Review

Grootse dansepos Mata Hari mist emotionele verdieping

De bombarie en prettige vaart van de voorstelling zijn tegelijk haar vijand: zo soepel was het leven van Mata Hari niet. De smaakvolle choreografie van Ted Bransen geeft weinig spanning aan het personage.

Anna Tsygankova als Mata Hari. Beeld Marc Haegeman
Anna Tsygankova als Mata Hari.Beeld Marc Haegeman

Ontroerend zoals ze daar - de rode sjaal van haar vader om haar nek - voor het vuurpeloton staat. Niet alleen omdat ze gaat sterven, moederziel alleen, maar ook omdat het beeld herinnert aan hoe onschuldig en nieuwsgierig ze haar leven begon, twee uur geleden. Toen zwierde ze als klein meisje in de armen van diezelfde vader met diezelfde rode sjaal over het toneel, keek ze vol bewondering (dat wil ik ook!) naar dansende mannen en vrouwen. Tussen deze eerste en laatste kwetsbare, pure minuten is er veel bombarie geweest in het leven van Mata Hari (1876-1917), Friezin, moeder, gescheiden vrouw, exotisch danseres, courtisane en verdachte van dubbelspionage.

Die bombarie, die turbulentie, hebben choreograaf Ted Brandsen, componist Tarik O'Regan en librettist en dramaturg Janine Brogt uitstekend gevat in het nieuwe grootse dansepos Mata Hari voor Het Nationale Ballet. In rap tempo gaan we van Margaretha Geertruida Zelle's onbezorgde jeugd in Nederland naar haar beklemmende huwelijk met een KNIL-militair op Indonesië en haar vrijer en frivoler leven in Parijs. Dat uiteindelijk stukloopt op de Eerste Wereldoorlog. De montage is op alle fronten filmisch: het mobiele decor, een soort Gare d'Orsay, suggereert met kleine verschuivingen steeds andere locaties, de vele tijdssprongen vinden in een handomdraai plaats en de muziek voegt zich naadloos (maar daardoor ook weinig spannend) naar de handeling.

Mata Hari door Het Nationale Ballet. Dans. Choreografie: Ted Brandsen. Muziek: Tarik O’Regan. Libretto en dramaturgie: Janine Brogt. 6/2, Nationale Opera & Ballet. T/m 26/2.

Ondernemend type

De prettige vaart is tegelijk de vijand van de voorstelling. We maken veel gebeurtenissen mee, maar Margaretha/Mata Hari als persoon komt er oppervlakkig uit. Het verlies van haar zoontje, haar eerste optreden als oosterse stripteasedanseres, het leven alleen, zittend voor haar boudoir: die momenten worden te weinig 'uitgemolken'. Mata Hari was een ondernemend type, een femme fatale, maar ook getekend, verslaafd aan aandacht en eenzaam. Die emotionele verdieping mis je. Je wilt de mens achter het fenomeen meer zien, zoals dat wel gebeurt wanneer Mata Hari vlak voor haar dood echte liefde vindt bij een Russisch soldaat. Brandsen is fijn smaakvol - zo'n onderwerp als Mata Hari kan makkelijk kitsch uit de bocht vliegen - maar misschien wel té.

De choreografie wemelt van de soepele groepsscènes, die vaak om Mata Hari heen dwarrelen. Leuk is hoe ook tijdgenoten als de Ballets Russes en de grondlegger van de moderne dans Isadora Duncan (hoewel belabberd getypeerd) voorbijkomen. Het interessantste zijn de Javaanse tempeldans, met een geweldig Shiva, en de duetten van Mata Hari met haar mannen. Zwierend met haar vader, vechtend met haar echtgenoot, flirtend met haar minnaars en vol lyriek met haar Rus is Anna Tsygankova hier de gedroomde hoofdrol. Niet fataal, wel innemend, elegant, virtuoos, natuurlijk en een behendig schakelaar.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden