige leeftijd fotograferen en werkt sindsdien onvermoeibaar voor zowel Iraanse kranten als diverse internationale media. Ook heeft ze sinds een paar maanden een voet tussen de deur bij Magnum, het befaamde fotoagentschap, waar ze haar eerst beter willen leren kennen voordat ze eventueel (vast wel) tot lid wordt gemaakt.

Newsha Tavakolian neemt de Prins Claus Prijs 2015 in ontvangst Foto anp

Tot zover de biografische gegevens. Hoe zit het nou met die zakjes? Die blijken een integraal onderdeel van het landschap in het Midden-Oosten, legt Tavakolian uit op Triplew, een website voor cultuur uit die regio. 'Wanneer je ontevreden bent met je leven, geef je niets om het milieu; je laat gewoon overal afval achter.' De fotograaf gaf dat gegeven symbolische waarde in haar portretten, die dankzij het zwerfvuil behoorlijk zwaar overkomen, alsof die Iraanse levens toch eerder uitzichtloos zijn dan 'normaal'.

Het tekent haar manier van werken. I know why the rebel sings, samengesteld door de Britse curator-schrijver Vali Mahlouji, is ontegenzeggelijk een rommelige tentoonstelling, die gebaat was geweest bij een trefzekerder selectie en een uitgekiendere compositie (hoewel degene die in het onmogelijke trappenhuis van het Prins Claus Fonds een overtuigende expositie inricht, acuut de Grote Prins Claus Prijs moet krijgen). Maar het overzicht toont wel de groei die Tavakolians werk de afgelopen jaren doormaakte.

Hoe ze steeds beter werd eigenlijk. Hoe ze ging van gedegen, maar niet bijster onvergetelijke documentairebeelden naar langdurige projecten, waarin ze haar onderwerpen steeds dichter durfde naderen en een eigen stijl ontwikkelde, herkenbaar aan een mooie mengeling van journalistiek en narratieve enscenering. Het lijkt of ze steeds beter weet wat ze wil zeggen en niet bang is haar beeldtaal in een bepaalde richting te forceren. De plastic zakjes, maar ook de sterk in scène gezette portretten uit Look, eveneens te zien in Amsterdam, zijn daar goede voorbeelden van.

Altijd dicht op de huid van haar onderwerp

Een kaart van het nu door IS gecontroleerde gebied relateert foto's en verhalen.

In het trappenhuis van het Prins Claus Fonds hangt een kaart van (delen van) Irak en Syrië. Het zijn de gebieden die Newsha Tavakolian tussen 2003 en 2015 bezocht en die nu worden geterroriseerd door IS. Erop en eromheen plakte de fotograaf de reportages die ze er maakte, zoals van een bezoek aan een bordeel in Bagdad of een Syrisch trainingskamp voor Koerdische meisjes. Het is een simpele, maar uiterst doeltreffende manier om een ingewikkelde situatie iets inzichtelijker te maken. Tegelijkertijd is dit ook een kaart van Tavakolians fotografische ontwikkeling: van snelle en inwisselbare foto's naar diepgravende reeksen, dicht op de huid van haar onderwerp.

In laatstgenoemd project gaat Tavakolian trouwens wel erg ver. Ook hier richtte ze haar camera op doodgewone Iraanse mensen, die ze liet poseren met steeds dezelfde flat op de achtergrond. Maar hier resulteerde dat in een donkere, statische serie, waarin de geportretteerden nauwelijks nog individuen zijn en waarin de symboliek (rode ogen, lamgeslagen houdingen) er wel erg dik bovenop ligt. Daar is de balans zoek.

Tavakolians grootste troef is haar medemenselijkheid, zoals ze dat laat zien in Blank Pages. Haar scherpe oog voor de kleine maar belangrijke details uit het leven van een ander, juíst dat individu. Een omhelzing, het 's avonds samen op de bank zitten, een feestje, het roken van een sigaret, onderwijl uitkijkend over schemerig Teheran. Ze brengt het allemaal geloofwaardig en zachtzinnig in beeld.

Zo, dat je denkt: ik zou die mensen graag leren kennen.

Newsha Tavakolian: I know why the rebel sings. Prins Claus Fonds, Amsterdam, t/m 4/3.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.