Groots in een rolletje van niks

Het Filmmuseum Amsterdam zet deze zomer de Zweedse actrice Ingrid Bergman in de schijnwerpers. De koele schoonheid is in 28 klassiekers te bewonderen....

Sidney Lumets film ’Murder on the Orient Express’ (1974) zit bomvol sterren – starstudded zoals ze dat zo treffend in Amerika zeggen. En een huiveringwekkend rijtje acteurs is het: Albert Finney, Sean Connery, Vanessa Redgrave, Lauren Bacall, John Gielgud, Anthony Perkins, Michael York, Wendy Hiller, Jacqueline Bisset, Martin Balsam, Jean-Pierre Cassel en Richard Widmark.

Het is al net zo’n tot de verbeelding sprekende opsomming als de sliert plaatsnamen die aan het begin van de film over de perrons van het treinstation in Istanbul galmt: Plovdiv, Sofia, Belgrado, Zagreb, Brod, Triëst, Venetië, Milaan, Lausanne, Basel, Parijs, Calais – met aansluiting naar Londen. Het zijn de halteplaatsen van de Orient Express, de legendarische trein aan boord waarvan zich al die grote sterren bevinden.

Eén grote ster is nog niet genoemd, en dat is Ingrid Bergman. Ze speelt een kleine, schijnbaar onbeduidende rol in de film. Maar Bergman zette deze Zweedse, bigotte ontwikkelingswerkster Greta Ohlsson op een dusdanige manier neer dat het haar in 1975 de Oscar voor beste vrouwelijke bijrol opleverde. Bergman had dat jaar sterke Oscar-concurrenten: Diane Ladd in Scorcese’s ’Alice doesn’t live here anymore’, Talia Shire in ’The Godfather, Part II’ van Coppola en Valentina Cortese in Truffauts ’Day or Night’. Dat zij in dit veld toch won, zegt iets over Bergmans status, maar zeker ook over de manier waarop zij dit sukkelige personage neerzette.

Regisseur Lumet wilde Ingrid Bergman voor zijn verfilming van Agatha Christies Poirot-detective eigenlijk casten in de wat substantiëlere rol van de Russische prinses Natalia Dragomirov. Maar toen Bergman het script onder ogen kreeg, stond ze erop de rol van Greta te spelen en kreeg Wendy Hiller de Dragomirov-rol.

Lumet maakte een gedegen, lekker luie, humorvolle en gedetailleerde film. Bij de in art-nouveaustijl vormgegeven titels en de bijbehorende muziek van Richard Rodney Bennett weet je het al: achteroverleunen en genieten. ’Murder on the Orient Express’ was een voorbeeld voor andere luxueuze Agatha Christie-verfilmingen met Peter Ustinov in de rol van Poirot. Hier is Albert Finney de Belgische detective en hij speelt hem – hoewel ook nuffig – veel feller en kordater dan Ustinov of David Suchet in de tv-serie.

De film is vijftien minuten onderweg als Ingrid Bergman haar entree maakt. Met een gebogen houding, snelle tred, en een houding van ik-ben-er-niet loopt ze over het perron naar de Orient Express. Ineens mist ze haar Sint Christoffel-medaillon en gaat ze er gehaast en zenuwachtig naar op zoek. Meteen wordt ze belaagd door Turkse handelaren die haar hun waren proberen aan te smeren. Hulpeloos staat ze met haar rug tegen de trein aangedrukt als ze plots het medaillon om haar hals vindt en dat als een talisman omhooghoudt. ’Dit verlost me van het kwade’, zegt ze en duwt resoluut haar koffer de trein in.

Bergmans grote scène komt als zij aan de beurt is om door Poirot ondervraagd te worden. Hier komen haar spel en haar aangezette Zweedse accent prachtig naar voren. ’I was born backwards’, licht ze Poirot in, en ze vertelt hem dat ze in Afrika zorgt voor ’brown babies, even more backwards than myself’. Na elke zin krult de onderlip naar binnen en staart ze de detective met een lege blik aan. Het slappe, dunne haar doet de rest. De hilarische scène werd door Lumet in één take opgenomen!

Iedereen in de film is zijn glamoureuze zelf, alleen Bergman niet. Michael York, gezeten naast Bergman bij de grime, herinnerde zich hoe zij in tegenstelling tot de anderen bij de make up ontdaan werd van elk grammetje glamour. Grappig dat bij de aftiteling een dure kapper wordt genoemd die verantwoordelijk was voor het haar van Mrs. Bergman en Mr. Finney. De de-glamorizing van Bergman mocht wat kosten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden